Kiến Thức Y Khoa (Ngoại Cơ Xương Khớp)

Phẫu thuật thay khớp – “Cứu” người bệnh cơ xương khớp trước nguy cơ tàn phế

Thời gian và tuổi tác lấy dần đi tuổi trẻ và sức khỏe của con người, thoái hóa khớp xuất hiện như một điều hiển nhiên của quy luật tạo hóa, không chỉ vậy những tai nạn bất ngờ, những căn bệnh hiểm nghèo như u xương, ung thư xương đe dọa sức khỏe vận động của con người. Sự tiến bộ của y học đang giúp cho con người khỏe hơn, sống thọ hơn, đặc biệt là phẫu thuật thay khớp đã góp phần thay đổi và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Bài viết được sự tư vấn chuyên môn của PGS.TS.BS Trần Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Khớp – Y học thể thao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội.

Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 8 người trong độ tuổi từ 18 đến 79 sẽ có 1 người mắc các bệnh liên quan đến khớp gối, khớp háng. Các bệnh lý ở khớp gối, khớp háng do nhiều nguyên nhân gây ra như: béo phì, lao động nặng, khuân vác nặng, rối loạn cơ học của khớp hay thoái hóa do tuổi cao. Ngoài ra, cũng không loại trừ khả năng khớp bị hỏng do chấn thương trong thể thao, do tai nạn giao thông hay do các bệnh lý hiểm nghèo. 

Tùy vào giai đoạn phát triển của bệnh mà có những phương pháp điều trị khác nhau. Nhờ sự hỗ trợ về công nghệ và sự tiến bộ trong kết cấu vật liệu của y học hiện đại, kỹ thuật thay khớp nhân tạo đã trở nên phổ biến và là một giải pháp tối ưu trong điều trị thoái hóa khớp ở giai đoạn nặng.

Trên thế giới, phẫu thuật thay khớp nhân tạo đã được thực hiện từ 50 năm nay. Còn tại Việt Nam kỹ thuật này được áp dụng khoảng 30 năm và cho đến nay đã được sử dụng nhiều loại khớp gối nhân tạo để thay thế phù hợp với từng tình trạng bệnh lý của từng bệnh nhân.

Sau tuổi 40 - 50, dấu hiệu thoái hóa khớp bắt đầu xuất hiện, đa số ở khớp háng và khớp gối.

Sau tuổi 40 – 50, dấu hiệu thoái hóa khớp bắt đầu xuất hiện, đa số ở khớp háng và khớp gối.

Phẫu thuật thay khớp là gì?

Phẫu thuật thay khớp là phẫu thuật loại bỏ các bộ phận bị hư hỏng hoặc bị bệnh của khớp và tái tạo bề mặt khớp bằng cấy ghép thay thế bằng khớp nhân tạo từ kim loại và các vật liệu sinh học có chức năng giống như khớp bình thường đã bị tổn thương. Phương pháp được áp dụng điều trị các tổn thương bệnh lý khớp như thoái hóa khớp hoặc chấn thương các khớp như: khớp háng, khớp gối, khớp vai, chỏm quay nhân tạo,… Việc thay thế các khớp bị hư hỏng này có thể giúp cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân.

Trong hơn 30 năm áp dụng tại Việt Nam, các kỹ thuật này ngày càng phát triển cùng với những cải tiến về cấu trúc, vật liệu… những hiểu biết sâu sắc hơn về bệnh lý, tổn thương, kết hợp với tiến bộ trong gây mê hồi sức và phục hồi chức năng đã đem lại kết quả điều trị khả quan hơn, giúp phục hồi và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân. 

Phẫu thuật thay khớp nhân tạo áp dụng trong những trường hợp nào?

Sự gia tăng tuổi tác kéo theo là sự phát triển của các bệnh lý liên quan đến tuổi già như tim mạch, hô hấp, các bệnh lý thần kinh… và bệnh cơ xương khớp. Sự lão hóa của khớp ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống con người: gây nên đau đớn, ảnh hưởng đến việc đi lại từ mức độ đi lại khó khăn cho đến không đi lại được, gây biến dạng chi ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. 

Và vận động là một nhu cầu không thể thiếu của con người, việc phục hồi lại khả năng vận động của khớp và cải thiện các triệu chứng là mong mỏi của không chỉ bệnh nhân mà của cả các bác sĩ. Phòng ngừa, phát hiện sớm bệnh lý xương khớp có thể kéo dài tuổi thọ của các khớp bằng các biện pháp nội khoa, vật lý trị liệu, thay đổi lối sống… nhưng khi tổn thương thoái hóa của khớp quá nặng gây biến dạng và ảnh hưởng đến việc đi lại, sinh hoạt và làm việc của bệnh nhân thì phẫu thuật thay thế các khớp là giải pháp tối ưu. 

PGS.TS.BS Trần Trung Dũng cho biết, thoái hóa khớp là bệnh hay gặp khi về già, đặc biệt sau tuổi 40 – 50, tuổi càng cao thì bệnh lý càng diễn biến nặng. Khi đó, phần sụn khớp bị phá hủy gây nên những cơn đau buốt, bệnh nhân vận động khó khăn, gây biến dạng khớp làm mất khả năng đi đứng bình thường của người bệnh. Nguyên nhân gây nên thoái hoá khớp xương này là sự liên quan tổng hợp của nhiều nguyên nhân như tuổi thọ cao, béo phì, sự lão hoá các bộ phận, nghề nghiệp,…. 

Không chỉ vậy, phẫu thuật thay khớp nhân tạo không chỉ áp dụng cho bệnh nhân lớn tuổi mắc các bệnh lý viêm khớp, thoái hóa khớp. Đây còn là giải pháp “cứu cánh’’ để bảo tồn chi thể và “hồi sinh” vận động cho những bệnh nhân bị tai nạn giao thông và mắc các bệnh hiểm nghèo về xương khớp.

Phẫu thuật thay khớp giúp phục hồi vận động, mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn cho người bệnh.

Phẫu thuật thay khớp giúp phục hồi vận động, mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn cho người bệnh

Phẫu thuật thay khớp thường được áp dụng trong trường hợp nào?

Phẫu thuật thay khớp là một trong những phương pháp điều trị an toàn và đáng tin cậy. Việc thay khớp được thực hiện ngày nay có tuổi thọ kéo dài trong vòng 20 năm hoặc hơn. Phương pháp này thường được áp dụng trong các ca phẫu thuật sau:

Thay khớp háng

Tại Việt Nam, thay khớp háng mới bắt đầu tiến hành từ những năm 1990. Phẫu thuật thay khớp háng được chỉ định khi có tổn thương khớp háng về mặt giải phẫu nặng nề ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập và lao động của bệnh nhân. Các bệnh lý chính được chỉ định là: thoái hoá khớp háng, hoại tử chỏm xương đùi vô khuẩn, gãy cổ xương đùi ở người già, có khối u xương, gãy xương hoặc chấn thương, bệnh nhân có di chứng làm biến dạng vùng khớp háng. Những bệnh nhân bị ung thư di căn và làm hỏng khớp háng có thể được chỉ định phẫu thuật thay khớp háng.

Bản chất của phẫu thuật này là thay thế phần khớp háng bị tổn thương bằng khớp nhân tạo. Kết quả của phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó sự phối hợp giữa bệnh nhân và bác sĩ rất quan trọng. Việc hiểu rõ các bước của quá trình phẫu thuật giúp bệnh nhân có sự phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình điều trị.

Theo PGS.TS.BS Trần Trung Dũng, phẫu thuật thay khớp háng là một thành công của y học hiện đại. Khớp háng nhân tạo được tổng hợp từ hợp kim Titanium, nhựa tổng hợp cao cấp. Những chất liệu để làm khớp háng nhân tạo này có sự tương thích sinh học với cơ thể rất tốt, kèm theo độ bền rất cao, có khả năng chịu lực tốt để nâng đỡ được cơ thể và chống mài mòn. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khớp háng thiết kế 3D cho từng bệnh nhân, phẫu thuật được thực hiện bằng robot giúp tạo độ chính xác cao.

Khớp háng nhân tạo được chia làm 2 loại, khớp háng nhân tạo bán phần và khớp háng nhân tạo toàn phần. Tùy theo từng bệnh lý cụ thể, bác sĩ sẽ được chỉ định thay khớp háng phù hợp.

Thay khớp gối

Phẫu thuật thay khớp gối được chỉ định cho những trường hợp tổn thương hư hỏng khớp gối nặng do bệnh lý thoái hóa khớp, di chứng biến dạng vùng khớp gối sau chấn thương hoặc nguyên nhân khác. Với phẫu thuật này, bác sĩ sẽ cắt bỏ phần đầu xương đã bị hư và tái tạo lại bằng vật liệu nhân tạo để bảo vệ, tránh không cho các đầu xương tiếp xúc trực tiếp với nhau khi đi lại, hạn chế đau đớn tối đa cho người bệnh đồng thời sửa chữa lại các biến dạng của khớp và trục chi.

Cấu trúc của khớp gối khá phức tạp là tổ hợp gồm 3 xương: đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày và xương bánh chè. Để khớp gối có thể chuyển động đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng của cả 3 cấu trúc xương. Thay khớp gối (hoặc tạo hình khớp gối) có thể được gọi chính xác hơn là “tái tạo bề mặt” khớp gối, về cơ bản đây là phẫu thuật thay phần mặt khớp đầu dưới xương đùi, phần mặt khớp đầu trên xương mâm chày và mặt khớp xương bánh chè.

Ca phẫu thuật cần đảm bảo được 2 yếu tố: Thứ 1 là đảm bảo được liên quan giữa phần mặt khớp nhân tạo và phần thân xương, thứ 2 là đảm bảo được mối quan hệ bình thường giữa các phần khớp thay thế như quan hệ giữa bánh chè và lồi cầu đùi, lồi cầu đùi và mâm chày nhân tạo. Một ca phẫu thuật thay thế phần khớp tổn thương bằng vật liệu nhân tạo thành công sẽ cải thiện tình trạng đau và biến dạng chi, từ đó giúp cho việc đi lại của bệnh nhân được dễ dàng.

Thay khớp vai, khớp khuỷu

Phẫu thuật thay khớp vai, khớp khuỷu không phổ biến bằng thay khớp gối và khớp háng. Phẫu thuật này được cân nhắc tiến hành khi khớp bị hư hỏng nặng, do thoái hóa hoặc do di chứng biến dạng sau chấn thương gây mất vận động khớp ảnh hưởng đến khả năng vận động thực hiện động tác, suy giảm chất lượng cuộc sống và kéo theo những cơn đau kéo dài.

Thoái hóa khớp vai có hai loại là thoái hóa khớp vai nguyên phát (thường do yếu tố tuổi tác) và thoái hóa khớp vai thứ phát (do bệnh lý như viêm khớp dạng thấp,…) trong đó, thường gặp hơn là các tổn thương thoái hóa khớp vai thứ phát. Còn những nguyên nhân gây ra tổn thương khớp khuỷu có thể kể đến là do viêm khớp dạng thấp hoặc là do chấn thương, tai nạn.

Gần đây, BVĐK Tâm Anh, Hà Nội đã thực hiện thành công ca phẫu thuật thay khớp khuỷu toàn phần đầu tiên tại Việt Nam, “hồi sinh” cánh tay trái gần như “tàn phế” do di chứng tai nạn giao thông cho bệnh nhân nữ 52 tuổi ở Hải Dương. Đây được xem là một bước tiến dài của y học nước nhà và mở ra cánh cửa hy vọng cho nhiều bệnh nhân có hoàn cảnh tương tự được phẫu thuật, lấy lại vận động trước ngưỡng cửa tàn phế.

Xem thêm: Phẫu thuật thay khớp khuỷu toàn phần, “hồi sinh” cánh tay “tàn phế” cho bệnh nhân 

 

Trước đây, những trường hợp dính khớp khuỷu hoàn toàn hầu như không có phương án nào có thể khôi phục khả năng vận động của khớp khuỷu. Tuy nhiên, giờ đây, với sự tiến bộ của y học, sự hỗ trợ của trang thiết bị hiện đại, các chuyên gia dày dặn kinh nghiệm, phẫu thuật thay khớp khuỷu toàn phần bằng vật liệu sinh học công nghệ mới đã có thể thực hiện ngay trong nước. Điều này mang lại hy vọng cho các bệnh nhân bị cứng, dính khớp khuỷu nói riêng và các bệnh lý làm phá hủy khớp khuỷu nói chung.

Thay các khớp bàn – ngón tay, liên đốt ngón tay

Thay khớp nhân tạo bàn tay, ngón tay, liên đốt ngón tay được xem là giải pháp mới trong điều trị bệnh lý thoái hóa khớp nhỏ và nhỡ. Đây được xem là phương pháp hữu hiệu đối với bệnh nhân mắc bệnh lý về các khớp bàn – ngón tay có thể do thoái hóa, mắc bệnh lý viêm khớp dạng thấp hoặc do di chứng biến dạng sau chấn thương.

Khi mắc các bệnh lý này, bệnh nhân thường gặp tình trạng biến dạng hoàn toàn các khớp liên đốt và vẹo ngoài, không có độ thẳng vốn có, chức năng gập bị giảm hoặc mất, thường xuyên đau nhức và vướng víu khi cầm nắm. 

Đối với các khớp nhỏ, nhỡ ở tay hay ngón tay, bác sĩ sẽ sử dụng vật liệu nhân tạo (như kim loại, polymer) để thay thế một phần, hoặc toàn bộ bề mặt tiếp xúc của khớp bệnh nhân, vốn đã bị hư hỏng, tổn thương. Giúp bệnh nhân thoát khỏi đau đớn, phục hồi lại tối đa chức năng vận động khớp của bệnh nhân và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Phẫu thuật thay khớp gối

PGS.TS.BS Trần Trung Dũng cùng các cộng sự thực hiện phẫu thuật thay khớp gối và ghép xương cho bệnh nhân 15 tuổi bị ung thư xương tại BVĐK Tâm Anh

Những lưu ý sau khi thay khớp nhân tạo

Sau phẫu thuật thay khớp nhân tạo, bệnh nhân bước vào giai đoạn phục hồi. Đối với bệnh nhân thay khớp háng hoặc khớp gối, thường sau 3-4 ngày, bệnh nhân có thể đứng hoặc bắt đầu đi lại. Lúc đầu, bệnh nhân sẽ tập đi bằng nạng hoặc khung hỗ trợ. Sau đó các bài tập vật lý trị liệu có thể bắt đầu để giúp tăng cường các cơ xung quanh khớp mới và giúp bệnh nhân lấy lại chuyển động ở khớp. 

Với bệnh nhân được thay khớp vai, các chuyên gia vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn thực hiện các bài tập nhẹ nhàng, có nhiều chuyển động. Trước khi xuất viện, bác sĩ trị liệu sẽ hướng dẫn bạn cách sử dụng thiết bị ròng rọc để giúp uốn cong và mở rộng cánh tay.

Tốc độ phục hồi sau phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ hoạt động của bệnh nhân trước khi phẫu thuật, sức khỏe và tình trạng thể chất, loại phẫu thuật bệnh nhân đã trải qua, sự kỳ vọng và động lực của bệnh nhân. Bên cạnh đó việc tập vật lý trị liệu sau khi thay khớp rất quan trọng.

Những người trải qua phẫu thuật thay khớp háng và đầu gối có thể trở lại các hoạt động có cường độ thấp không giới hạn như bơi lội, đi bộ, đi xe đạp, thể dục nhịp điệu nhẹ nhàng,… Hầu hết các bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình đều khuyên không nên chơi các môn thể thao có cường độ mạnh, gây quá tải khớp liên quan đến nâng vật nặng, chạy và nhảy. 

Không chỉ vậy, sau khi làm thực hiện phẫu thuật nên kiêng gì cũng là điều mà nhiều bệnh nhân thắc mắc. Việc tập luyện phục hồi sau phẫu thuật quyết định nhiều đến việc hồi phục của bệnh nhân, vì vậy ngoài chế độ tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ trị liệu, bệnh nhân sau phẫu thuật cần lưu ý một số việc không nên làm như:

  • Kiêng nằm hay ngồi 1 chỗ quá lâu;
  • Kiêng bắt chéo chân (đối với bệnh nhân thay khớp háng và gối);
  • Không sử dụng thảm chân quá trơn hoặc đến các khu vực dễ trơn trượt;
  • Không sử dụng thuốc lá và rượu bia, hoặc các chất kích thích làm chậm quá trình liền xương;
  • Ăn uống đầy đủ các chất dinh dưỡng;
  • Duy trì cân nặng hợp lý, tránh béo phì vì dễ làm tăng áp lực lên các cơ xương khớp cũng như tăng các bệnh lý khác;
  • Giữ tinh thần luôn vui vẻ, thoải mái, tránh các căng thẳng về mặt tâm lý;

BVĐK Tâm Anh – Địa chỉ vàng trong phẫu thuật thay khớp, hồi sinh khả năng vận động

PGS.TS.BS Trần Trung Dũng cho biết: “Trong điều trị chấn thương, bệnh lý cơ xương khớp, thay khớp được xem là giải pháp cuối cùng khi tất cả các phương pháp dùng thuốc, vật lý trị liệu… không đáp ứng. Tuy nhiên, thay khớp là phẫu thuật phức tạp và có thể gây biến chứng như nhiễm trùng khớp, đau sau mổ, khớp bị hư sau một thời gian… Do đó, bên cạnh việc trang bị máy móc hiện đại, quy tụ chuyên gia giỏi chuyên môn, áp dụng kỹ thuật điều trị mới hiệu quả, đơn vị phẫu thuật cần đảm bảo điều kiện gây mê hồi sức tích cực tốt, phòng mổ vô khuẩn, chăm sóc hậu phẫu tốt, hướng dẫn người bệnh tập vật lý trị liệu – phục hồi chức năng sau phẫu thuật… để giảm thiểu tối đa biến chứng trong và sau mổ, giúp bệnh nhân phục hồi nhanh, sớm đi lại và vận động như bình thường.”

Bên cạnh đó, BVĐK Tâm Anh còn tiên phong trong việc cập nhật và ứng dụng các phương pháp mới·cùng các trang thiết bị hàng đầu thế giới như: máy X-quang thế hệ mới, máy chụp CT 128 dãy, máy cộng hưởng từ hạt nhân MRI, máy nội soi công nghệ 3D độ phân giải cao…, đặc biệt công nghệ phẫu thuật bằng robot hiện đại và thông minh hàng đầu thế giới ARTIS pheno của thương hiệu Siemens nhập khẩu đồng bộ từ Cộng hòa Liên bang Đức cho phép các bác sĩ tiến hành phẫu thuật với sự xâm lấn tối thiểu và độ chính xác cao, hiệu quả, an toàn vượt trội, giúp bệnh nhân ít mất máu, ít đau, giảm nguy cơ biến chứng, nhiễm trùng và mau hồi phục.

Được đầu tư trang thiết bị hiện đại và ứng dụng những kỹ thuật mới trong phẫu thuật thay khớp & ghép xương nhân tạo – chấn thương chỉnh hình, BVĐK Tâm Anh đã thực hiện thành công nhiều phẫu thuật từ đơn giản đến phức tạp như: phẫu thuật thay xương cho người bệnh bị ung thư xương giai đoạn cuối; thay khớp gối, khớp khuỷu, khớp vai, khớp háng, khớp cổ chân; phẫu thuật nội soi tái tạo và sửa chữa tổn thương dây chằng chéo trước/dây chằng chéo sau đầu gối do bệnh lý hay chấn thương thể thao; khâu bảo tồn dây chằng chéo trước/dây chằng chéo sau; phẫu thuật tái tạo; nối gân achilles (gân gót)…

Để được tư vấn và đặt lịch khám các bệnh lý cơ xương khớp – chấn thương thể thao tại Trung tâm Phẫu thuật khớp và Y học thể thao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Châu Bùi

Hotline: 1800 6858