Tình trạng thân nhiệt tăng vọt là phản ứng của cơ thể, nhưng khi đạt đến mức cực đoan có thể là dấu hiệu cảnh báo đặc biệt nghiêm trọng. Cách xử lý khi sốt 42 độ C là kiến thức mà mỗi người cần phải biết, bởi mức nhiệt này đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin chi tiết về nguyên nhân, những biến chứng nguy hiểm và cách xử trí an toàn.
Nhiệt độ cơ thể tăng lên 42 độ C do đâu?
Nhiệt độ cơ thể tăng lên 42 độ C xảy ra khi hệ thống miễn dịch phản ứng lại với bệnh tật, khiến vùng dưới đồi trong não (đóng vai trò như bộ điều chỉnh nhiệt) thiết lập nhiệt độ cơ thể lên mức cao hơn. Tuy nhiên, nhiệt độ cơ thể từ 41°C trở lên là tình trạng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng nặng hoặc các tình trạng cấp cứu như say nắng, sốc nhiệt, rối loạn thần kinh trung ương và một số phản ứng thuốc nghiêm trọng.
Các nguyên nhân gây sốt 42 độ C có thể bao gồm:
Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc các loại virus như cúm, COVID-19.
Các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng da.
Kiệt sức do nhiệt (ví dụ như trẻ em bị bỏ quên trong xe ô tô quá nóng).
Các tình trạng bệnh viêm nhiễm (như viêm khớp dạng thấp) hoặc rối loạn tự miễn dịch.
Sự xuất hiện của các khối u ung thư (ác tính).
Phản ứng nghiêm trọng liên quan đến một số thuốc hoặc rối loạn điều hòa thân nhiệt. Sốt rất cao sau tiêm vắc xin là tình trạng hiếm gặp và cần được đánh giá nguyên nhân khác.
Sốt nhiễm khuẩn là tình trạng sốt do vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập, gây phản ứng miễn dịch, thường kèm sốt cao, mệt mỏi, ớn lạnh và đau nhức.
Làm sao để nhận biết cơ thể đang sốt 42 độ C?
Cách tốt nhất để nhận biết mức nhiệt chính xác là sử dụng nhiệt kế kỹ thuật số để đo ở miệng, nách, tai. Trong trường hợp nghi ngờ sốt rất cao hoặc tăng thân nhiệt nặng, đo nhiệt độ trung tâm cơ thể (như đo trực tràng tại cơ sở y tế) sẽ cho kết quả chính xác hơn các phương pháp khác. Tuyệt đối không nên dùng nhiệt kế thủy ngân vì dễ vỡ và có thể gây độc.
Đi kèm với mức thân nhiệt tăng quá cao 42 độ C, cơ thể người bệnh sẽ có các triệu chứng nhận biết rõ rệt như:
Đổ mồ hôi liên tục hoặc từng cơn, cảm giác ớn lạnh, run rẩy.
Đau đầu dữ dội, đau nhức cơ thể và mệt mỏi, suy nhược toàn thân.
Da nóng và đỏ bừng, nhịp tim đập nhanh.
Với trẻ em, các dấu hiệu có thể bao gồm chán ăn, quấy khóc, khóc thét âm lượng cao, khát nước nhiều, hay kéo tai và đi tiểu ít đi.
Khi nhiệt độ quá cao, người bệnh có thể rơi vào tình trạng lú lẫn, hành vi kỳ lạ hoặc buồn ngủ cực độ.
Sốt 42 độ C có sao không?
Sốt 42 độ C là tình trạng rất nguy hiểm. Nếu không được điều trị và vượt quá ngưỡng các cơ quan trong cơ thể sẽ bắt đầu gặp trục trặc và cuối cùng dẫn đến suy tạng hoàn toàn, cụ thể:
Suy đa tạng: Mức nhiệt trên 41 độ C khiến các cơ quan nội tạng không thể hoạt động bình thường, đe dọa trực tiếp tới tính mạng.
Co giật do sốt: Khoảng 2% đến 4% trẻ em dưới 5 tuổi (đặc biệt từ 6 tháng đến 5 tuổi) có nguy cơ bị co giật khi sốt cao. Tình trạng này gây mất ý thức, rung giật chân tay 2 bên hoặc cứng người.
Gây nguy hiểm cho tim mạch, phổi và nhận thức: Ngay cả bị sốt ở vừa phải cũng làm tăng nhịp tim và nhịp thở, do đó mức nhiệt độ C sẽ rất nguy hiểm cho người lớn mắc bệnh rối loạn tim hoặc phổi. Nó cũng làm tình trạng tâm thần của người mắc bệnh sa sút trí tuệ trở nên trầm trọng hơn.
Ảo giác (Giấc mơ do sốt): Nhiệt độ cơ thể tăng quá cao có thể ảnh hưởng đến chức năng não bộ, khiến người bệnh xuất hiện lú lẫn, kích thích, thay đổi hành vi hoặc ảo giác.
Tử vong: Mức nhiệt quá cao hoặc sai lầm trong điều trị (chẳng hạn như tự ý dùng thuốc aspirin cho trẻ dưới 17 tuổi gây ra hội chứng Reye) có thể dẫn đến tử vong.
Sốt kèm tim đập nhanh thường là phản ứng sinh lý bình thường khi cơ thể tăng chuyển hóa, mất nước hoặc nhiễm trùng, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn.
Sốt 42 độ C cần làm gì ngay lập tức?
Cách xử lý khi sốt 42 độ C:
1. Ở người lớn
Thông thường, người lớn có nhiệt độ từ 39,4 độ C trở lên đã cần gọi cho bác sĩ và sốt 40 độ C phải đưa đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu ngay, đặc biệt nếu đi kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lú lẫn, khó thở hay co giật. Trong khi chờ đợi sự hỗ trợ y tế, người lớn bị sốt cần được sơ cứu hạ nhiệt bằng cách:
Uống thật nhiều chất lỏng (nhất là nước lọc) để làm mát và tránh mất nước.
Lau người bằng nước ấm hoặc chườm khăn ẩm tại trán, cổ, nách và bẹn để hỗ trợ hạ nhiệt.
Sử dụng thuốc hạ sốt không kê đơn như paracetamol (acetaminophen), ibuprofen hoặc naproxen.
BS.CKI Hoàng Mỹ Linh, khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đang tư vấn cho người bệnh.
2. Ở trẻ em
Nếu trẻ sốt vượt quá 40 độ C hoặc lên tới 42 độ C, phụ huynh cần gọi ngay cho cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Trong lúc chờ đợi, phụ huynh cần:
Xử lý co giật: Nếu trẻ bị sốt gặp biến chứng co giật, phụ huynh đặt trẻ nằm nghiêng trên sàn, nới lỏng quần áo chật và di dời các vật sắc nhọn xung quanh. Tuyệt đối không đặt bất cứ vật gì vào miệng trẻ hay cố gắng ghì chặt trẻ. Nếu co giật kéo dài hơn 5 phút hoặc môi trẻ tím tái, việc gọi cấp cứu là bắt buộc.
Dùng thuốc an toàn: Có thể sử dụng paracetamol hoặc ibuprofen theo hướng dẫn sử dụng nếu không có chống chỉ định. Tuy nhiên, không nên trì hoãn việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế chỉ để chờ thuốc hạ sốt có tác dụng.
Tuyệt đối không cho trẻ dưới 17 tuổi uống aspirin để tránh hội chứng Reye, có thể gây tử vong.
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Người bệnh cần đến trực tiếp cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp.
Sốt trên 42 độ là tình trạng rất nguy hiểm, được coi là sốt rất cao, có thể dẫn đến co giật, tổn thương não, hôn mê và tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Cách tốt nhất để ngăn ngừa các cơn sốt là hạn chế tối đa việc tiếp xúc với các mầm bệnh truyền nhiễm. Mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:
Tiêm phòng: Đảm bảo tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo đối với các bệnh lây nhiễm như cúm và COVID-19.
Vệ sinh tay sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên, kỹ lưỡng bằng xà phòng và nước, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, khi ở nơi đông người hoặc sau khi vuốt ve động vật. Bạn có thể dùng nước rửa tay sát khuẩn mang theo bên mình.
Bảo vệ đường hô hấp: Tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng. Dạy trẻ cách che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi (tốt nhất là ho vào nếp gấp khuỷu tay). Tuân thủ việc đeo khẩu trang và giữ khoảng cách xã hội tại nơi công cộng.
Tránh dùng chung đồ đạc: Không dùng chung cốc uống nước, chai nước hay các dụng cụ ăn uống cá nhân với người khác.
Khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là 1 trong những chuyên khoa trọng điểm. Nơi đây quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm, hệ thống máy móc thế hệ mới. Khoa cung cấp dịch vụ khám và tầm soát bệnh tổng quát; khám và điều trị các bệnh lão khoa; điều trị giảm nhẹ cho người mắc bệnh mạn tính hay các bệnh ở giai đoạn cuối; khám và điều trị các bệnh đa chuyên khoa, bệnh đường hô hấp, tiêu hoá, da liễu, các bệnh nhiễm khuẩn…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Tóm lại, việc nắm rõ cách xử lý khi sốt 42 độ C ở người lớn và trẻ em có vai trò rất quan trọng, giúp đưa ra những quyết định sơ cứu chuẩn xác và kịp thời gọi cấp cứu để bảo vệ tính mạng. Không bao giờ được phép chủ quan tự điều trị tại nhà khi gặp tình trạng nhiệt độ này và luôn tuân thủ các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng trong sinh hoạt hằng ngày.
