Phù do xơ gan: Cơ chế, triệu chứng và cách kiểm soát

Phù do xơ gan là biến chứng của bệnh xơ gan, gây ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sống của người bệnh. Vậy đâu là cơ chế gây phù trong xơ gan, có thể kiểm soát được không và cần lưu ý gì?

Phù do xơ gan là gì?

Phù do xơ gan là tình trạng dịch trong lòng mạch bị thoát ra ngoài, tích tụ ở mô xung quanh gây phù nề, tình trạng này thường ảnh hưởng đến chi dưới (chân, mắt cá chân, mu bàn chân, cẳng chân), bụng to dần gây căng tức, thường xuất hiện ở giai đoạn nặng của bệnh xơ gan.

Phù do gan bị xơ là phù mềm, khi ấn vào sẽ xuất hiện hiện tượng bị lõm xuống, vùng da bị ấn chuyển sang màu trắng, không có cảm giác đau khi ấn. Phù thường sẽ khởi phát từ hai chân đặc biệt là mắt cá chân, mặt trước cẳng chân sau đó lan rộng các cơ quan khác, giai đoạn cuối có thể gây phù toàn thân, phù ở bụng (cổ trướng).

Bên cạnh xơ gan, phù có thể là biểu hiện của một số bệnh lý khác như suy tim, bệnh thận, suy dinh dưỡng, bệnh của hệ bạch huyết, suy tĩnh mạch…

Cơ chế hình thành phù trong xơ gan

Dưới đây là cơ chế hình thành phù trong bệnh xơ gan:

• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa: Phù trong xơ gan hình thành với cơ chế tăng áp lực tĩnh mạch gan, gây rối loạn chức năng tuần hoàn đặc trưng bởi giãn động mạch, hạ huyết áp động mạch, cung lượng tim cao, tăng thể tích máu, giữ natri và tích nước ở thận.
• Giảm áp lực keo huyết tương: Một trong những chức năng chính của gan là tổng hợp nhiều loại protein, trong đó có Albumin – một chất giúp hình thành áp lực keo nhằm giữ nước lại trong lòng mạch. Khi chức năng gan suy giảm do xơ gan, kéo theo tình trạng giảm tổng hợp Albumin, từ đó gây giảm áp lực keo khiến nước trong lòng mạch dễ dàng bị thoát ra, gây ra triệu chứng phù.
• Cơ chế khác: Bên cạnh hai cơ chế chính nêu trên, xơ gan cũng gây giãn mạch tạng và các động mạch ngoại biên, khiến máu đến các cơ quan bị giảm, trong đó có thận. Từ đó kích hoạt hệ thống thống RAA, làm tăng tái hấp thu muối (Na+), nước tại ống thận và tăng thể tích dịch trong lòng mạch, từ đó gây phù nề, cổ trướng. Ngoài ra, suy giảm chức năng gan cũng khiến gan không đào thải hết hormon Aldosteron dư thừa, vô tình làm tăng quá trình tái hấp thu muối, nước, góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng phù trong xơ gan.

Khi nào phù do xơ gan là dấu hiệu nguy hiểm?

Phù trong xơ gan được coi là nguy hiểm khi:

• Phù đi các triệu chứng khác như vàng da hoặc mắt, nước tiểu sậm màu, trĩ, xuất huyết tiêu hoá, lừ đừ, mệt mỏi.
• Tình trạng phù không cải thiện sau khi điều trị hoặc nghỉ ngơi.
• Phù kèm khó thở, đau bụng hoặc nôn ra máu.

Các xét nghiệm chẩn đoán

Để chẩn đoán phù do xơ gan, bên cạnh khám lâm sàng, tìm kiếm các dấu hiệu gợi ý tiền sử bệnh gan, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng sau để đưa ra kết quả chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh lý: (1)

• Xét nghiệm chức năng gan: Xét nghiệm chức năng gan có thể giúp phát hiện các dấu hiệu của rối loạn chức năng gan như nồng độ các enzym gan ALT, AST và phosphatase cao; nồng độ bilirubin cao; mức protein trong máu bất thường…
• Siêu âm bụng và Doppler tĩnh mạch cửa: Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh cho phép bác sĩ quan sát kích thước, hình dạng, kết cấu của gan, lượng mỡ trong gan… từ đó hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán bệnh gan.
• Đo độ đàn hồi gan: Cho phép đo độ cứng của gan, đây là dấu hiệu của xơ hoá hoặc sẹo gan. Bác sĩ ứng dụng phương pháp này để xác định một người có bị xơ gan hay không và tình trạng sẹo gan đang tiến triển theo chiều hướng tốt hay xấu.
• Chọc dò dịch màng bụng: Chọc dò dịch màng bụng được thực hiện để chẩn đoán các tình trạng gây cổ trướng, một biến chứng thường gặp của xơ gan bên cạnh phù nề. Từ dịch thu được, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây cổ trướng, trong đó có xơ gan.

Cách kiểm soát và điều trị

Để hỗ trợ kiểm soát và điều trị phù do xơ gan, mỗi người cần lưu ý:

• Tuân thủ phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt không tự ý mua hay điều chỉnh liều lượng bất kỳ loại thuốc nào, đặc biệt thuốc kháng viêm corticoid, thuốc giảm đau không steroid…
• Hạn chế muối trong khẩu phần ăn, nên ăn hạt, tránh các thực phẩm sử dụng quá nhiều gia vị như thịt cá hộp, đồ ăn nhanh… Đồng thời, cần kiểm soát lượng nước đưa vào theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Kê cao chân khi nằm để tránh ứ máu quá lâu ở chi dưới gây phù nề.
• Tích cực vận động nhẹ nhàng nhằm tăng cường lưu thông máu.
• Không đứng hoặc ngồi quá lâu một chỗ.
• Tránh sử dụng rượu bia và các chất kích thích khác.

Phù do xơ gan có thể phòng ngừa được không?

Phù trong xơ gan thường xuất hiện ở giai đoạn muộn của bệnh xơ gan. Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn nhưng để hạn chế tình trạng này, người bệnh cần đảm bảo tuân thủ phác đồ điều trị, hướng dẫn điều chỉnh lối sống và chăm sóc sức khoẻ của bác sĩ và tái khám định kỳ để kiểm soát tốt, làm chậm tiến triển của bệnh lý.

Tóm lại, phù do xơ gan là tình trạng nguy hiểm, dấu hiệu cho thấy bệnh xơ gan đang bước vào giai đoạn muộn. Vì thế, trường hợp xuất hiện tình trạng sưng phù không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến bệnh viện, cơ sở y tế để được kiểm tra và đưa ra hướng xử lý phù hợp.