Nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp (CPET) là gì?

Khó thở, nhanh mệt khi leo cầu thang hoặc khi tập thể dục nhưng các kết quả điện tâm đồ, siêu âm tim hay chụp phổi đều bình thường? Đây là lúc nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp (CPET) có thể giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân. Phương pháp này đánh giá đồng thời hoạt động của tim, phổi và hệ cơ trong khi cơ thể vận động, từ đó hỗ trợ chẩn đoán, tiên lượng và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp (CPET) là gì?

Nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp, hay còn gọi là nghiệm pháp gắng sức tim phổi (Cardiopulmonary Exercise Testing – CPET) là phương pháp thăm dò chức năng chuyên sâu, giúp đánh giá đồng thời hoạt động của hệ tim mạch, hô hấp, chuyển hóa và hệ thần kinh – cơ trong quá trình gắng sức. Đây là tiêu chuẩn vàng để đánh giá khả năng gắng sức và xác định nguyên nhân gây giảm khả năng vận động.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh sẽ đi bộ trên thảm lăn hoặc đạp xe đạp lực kế với cường độ tăng dần theo quy trình chuẩn hóa. Hệ thống máy sẽ phân tích liên tục lượng oxy tiêu thụ (VO₂), lượng carbon dioxide thải ra (VCO₂), đồng thời theo dõi điện tâm đồ, nhịp tim, huyết áp, độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) và các thông số sinh lý khác.

Dựa trên các dữ liệu thu được, CPET giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức do tim, phổi, rối loạn chuyển hóa, bệnh lý thần kinh – cơ hay do giảm thể lực. Đồng thời, nghiệm pháp còn hỗ trợ đánh giá mức độ bệnh, phân tầng nguy cơ, tiên lượng và xây dựng kế hoạch điều trị hoặc chương trình tập luyện phù hợp cho từng người bệnh.

Hệ thống thiết bị đo gắng sức tim phổi (CPET) bao gồm những gì?

Hệ thống thiết bị đo CPET bao gồm:

• Xe đạp lực kế hoặc thảm lăn.
• Mặt nạ chuyên dụng.
• Máy phân tích khí.
• Hệ thống điện tâm đồ.
• Máy đo huyết áp.
• Máy đo SpO₂.
• Hệ thống hiệu chuẩn khí.
• Máy tính và phần mềm phân tích CPET.

Mục đích của nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp?

CPET giúp đánh giá toàn diện khả năng đáp ứng của tim, phổi và hệ cơ xương trong quá trình vận động. Thông qua các thông số thu được, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây khó thở, mệt hoặc giảm khả năng gắng sức là do bệnh lý tim mạch, hô hấp, rối loạn chuyển hóa hay suy giảm thể lực. (1)

Ngoài vai trò chẩn đoán, CPET còn giúp đánh giá mức độ bệnh, phân tầng nguy cơ, tiên lượng, đánh giá khả năng chịu đựng trước phẫu thuật và theo dõi hiệu quả điều trị. Đồng thời, nghiệm pháp hỗ trợ xây dựng chương trình tập luyện và phục hồi chức năng phù hợp với từng người bệnh.

Ai nên thực hiện nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp?

CPET được bác sĩ chỉ định cho những người cần đánh giá khả năng gắng sức, tìm nguyên nhân gây khó thở hoặc mệt/giảm khả năng gắng sức khi vận động, cũng như theo dõi và lập kế hoạch điều trị. Những đối tượng thường được khuyến cáo thực hiện gồm:

• Người thường xuyên khó thở, nhanh mệt hoặc giảm sức bền khi gắng sức nhưng chưa xác định được nguyên nhân. CPET giúp phân biệt nguyên nhân này đến từ tim, phổi, hệ thần kinh – cơ hay đơn giản là do thể lực kém.
• Người mắc bệnh tim mạch như bệnh động mạch vành, suy tim, tăng huyết áp, bệnh van tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp tim, tăng áp động mạch phổi hoặc bệnh tim bẩm sinh. CPET giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của bệnh đến khả năng vận động, tiên lượng nguy cơ, theo dõi hiệu quả điều trị và hỗ trợ quyết định thời điểm can thiệp hoặc phẫu thuật khi cần thiết.
• Người mắc bệnh hô hấp, bao gồm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, bệnh phổi kẽ, tăng áp động mạch phổi, thuyên tắc phổi mạn tính, xơ nang hoặc khó thở kéo dài sau COVID-19 và các bệnh nhiễm virus hô hấp khác. CPET giúp đánh giá chức năng hô hấp khi vận động, xác định nguyên nhân gây khó thở và theo dõi đáp ứng điều trị.
• Người chuẩn bị phẫu thuật lớn, đặc biệt là phẫu thuật tim, phổi hoặc ghép tạng, nhằm đánh giá nguy cơ trước mổ.
• Người tham gia chương trình phục hồi chức năng tim mạch – hô hấp, để xây dựng và điều chỉnh cường độ tập luyện phù hợp.
• Vận động viên hoặc người muốn đánh giá thể lực, xác định ngưỡng tập luyện an toàn và tối ưu hiệu quả luyện tập.
• Người cần đánh giá khả năng lao động hoặc mức độ suy giảm chức năng, đặc biệt sau chấn thương hoặc mắc bệnh tim phổi mạn tính.

Lưu ý: Nếu thường xuyên khó thở, nhanh mệt khi vận động hoặc đang mắc bệnh tim mạch, hô hấp, hãy trao đổi với bác sĩ để được tư vấn xem CPET có phù hợp với tình trạng của mình hay không.

Khi nào không nên thực hiện CPET?

Mặc dù CPET là phương pháp đánh giá an toàn khi được thực hiện đúng quy trình và có nhân viên y tế theo dõi, nhưng không phải ai cũng phù hợp để thực hiện nghiệm pháp. Người bệnh sẽ được bác sĩ khám và đánh giá trước khi chỉ định.

1. Chống chỉ định

CPET không nên thực hiện ở những người đang mắc các tình trạng cấp tính hoặc chưa ổn định như:

• Nhồi máu cơ tim cấp hoặc mới xảy ra trong vòng 1 tháng.
• Đau thắt ngực không ổn định.
• Suy tim cấp hoặc suy tim mất bù.
• Rối loạn nhịp tim nặng chưa được kiểm soát, gây ảnh hưởng đến huyết động.
• Viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn đang tiến triển.
• Bóc tách động mạch chủ cấp.
• Thuyên tắc phổi cấp hoặc huyết khối tĩnh mạch sâu cấp.
• Hẹp van động mạch chủ nặng có triệu chứng.
• Thiếu oxy máu hoặc suy hô hấp nặng.
• Ngất xảy ra khi gắng sức chưa xác định nguyên nhân.
• Các bệnh lý cấp tính khác có thể trở nặng khi vận động, như nhiễm trùng nặng, suy thận cấp hoặc cường giáp chưa được kiểm soát.
• Người có hạn chế vận động hoặc khuyết tật thể chất khiến việc thực hiện nghiệm pháp không bảo đảm an toàn.

2. Những trường hợp cần thận trọng

Một số người bệnh vẫn có thể thực hiện CPET, nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lợi ích và nguy cơ trước khi chỉ định, bao gồm:

• Bệnh động mạch vành nguy cơ cao (như hẹp thân chung động mạch vành trái).
• Hẹp van động mạch chủ mức độ trung bình đến nặng.
• Rối loạn nhịp tim hoặc rối loạn dẫn truyền chưa được kiểm soát tốt.
• Bệnh cơ tim phì đại.
• Tăng áp động mạch phổi nặng.
• Mới bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua.
• Phình động mạch chủ bụng.
• Tăng huyết áp rất cao khi nghỉ (>200/110 mmHg).
• Thiếu máu, rối loạn điện giải hoặc các bệnh lý nội khoa chưa được điều trị ổn định.
• Người mang máy phá rung tự động cấy ghép (ICD) cần được kiểm tra và cài đặt thiết bị phù hợp trước khi thực hiện nghiệm pháp.
• Người bệnh không thể hợp tác hoặc mắc các rối loạn tâm thần ảnh hưởng đến việc thực hiện nghiệm pháp.

Lưu ý: Trước khi tiến hành CPET, người bệnh sẽ được bác sĩ khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và xem xét các kết quả cận lâm sàng cần thiết nhằm bảo đảm nghiệm pháp được thực hiện an toàn và mang lại giá trị chẩn đoán cao nhất.

Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi thực hiện CPET? 

Trước khi thực hiện CPET, người bệnh cần lưu ý:

• Ăn nhẹ trước khi đo khoảng 2–3 giờ (để đủ năng lượng vận động), sau đó không ăn thêm cho đến khi thực hiện nghiệm pháp (có thể uống nước lọc nếu khát).
• Không hút thuốc lá, uống rượu bia, cà phê, nước tăng lực hoặc các đồ uống chứa caffeine trong ít nhất 12 giờ trước khi đo.
• Tránh vận động gắng sức trong ngày thực hiện và nên nghỉ ngơi khoảng 30 phút trước khi vào phòng đo.
• Mặc trang phục rộng rãi, mang giày thể thao hoặc giày đế mềm để thuận tiện cho việc vận động.
• Tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, trừ khi được hướng dẫn tạm ngưng một số loại thuốc trước nghiệm pháp.
• Mang theo hồ sơ khám bệnh, các kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và đơn thuốc đang sử dụng để bác sĩ đối chiếu khi cần.
• Thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu có các triệu chứng như sốt, đau ngực, khó thở tăng lên, chóng mặt hoặc ngất trước khi thực hiện nghiệm pháp.

Lưu ý: Không tự ý ngừng thuốc trước khi thực hiện CPET. Việc có cần tạm ngưng một số thuốc sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên mục đích của nghiệm pháp và tình trạng bệnh lý của từng người.

Quy trình thực hiện CPET

Tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, CPET được thực hiện theo quy trình chuẩn hóa quốc tế, bảo đảm an toàn và chính xác. Toàn bộ quá trình thường kéo dài khoảng 30–60 phút, bao gồm các bước sau:

1. Khám và đánh giá trước khi thực hiện

Trước khi bắt đầu, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, xem xét các thuốc đang sử dụng và đánh giá các kết quả cận lâm sàng cần thiết để bảo đảm người bệnh đủ điều kiện thực hiện nghiệm pháp. Người bệnh cũng sẽ được giải thích về quy trình, hướng dẫn các thao tác cần thực hiện và những dấu hiệu cần thông báo trong quá trình gắng sức .

2. Gắn các thiết bị theo dõi

Nhân viên y tế sẽ gắn các điện cực điện tâm đồ (ECG), băng quấn đo huyết áp, cảm biến đo độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) và mặt nạ phân tích khí thở. Sau đó, người bệnh nghỉ vài phút để hệ thống ghi nhận các chỉ số ở trạng thái nghỉ trước khi bắt đầu vận động.

3. Thực hiện nghiệm pháp

• Người bệnh sẽ đi bộ trên thảm lăn hoặc đạp xe đạp lực kế với cường độ tăng dần theo phác đồ phù hợp với tuổi, thể trạng và mục đích đánh giá.
• Trong suốt quá trình, bác sĩ theo dõi liên tục điện tâm đồ, nhịp tim, huyết áp, SpO₂, lượng oxy tiêu thụ (VO₂), lượng carbon dioxide thải ra (VCO₂) cùng các triệu chứng như mệt, khó thở, đau ngực hoặc chóng mặt để bảo đảm an toàn.
• Giai đoạn gắng sức thường kéo dài khoảng 8–12 phút. Nghiệm pháp sẽ kết thúc khi đã thu thập đủ dữ liệu cần thiết hoặc khi người bệnh đạt mức gắng sức tối đa phù hợp. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, bác sĩ sẽ cho dừng nghiệm pháp ngay để đảm bảo an toàn.

4. Hồi phục sau nghiệm pháp

Sau khi kết thúc, người bệnh sẽ tiếp tục đi bộ hoặc đạp xe với cường độ nhẹ trong vài phút để cơ thể hồi phục dần, sau đó nghỉ ngơi tại chỗ. Nhân viên y tế tiếp tục theo dõi nhịp tim, huyết áp, điện tâm đồ và các triệu chứng cho đến khi các chỉ số ổn định trước khi kết thúc buổi đo.

Sau khi thực hiện nghiệm pháp CPET cần lưu ý gì?

Sau khi kết thúc giai đoạn gắng sức, sẽ bước vào giai đoạn hồi phục. Người bệnh được hướng dẫn đi bộ hoặc đạp xe nhẹ trong vài phút, sau đó nghỉ ngơi tại chỗ. Các thiết bị theo dõi vẫn được giữ nguyên để bác sĩ tiếp tục theo dõi nhịp tim, huyết áp, điện tâm đồ, hô hấp và các chỉ số sinh lý cho đến khi cơ thể ổn định. Khi các thông số trở về bình thường và không còn triệu chứng bất thường, nhân viên y tế sẽ tháo các thiết bị và kết thúc nghiệm pháp.

Phần lớn người bệnh có thể ra về và sinh hoạt bình thường ngay sau khi thực hiện CPET. Một số người có thể cảm thấy mệt, thở nhanh, đau mỏi cơ hoặc vã mồ hôi trong vài phút đầu, đây là phản ứng sinh lý bình thường sau gắng sức và sẽ nhanh chóng cải thiện khi nghỉ ngơi.

Sau nghiệm pháp, người bệnh nên uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý và tránh vận động cường độ cao trong ngày nếu vẫn còn cảm thấy mệt. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau ngực kéo dài, khó thở tăng lên, hồi hộp, chóng mặt hoặc ngất sau khi ra về, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Kết quả CPET sẽ được bác sĩ phân tích và giải thích trong buổi tái khám, từ đó tư vấn hướng điều trị, phục hồi chức năng hoặc xây dựng chương trình tập luyện phù hợp với từng người bệnh.

Nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp có an toàn không?

Có. CPET được đánh giá là một phương pháp thăm dò an toàn khi được chỉ định đúng đối tượng và thực hiện tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cùng đội ngũ được đào tạo.

Trước khi tiến hành, người bệnh sẽ được bác sĩ đánh giá các chống chỉ định và nguy cơ để bảo đảm có thể thực hiện nghiệm pháp an toàn. Trong suốt quá trình đo, điện tâm đồ, huyết áp, nhịp tim, độ bão hòa oxy và các thông số hô hấp được theo dõi liên tục. Nghiệm pháp sẽ được dừng ngay khi người bệnh đạt mục tiêu gắng sức hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Một số triệu chứng nhẹ có thể gặp trong hoặc ngay sau nghiệm pháp như mệt, khó thở, đau mỏi cơ, chóng mặt nhẹ hoặc vã mồ hôi. Những triệu chứng này thường hết sau khi nghỉ ngơi. Các biến cố nghiêm trọng như rối loạn nhịp tim nguy hiểm, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ rất hiếm gặp.

Để bảo đảm an toàn, phòng đo CPET luôn được trang bị đầy đủ phương tiện cấp cứu và có bác sĩ theo dõi trong suốt quá trình thực hiện.

Tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hệ thống nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp được đưa vào hoạt động thường quy, giúp chẩn đoán kịp thời, chính xác cho người bệnh. Quy trình thực hiện đo CPET được thực hiện nghiêm ngặt kết hợp với hệ thống cấp cứu luôn thường trực tại phòng đo sẽ giúp xử trí kịp thời, chính xác mọi tình huống bất thường.

Đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa tim mạch và hô hấp giàu kinh nghiệm sẽ trực tiếp thăm khám lâm sàng, chỉ định và hướng dẫn người bệnh thực hiện các cận lâm sàng để có đánh giá chính xác nhất. Từ đó lên phác đồ điều trị “cá thể hóa” hoặc tư vấn, hướng dẫn người bệnh điều chỉnh lối sống phù hợp với thể trạng.

Bên cạnh máy đo CPET, trung tâm còn được đầu tư hệ thống trang thiết bị, máy móc hiện đại như:

• Máy đo ECG, Holter ECG.
• Máy siêu âm tim 4D tích hợp công nghệ AI GE Healthcare Vivid E95 được thiết kế chuyên dụng cho tim 4D, siêu âm tương phản, nhi, thai nhi/sản khoa, mạch máu ngoại vi, bụng…
• Máy siêu âm tim 4D cao cấp GE Healthcare Vivid S70N Dimension được thiết kế chuyên dụng cho siêu âm tim 4D và ứng dụng siêu âm qua ngã thực quản.
• Hệ thống chụp MSCT tim & mạch vành 1975 lát cắt, tốc độ nhanh, liều xạ thấp, bất chấp nhịp tim.
• Máy chụp cộng hưởng từ (MRI) tim 1,5-3 Tesla thế hệ mới.
• Máy CT Somatom Force VB30 hơn 100.000 lát cắt, giúp chẩn đoán chính xác, tầm soát phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ não, đột quỵ tim, ung thư, u não, bệnh mạch vành, bệnh phổi, cơ xương khớp…
• Hệ thống trắc nghiệm gắng sức thảm lăn, xe đạp lực kế “2 trong 1” kết hợp siêu âm tim và đo điện tim.
• Hệ thống bàn nghiêng giúp chẩn đoán nguyên nhân ngất và tập luyện cho bệnh nhân ngất do rối loạn thần kinh tim mạch.
• Hệ thống chụp và can thiệp mạch số hóa xóa nền (DSA).

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Nghiệm pháp gắng sức tim mạch hô hấp (CPET) là công cụ giúp đánh giá toàn diện chức năng tim, phổi và khả năng gắng sức của cơ thể. Việc phát hiện sớm nguyên nhân gây khó thở hoặc giảm khả năng vận động không chỉ hỗ trợ chẩn đoán chính xác mà còn giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị, phục hồi chức năng và tập luyện phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.