Sốt không rõ nguyên nhân (FUO) là tình trạng người bệnh ghi nhận sốt nhiều lần nhưng chưa xác định được căn nguyên sau quá trình đánh giá y khoa phù hợp. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiễm trùng, bệnh viêm không nhiễm trùng, bệnh ác tính hoặc nhiều nguyên nhân khác. Việc xác định các dấu hiệu gợi ý và thực hiện thăm dò có định hướng giúp bác sĩ từng bước tìm căn nguyên và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
Sốt không rõ nguyên nhân (FUO – Fever of Unknown Origin) là tình trạng người bệnh sốt từ 38.3°C trở lên, ghi nhận nhiều lần, kéo dài nhưng chưa xác định được nguyên nhân dù đã thực hiện thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cơ bản cần thiết. (1)
Hiện tượng này không bao gồm các đợt sốt thoáng qua tự hồi phục, các bệnh cấp tính diễn tiến nhanh hoặc những trường hợp đã có dấu hiệu định hướng chẩn đoán rõ ràng trên lâm sàng và cận lâm sàng như X-quang ngực, xét nghiệm nước tiểu hay cấy máu. Bệnh thường được chia thành 4 nhóm chính:
| Phân loại FUO | Đặc điểm |
| FUO cổ điển | Người bệnh sốt kéo dài trên 3 tuần, thân nhiệt thường trên 38.3°C và chưa xác định được nguyên nhân sau quá trình đánh giá chuyên môn phù hợp, bao gồm ít nhất 3 ngày nằm viện hoặc 2 lần khám ngoại trú. |
| FUO liên quan chăm sóc y tế | Xuất hiện ở người đang điều trị nội trú và trước đó không có bằng chứng nhiễm trùng hoặc bệnh đang trong thời kỳ ủ bệnh khi nhập viện. Sốt xuất hiện sau khi nhập viện trên 48 giờ và không tìm ra nguyên nhân sau 3 ngày thăm dò tích cực vẫn chưa xác định được nguyên nhân gây sốt. |
| FUO do suy giảm miễn dịch | Gặp ở người giảm bạch cầu trung tính, ghép tạng, ghép tế bào gốc tạo máu hoặc có rối loạn suy giảm miễn dịch khác. Dù đã đánh giá chuyên sâu và cấy vi sinh thích hợp, nguyên nhân gây sốt vẫn chưa được xác định. Trường hợp liên quan HIV thường được xem xét khi sốt kéo dài trên 4 tuần ở người điều trị ngoại trú hoặc trên 3 ngày ở người nội trú. |
| FUO liên quan du lịch | Tình trạng sốt xuất hiện sau khi đi đến vùng lưu hành dịch tễ đặc biệt. Việc đánh giá cần ưu tiên phát hiện các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc có khả năng lây lan nhanh liên quan đến yếu tố dịch tễ du lịch. |
Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng sốt chưa rõ nguyên nhân, thường được chia thành các nhóm chính sau:
Dưới đây là các dấu hiệu cần đặc biệt chú ý: (2)
Mức độ nguy hiểm của bệnh sốt không rõ nguyên nhân phụ thuộc vào nguyên nhân nền, thời gian sốt kéo dài và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Trong một số trường hợp, tình trạng sốt chỉ liên quan đến nhiễm trùng nhẹ và có thể cải thiện sau điều trị thích hợp mà không để lại biến chứng nghiêm trọng.
Tuy nhiên, sốt kéo dài không rõ nguyên nhân cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như lao ngoài phổi, nhiễm trùng huyết, bệnh tự miễn, ung thư hoặc rối loạn miễn dịch. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp biến chứng ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Để xác định nguyên nhân gây sốt kéo dài, bác sĩ thường kết hợp khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh. Quá trình chẩn đoán có thể cần thực hiện nhiều bước do sốt không rõ nguyên nhân liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau.
Bác sĩ sẽ hỏi chi tiết về thời gian sốt, mức độ sốt, triệu chứng đi kèm và tiền sử bệnh lý của người bệnh. Ngoài ra, các yếu tố như thuốc đang sử dụng, tiền sử du lịch, tiếp xúc nguồn lây nhiễm, phẫu thuật gần đây, bệnh trong gia đình hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch cũng có giá trị định hướng nguyên nhân.
Khám lâm sàng giúp phát hiện các dấu hiệu gợi ý bệnh lý tiềm ẩn như phát ban da, sưng hạch bạch huyết, tiếng thổi tim, gan lách to, đau khớp hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khu trú. Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể cần được khám lặp lại nhiều lần để phát hiện các biểu hiện xuất hiện muộn.
Người bệnh thường được chỉ định các xét nghiệm máu, nước tiểu, cấy máu, xét nghiệm miễn dịch hoặc xét nghiệm tìm tác nhân nhiễm trùng nhằm xác định nguyên nhân gây sốt. Một số trường hợp cần thực hiện thêm xét nghiệm chuyên sâu để phát hiện bệnh tự miễn, ung thư hoặc rối loạn miễn dịch.
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, X-quang, chụp CT, MRI hoặc siêu âm tim có thể được sử dụng để tìm ổ nhiễm trùng, khối u hoặc tổn thương viêm trong cơ thể. Trong trường hợp khó chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định chụp PET/CT hoặc sinh thiết mô để tăng khả năng phát hiện nguyên nhân gây bệnh.
Mục tiêu đầu tiên luôn là tìm được nguyên nhân sốt. Khi chưa có chẩn đoán cuối cùng, bác sĩ có thể điều trị triệu chứng và theo dõi sát, tránh dùng thuốc kinh nghiệm quá sớm làm che lấp dấu hiệu bệnh.
Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng, người bệnh sẽ cần kháng sinh, thuốc kháng lao, kháng virus hoặc điều trị chuyên biệt khác tùy tác nhân. Nếu là bệnh tự miễn/viêm, điều trị có thể gồm thuốc chống viêm, corticoid hoặc thuốc điều hòa miễn dịch. Đối với bệnh ác tính, bác sĩ sẽ chuyển sang chuyên khoa phù hợp.
Khi chưa rõ nguyên nhân và người bệnh còn ổn định, thuốc hạ sốt có thể được dùng thận trọng để giảm khó chịu, nhưng không nên lạm dụng. Mục tiêu của điều trị triệu chứng là giúp người bệnh ăn uống, ngủ nghỉ tốt hơn trong lúc chờ chẩn đoán, không thay thế cho việc tìm nguyên nhân gốc.
Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối tất cả nguyên nhân gây FUO, bạn có thể giảm thiểu nguy cơ bằng các thói quen lành mạnh:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Sốt không rõ nguyên nhân là tình trạng cần được thăm khám và theo dõi cẩn thận vì có thể liên quan đến nhiễm trùng, bệnh tự miễn, rối loạn huyết học hoặc ung thư. Khi sốt kéo dài kèm sụt cân, nổi hạch, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế uy tín như khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
