Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ, nốt ruồi kết mạc chiếm hơn 50% các tổn thương sắc tố ở mắt (1). Việc phát hiện một đốm màu nâu hoặc đen xuất hiện trong lòng trắng của mắt thường khiến nhiều người không khỏi lo lắng và bất an. Liệu đây chỉ là một vết bớt vô hại hay là dấu hiệu cảnh báo của một căn bệnh ác tính nguy hiểm?
Nốt ruồi kết mạc là sự tích tụ các tế bào hắc tố melanin trên kết mạc, mô trong suốt bao phủ mắt, có hình dạng đốm nhỏ như nốt ruồi. Melanin là tế bào sắc tố tạo màu cho da và tóc.
Nốt ruồi kết mạc có thể xuất hiện từ khi sinh ra hoặc phát triển theo thời gian. Màu sắc nốt ruồi phụ thuộc vào sự tích tụ sắc tố melanin, có thể từ màu nâu sẫm, nâu nhạt, xám, vàng. (2)
Nốt ruồi ở kết mạc có thể phân loại thành 3 loại, dựa trên vị trí của tế bào hắc tố:
Sự hình thành của các đốm sắc tố trong mắt không phải ngẫu nhiên mà liên quan đến nhiều yếu tố tác động khác nhau, từ di truyền cho đến môi trường sống. Một số nguyên nhân xuất hiện nốt ruồi kết mạc như:
Nguyên nhân xuất hiện nốt ruồi kết mạc chủ yếu xuất hiện từ khi trẻ mới chào đời hoặc xuất hiện trong khoảng 20 năm đầu đời. Nguyên nhân do tế bào sắc tố phân bố không đều ngay từ giai đoạn phát triển thai nhi. Mặc dù có thể xuất hiện sớm nhưng đôi khi nốt ruồi nhạt màu, khó phát hiện bằng mắt thường.
Nội tiết đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động của các tế bào sắc tố. Trong những giai đoạn sinh lý có sự thay đổi mạnh như tuổi dậy thì hoặc thời kỳ mang thai có sự gia tăng các hormone kích thích sản sinh sắc tố, dẫn đến hình thành nốt ruồi kết mạc. Nốt ruồi kết mạc có thể trở nên sẫm màu hơn hoặc tăng nhẹ về kích thước nhưng không đồng nghĩa với việc nốt ruồi đang chuyển sang ác tính.
Tiếp xúc thường xuyên và kéo dài với tia UV mà không có biện pháp bảo vệ mắt có thể kích thích các tế bào sắc tố ở kết mạc phát triển. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ môi trường hàng đầu làm gia tăng các tổn thương sắc tố tại mắt.
Ngoài các nguyên nhân chính kể trên, các yếu tố như da trắng, mắt sáng màu và tiền sử gia đình có nốt ruồi kết mạc cũng là những yếu tố nguy cơ. Nốt ruồi kết mạc phát triển muộn có nguy cơ chuyển biến cao hơn so với nốt ruồi kết mạc bẩm sinh.
Một số đặc điểm nhận biết nốt ruồi kết mạc:
Các bác sĩ có thể phát hiện nốt ruồi kết mạc trong quá trình khám mắt định kỳ bằng cách sử dụng đèn khe (slit lamp) để quan sát nốt ruồi dưới độ phóng đại lớn, đánh giá độ dày, mạch máu nuôi dưỡng và các nang biểu mô.
Trường hợp cần đánh giá sâu hơn, bác sĩ sẽ chỉ định chụp cắt lớp quang học nhãn cầu phân khúc trước (AS-OCT). Đây là công nghệ chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, không xâm lấn, giúp bác sĩ nhìn xuyên qua các lớp của kết mạc để xác định cấu trúc bên trong khối u.
Nốt ruồi kết mạc hầu hết đều lành tính và không nguy hiểm. Nốt ruồi kết mạc xuất hiện từ khi sinh ra có nguy cơ chuyển thành u ác tính thấp hơn so với nốt ruồi phát triển sau này. Nguy cơ tiến triển thành u hắc tố kết mạc ác tính dưới 1%, tuy nhiên cần theo dõi thường xuyên sự thay đổi về kích thước hoặc màu sắc.
Ngoài ra, có thể phân biệt giữa nốt ruồi lành tính và các dấu hiệu nghi ngờ u sắc tố ác tính qua bảng so sánh dưới đây: (Nhờ bs check giúp em thông tin này ạ)
|
Đặc điểm |
Nốt ruồi kết mạc (Lành tính) |
U sắc tố kết mạc (Ác tính) |
|
Độ tuổi phát hiện |
Thường dưới 20 tuổi |
Thường trên 50 tuổi |
|
Kích thước |
Nhỏ, ổn định hoặc tăng rất chậm |
Tăng nhanh trong thời gian ngắn |
|
Màu sắc |
Đồng nhất (nâu, vàng, hồng) |
Đa sắc, thay đổi màu sắc đột ngột |
|
Ranh giới |
Rõ ràng, sắc nét |
Mờ, không đều, có tính xâm lấn |
|
Mạch máu |
Rất ít hoặc không có |
Có mạch máu nuôi dưỡng lớn (feeder vessels) |
Nốt ruồi kết mạc thường lành tính, không nguy hiểm và không gây kích ứng khó chịu. Trong quá trình thăm khám nhãn khoa, bác sĩ sẽ khuyến cáo theo dõi định kỳ hàng năm để đánh giá sự phát triển của nốt ruồi. ới các nốt ruồi có kích thước quá lớn, màu sắc đậm ảnh hưởng tới thẩm mỹ hoặc nốt ruồi gồ lên cao khiến mi mắt cọ xát gây kích ứng mắt sẽ được chỉ định phẫu thuật loại bỏ.
Trường hợp nốt ruồi phát triển thành u sắc tố ác tính sẽ được bác sĩ chỉ định phẫu thuật loại bỏ nhằm ngăn ngừa sự lây lan của các tế bào ác tính sang các mô lân cận.
Tùy thuộc vào mức độ tiến triển, kích thước, vị trí của u sắc tố, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp:
Đa số nốt ruồi kết mạc là lành tính nhưng cần theo dõi, phòng ngừa.
Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường,bạn nên đến chuyên khoa mắt để thăm khám:
Việc kiểm tra mắt định kỳ không chỉ giúp theo dõi nốt ruồi mà còn giúp phát hiện sớm các bệnh lý về mắt khác.
Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những thông tin cơ bản về nốt ruồi kết mạc, dấu hiệu nhận biết, chẩn đoán và phương pháp điều trị. Bạn nên theo dõi sát các biểu hiện bất thường và chủ động thăm khám chuyên khoa mắt định kỳ để được bác sĩ đánh giá, theo dõi và xử trí kịp thời.
