Phòng ngừa viêm khớp dạng thấp là mối quan tâm của nhiều người. Chủ động phòng bệnh viêm khớp dạng thấp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh hoặc làm chậm diễn tiến bệnh. Vậy nên dự phòng viêm khớp dạng thấp như thế nào?
Bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm khớp dạng thấp, bệnh xảy ra do rối loạn tự miễn khiến hệ thống miễn dịch tấn công các mô lành trong cơ thể. Xây dựng kế hoạch phòng tránh viêm khớp dạng thấp là việc làm cần thiết đối với mọi người, đặc biệt là những người thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ trung niên, người hút thuốc lá lâu năm, thừa cân béo phì, thường xuyên tiếp xúc với chất phơi nhiễm, có tiền sử gia đình mắc bệnh viêm khớp dạng thấp…
Viêm khớp dạng thấp có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng nếu không phát hiện và điều trị kịp thời (biến dạng khớp, hạn chế khả năng vận động, tàn phế…), qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động phòng ngừa bệnh. Mọi người có thể phòng ngừa viêm khớp dạng thấp bằng cách xây dựng lối sống và thói quen sinh hoạt khoa học. Phòng ngừa viêm khớp dạng thấp hiện nay chủ yếu tập trung vào giảm các yếu tố nguy cơ và phát hiện sớm, chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. [1]
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc viêm khớp viêm khớp dạng thấp, kể cả hút thuốc chủ động hay thụ động. Hút thuốc lá được xem là có liên quan đến nguy cơ khởi phát bệnh viêm khớp dạng thấp và làm tăng mức độ nghiêm trọng của triệu chứng gấp nhiều lần so với người không tiếp xúc với thuốc lá. Đây là yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa, mọi người nên từ bỏ thói quen hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là đối với người hút thuốc lá lâu năm trên 20 gói/năm.
Thừa cân, béo phì là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh xương khớp (trong đó có viêm khớp dạng thấp) do nhiều cơ chế khác nhau, từ cơ chế cơ học đến cơ chế tăng viêm. Mọi người nên duy trì vóc dáng cân đối bằng cách xây dựng kế hoạch ăn uống và tập luyện thích hợp, qua đó giảm thiểu áp lực lên hệ cơ xương khớp, cải thiện khả năng vận động và phòng bệnh an toàn.
Duy trì tập luyện thể dục thể thao mỗi ngày là thói quen tốt cho sức khỏe, đồng thời là cách phòng ngừa viêm khớp dạng thấp hiệu quả. Có nhiều hình thức tập luyện thể chất mà mọi người có thể áp dụng (đi bộ, đạp xe, bơi lội, yoga, tập aerobic, tập bài tập kháng lực,…), tùy theo khả năng và sở thích. Điều quan trọng là lựa chọn hình thức và tần suất tập luyện phù hợp, tránh vận động quá sức.
Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch phòng bệnh viêm khớp dạng thấp nói riêng và bệnh xương khớp nói chung. Nguyên tắc cơ bản là hạn chế thực phẩm có hại (chứa nhiều đường, chất béo bão hòa, chất bảo quản, phụ gia…) và tăng cường thực phẩm có lợi (giàu các loại vitamin, canxi, magie…). Mọi người có thể liên hệ với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn về các loại thực phẩm tốt cho sức khỏe xương khớp như sữa, phô mai, rau xanh, trái cây tươi… và hướng dẫn cách xây dựng thực đơn khoa học.
Nên hạn chế tiêu thụ nước ngọt có gas hoặc có chứa chất tạo ngọt nhân tạo để tối ưu hiệu quả phòng ngừa viêm khớp dạng thấp. Trong nước ngọt không chứa các chất dinh dưỡng có lợi, thay vào đó lại chứa nhiều đường và các năng lượng không cần thiết. Thường xuyên tiêu thụ nước ngọt làm tăng nguy cơ thừa cân béo phì – yếu tố có liên quan đến tăng tỷ lệ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp.
Chế độ ăn nhiều muối có thể khiến sức khỏe hệ xương khớp suy yếu theo thời gian. Nếu trước đây bệnh xương khớp chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi, thì hiện tại tỷ lệ mắc bệnh đang có xu hướng trẻ hóa. Nguyên nhân thường có liên quan đến chế độ ăn uống không khoa học, bao gồm thói quen tiêu thụ thực phẩm nhiều gia vị, muối mặn.
Mọi người nên hạn chế thức ăn chế biến sẵn (xúc xích, lạp xưởng, giăm bông…), đồ ăn vặt (khoai tây chiên, snack, bim bim…), thực phẩm muối chua (dưa muối, cá khô…), gia vị và nước sốt (nước mắm, xì dầu, mắm tôm…)… để phòng ngừa bệnh xương khớp, bao gồm viêm khớp dạng thấp.
Nước chiếm khoảng 65-80% thành phần của sụn, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động các khớp. Các triệu chứng của bệnh viêm khớp dạng thấp thường có xu hướng trở nặng khi cơ thể không được cung cấp đủ lượng nước cần thiết. Nên uống đủ lượng nước mỗi ngày tùy theo độ tuổi, giới tính và mức độ hoạt động để quản lý triệu chứng và dự phòng viêm khớp dạng thấp.
Bệnh lý răng miệng (khô miệng, sâu răng, viêm nha chu…) và viêm khớp dạng thấp có mối liên hệ hai chiều. Viêm khớp dạng thấp và bệnh nha chu có tương tác một phần qua trung gian của hệ vi khuẩn vùng miệng. Vì vậy, chú trọng vệ sinh răng miệng là một trong những cách phòng ngừa viêm khớp dạng thấp hiệu quả. Mọi người nên làm sạch răng đúng cách, uống đủ nước để ngăn ngừa khô miệng và khám răng định kỳ mỗi 3-6 tháng/lần.
Một số nghiên cứu cho thấy sử dụng rượu bia điều độ có thể giúp giảm nguy cơ phát triển bệnh viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, tỷ lệ lợi ích chỉ chiếm một phần nhỏ, trong khi cảnh báo về việc lạm dụng rượu bia có thể làm tăng nguy cơ mắc viêm khớp dạng thấp hoặc làm nghiêm trọng hơn triệu chứng bệnh lại chiếm tỷ lệ cao hơn. [1]
Các chuyên gia khuyến nghị người bệnh viêm khớp dạng thấp nên ngừng sử dụng rượu bia để theo dõi, quản lý sức khỏe. Đối với người chưa từng mắc viêm khớp dạng thấp hoặc có nguy cơ, nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng rượu bia hợp lý.
Một số chất phơi nhiễm có trong môi trường lao động và sinh hoạt (amiăng, silica…) có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp. Để phòng ngừa bệnh, người thường xuyên tiếp xúc với các chất này do tính chất công việc nên sử dụng đồ bảo hộ an toàn. Các chất ô nhiễm như bụi mịn có thể kích hoạt phản ứng tự miễn, khiến các triệu chứng viêm khớp dạng thấp trở nặng. Qua đó cho thấy, cải thiện môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại là việc làm quan trọng trong kế hoạch quản lý và phòng ngừa viêm khớp dạng thấp.
Vitamin D là thành phần không thể thiếu đối với sự phát triển của hệ xương khớp. Tối ưu hóa khả năng hấp thu vitamin D có thể giúp điều hòa miễn dịch, hỗ trợ ức chế quá trình viêm liên quan đến tự miễn dịch. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, bổ sung đủ lượng vitamin D cần thiết có thể giúp giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của bệnh viêm khớp dạng thấp và ngăn ngừa nguy cơ mất xương. [2]
Mọi người có thể tăng cường vitamin D qua các thực phẩm lành mạnh như cá hồi, cá mòi, nấm, sữa đậu nành… hoặc dành khoảng 30 phút mỗi ngày để tham gia các hoạt động ngoài trời, tắm nắng trực tiếp. Bổ sung vitamin D thông qua thực phẩm chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ có thể giúp cải thiện triệu chứng viêm khớp dạng thấp và phòng ngừa biến chứng loãng xương, mọi người nên đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, tư vấn cách bổ sung vitamin D phù hợp.
Mối liên hệ giữa tâm lý căng thẳng và bệnh viêm khớp dạng thấp được các chuyên gia chỉ ra trong nhiều nghiên cứu. Theo đó, căng thẳng kéo dài có thể khiến triệu chứng viêm khớp dạng thấp nặng nề hơn và người gặp tình trạng rối loạn căng thẳng có thể tăng nguy cơ phát triển bệnh viêm khớp dạng thấp cùng một số bệnh tự miễn khác. [3]
Người bệnh cần xác định nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ gây căng thẳng, thay đổi lối sống để cải thiện tinh thần. Mọi người có thể giảm căng thẳng bằng cách ngủ đủ giấc, tập thể dục mỗi ngày, chia sẻ cảm xúc, tham gia các lớp tập thể dục hoặc trò chuyện với chuyên gia tâm lý khi cần thiết.
Thăm khám sức khỏe định kỳ mỗi 3-6-12 tháng là việc làm quan trọng trong kế hoạch phòng ngừa bệnh viêm khớp dạng thấp. Các phương pháp kiểm tra lâm sàng, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh,… có thể giúp phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các tổn thương do viêm khớp dạng thấp gây ra (nếu có). Khám sức khỏe định kỳ còn giúp bác sĩ theo dõi, đánh giá hiệu quả điều trị, điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Kế hoạch phòng ngừa viêm khớp dạng thấp cần được xây dựng toàn diện trên các phương diện, từ bỏ thuốc lá, chế độ ăn uống, vệ sinh cá nhân đến chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, cùng thăm khám sức khỏe định kỳ để quản lý các yếu tố nguy cơ, kịp thời can thiệp khi cần thiết.
