Phù giác mạc là gì? Đâu là hướng xử trí?

Phù giác mạc là tình trạng giác mạc (lòng đen của mắt) bị phù nề do tích tụ dịch trong lớp giác mạc, gây ảnh hưởng đến thị lực và sinh hoạt hằng ngày. Nhiều người thắc mắc phù giác mạc là gì, có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám để tránh biến chứng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ phù giác mạc là gì, nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị hiệu quả.

Phù giác mạc là gì?

Phù giác mạc là tình trạng giác mạc bị sưng do tích tụ dịch bất thường trong các lớp của giác mạc, làm tăng độ dày và giảm độ trong suốt vốn có của cấu trúc này. Khi hiện tượng này xảy ra, ánh sáng đi vào mắt bị cản trở, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực.

Về mặt cơ chế, giác mạc bình thường luôn được duy trì ở trạng thái khô tương đối nhờ lớp tế bào nội mô có chức năng bơm dịch ra ngoài. Khi lớp tế bào này bị tổn thương hoặc hoạt động kém hiệu quả, dịch sẽ tích tụ lại trong giác mạc, gây nên hiện tượng giác mạc phù nề (giác mạc phù). (1)

Nguyên nhân nào gây phù giác mạc?

Phù giác mạc xảy ra khi khả năng kiểm soát và đào thải dịch của giác mạc bị rối loạn, khiến dịch tích tụ và gây sưng. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm tổn thương trực tiếp, can thiệp y khoa hoặc các bệnh lý tại mắt.

1. Chấn thương mắt

Chấn thương là nguyên nhân phổ biến gây phù giác mạc mắt. Các tác động như va đập mạnh, trầy xước giác mạc, rách giác mạc, dị vật hoặc bỏng hóa chất có thể làm tổn thương lớp nội mô, nơi chịu trách nhiệm điều hòa dịch. Khi lớp này bị ảnh hưởng, dịch không được bơm ra ngoài, dẫn đến giác mạc phù nề.

Ngoài ra, các chấn thương do tai nạn hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại cũng có thể gây tổn thương sâu hơn, làm tình trạng phù kéo dài hoặc nặng hơn.

2. Phẫu thuật mắt

Phù giác mạc sau mổ là tình trạng thường gặp, đặc biệt sau các phẫu thuật như mổ đục thủy tinh thể. Sau can thiệp, giác mạc có thể bị viêm nhẹ hoặc tổn thương tạm thời, dẫn đến tích tụ dịch.

Thời gian phục hồi phù giác mạc còn phụ thuộc vào cơ địa và mức độ tổn thương, thường sẽ cải thiện sau vài tuần. Tuy nhiên, ở một số người có sẵn bệnh lý giác mạc, tình trạng phù có thể kéo dài hoặc trở thành mạn tính.

Để hiểu rõ hơn về tình trạng thị lực chưa rõ sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, bạn có thể xem thêm bài viết mắt mờ sau mổ Phaco để tham khảo nguyên nhân và hướng xử trí.

3. Các bệnh về mắt

Nhiều bệnh lý tại mắt có thể là nguyên nhân gây bệnh phù giác mạc, đặc biệt là những bệnh ảnh hưởng đến lớp nội mô hoặc áp lực nội nhãn, bao gồm:

• Viêm giác mạc hoặc viêm mống mắt.
• Tăng nhãn áp gây áp lực cao trong mắt
• Loạn dưỡng giác mạc, điển hình như loạn dưỡng Fuchs khiến tế bào nội mô suy giảm chức năng
• Nhiễm trùng mắt hoặc viêm nội mô do virus

Những bệnh này làm rối loạn cân bằng dịch trong giác mạc, từ đó dẫn đến hiện tượng giác mạc phù kéo dài.

4. Các yếu tố nguy cơ khác

Ngoài các nguyên nhân chính, một số yếu tố khác cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ phù giác mạc, bao gồm:

• Sử dụng một số loại thuốc ảnh hưởng đến giác mạc
• Đeo kính áp tròng quá chặt hoặc không đúng cách
• Tăng áp lực nội nhãn đột ngột
• Tiếp xúc với các chất độc hoặc hóa chất gây kích ứng mắt

Những yếu tố này tuy không phải lúc nào cũng gây bệnh trực tiếp, nhưng có thể làm suy yếu chức năng giác mạc và thúc đẩy tình trạng phù nề xuất hiện.

Biểu hiện của phù giác mạc

Các biểu hiện của phù giác mạc chủ yếu liên quan đến sự suy giảm độ trong suốt của giác mạc và cảm giác khó chịu tại mắt. Người bệnh có thể nhận biết qua các dấu hiệu sau:

• Nhìn mờ, thị lực giảm: Hình ảnh trở nên nhòe, mờ đục hoặc như có màn sương trước mắt do giác mạc mất độ trong suốt.
• Xuất hiện quầng sáng: Nhìn thấy vòng sáng quanh đèn, đặc biệt rõ vào ban đêm hoặc trong môi trường ánh sáng mạnh.
• Đau hoặc khó chịu ở mắt: Cảm giác cộm, xốn hoặc như có dị vật trong mắt.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Dễ bị chói, khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh (sợ ánh sáng).
• Triệu chứng nặng hơn vào buổi sáng: Sau khi ngủ dậy, tình trạng mờ mắt thường rõ hơn do dịch tích tụ trong giác mạc khi mắt nhắm lâu.
• Xuất hiện bọng nước trên giác mạc (hiếm gặp): Một số trường hợp có thể hình thành các bóng nước nhỏ, gây đau nếu bị vỡ.

Các dấu hiệu này có thể xuất hiện từ nhẹ đến nặng tùy vào mức độ giác mạc phù nề. Khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến thị lực, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Phù giác mạc có nguy hiểm không?

Phù giác mạc có thể gây nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời, đặc biệt khi tình trạng kéo dài. Khi giác mạc phù nề, thị lực sẽ giảm do mất độ trong suốt và có thể tiến triển thành mờ mắt kéo dài. Trường hợp nặng có thể xuất hiện bọng nước, sẹo giác mạc hoặc phải can thiệp phẫu thuật nếu điều trị nội khoa không hiệu quả. Ngoài ra, đây còn có thể là dấu hiệu của các bệnh lý mắt nghiêm trọng cần được kiểm soát sớm.

Chẩn đoán

Chẩn đoán phù giác mạc được thực hiện thông qua thăm khám chuyên khoa mắt kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng nhằm đánh giá mức độ tổn thương và xác định nguyên nhân.

Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh, sau đó tiến hành khám mắt bằng đèn khe để quan sát trực tiếp giác mạc, phát hiện tình trạng giác mạc phù nề, bọng nước hoặc tổn thương liên quan. Đồng thời, áp lực nội nhãn cũng sẽ được đo để loại trừ các nguyên nhân như tăng nhãn áp.

Một số kỹ thuật hỗ trợ chẩn đoán có thể được chỉ định gồm:

• Đo độ dày giác mạc: giúp xác định mức độ phù thông qua độ dày tăng lên của giác mạc
• Chụp OCT phần trước (AS-OCT): đánh giá cấu trúc giác mạc và phát hiện các bất thường bên trong
• Siêu âm hoặc các phương pháp hình ảnh khác: hỗ trợ trong những trường hợp khó quan sát

Việc chẩn đoán chính xác không chỉ giúp xác định mức độ bệnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. (2)

Các phương pháp điều trị

Việc điều trị phù giác mạc phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương. Mục tiêu chính là giảm tình trạng tích tụ dịch, cải thiện triệu chứng và xử lý nguyên nhân nền.

1. Điều trị không cần phẫu thuật

Trong các trường hợp nhẹ hoặc mới xuất hiện, bác sĩ thường ưu tiên điều trị nội khoa nhằm kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ giác mạc phục hồi:

• Dung dịch muối ưu trương (NaCl 5%): giúp kéo dịch ra khỏi giác mạc, giảm phù.
• Thuốc điều trị nguyên nhân: như kháng sinh (nhiễm trùng), corticosteroid (viêm), thuốc hạ nhãn áp.
• Kính áp tròng băng: giảm đau và bảo vệ bề mặt giác mạc khi có bọng nước.
• Tăng bay hơi nước mắt: một số trường hợp có thể được hướng dẫn hỗ trợ giảm tích tụ dịch (theo chỉ định bác sĩ).

Các phương pháp này thường hiệu quả với phù nhẹ hoặc tạm thời, đặc biệt sau phẫu thuật hoặc viêm cấp tính.

2. Điều trị phẫu thuật

Khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc tổn thương nội mô giác mạc không hồi phục, can thiệp phẫu thuật sẽ được cân nhắc:

• Ghép giác mạc: thay thế một phần hoặc toàn bộ giác mạc bị tổn thương bằng mô khỏe mạnh từ người hiến
• Ghép nội mô giác mạc (DSEK/DSAEK): chỉ thay lớp nội mô bị hỏng, giúp phục hồi chức năng bơm dịch
• Can thiệp giảm áp lực nội nhãn: áp dụng trong trường hợp phù liên quan đến tăng nhãn áp

Phẫu thuật thường được chỉ định khi phù giác mạc ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực hoặc kéo dài không cải thiện bằng điều trị nội khoa.

Hướng dẫn phòng tránh nguy cơ phù giác mạc ở mắt

Mặc dù không phải tất cả các trường hợp phù giác mạc đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng việc chăm sóc mắt đúng cách có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tiến triển nặng.

• Bảo vệ mắt khỏi chấn thương: Đeo kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường có nguy cơ cao hoặc khi tham gia thể thao để tránh tổn thương giác mạc.
• Tuân thủ hướng dẫn khi sử dụng kính áp tròng: Đeo đúng thời gian, vệ sinh đúng cách và không sử dụng kính quá chật để tránh gây tổn thương giác mạc.
• Khám mắt định kỳ: Giúp phát hiện sớm các bất thường và bệnh lý mắt có thể dẫn đến phù giác mạc.
• Kiểm soát các bệnh lý liên quan: Như tăng nhãn áp hoặc các bệnh viêm nhiễm ở mắt nhằm hạn chế ảnh hưởng đến giác mạc.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Tránh tự ý dùng thuốc nhỏ mắt hoặc hóa chất có thể gây tổn thương giác mạc.
• Chăm sóc mắt sau phẫu thuật: Tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ phù giác mạc sau mổ.
• Việc chủ động bảo vệ và theo dõi sức khỏe mắt không chỉ giúp phòng tránh phù giác mạc mà còn góp phần duy trì thị lực ổn định lâu dài.

Để đặt lịch thăm khám với các chuyên gia tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Phù giác mạc là tình trạng không nên chủ quan vì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ đôi mắt. Nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ phù giác mạc, bạn nên thăm khám sớm để được tư vấn và xử trí phù hợp.