Làm sao để giảm tác dụng phụ của hóa trị đúng cách?

Nhiều người bệnh thắc mắc làm sao để giảm tác dụng phụ của hóa trị, bởi lẽ bên cạnh hiệu quả điều trị, hóa trị có thể gây ra một số vấn đề sức khỏe. Vậy, làm thế nào để người bệnh ung thư duy trì được sức khỏe và chất lượng cuộc sống trong suốt quá trình hóa trị?

Vì sao chăm sóc sau hóa trị lại quan trọng?

Hóa trị là một trong những liệu pháp nền tảng trong điều trị ung thư, giúp tiêu diệt các tế bào ác tính đang phân chia mạnh mẽ. Tuy nhiên, do đặc tính không chọn lọc tuyệt đối, hóa trị có thể gây tổn thương cho các tế bào lành, dẫn đến các tác dụng phụ trong quá trình điều trị.

Việc chăm sóc và hỗ trợ sau mỗi đợt truyền hóa chất đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe người bệnh ung thư vì những lý do sau:

• Giúp duy trì tính liên tục của phác đồ: Kiểm soát tốt các tác dụng phụ theo hướng dẫn của bác sĩ có thể giúp người bệnh duy trì đúng lịch điều trị, từ đó nâng cao hiệu quả tiêu diệt tế bào ác tính.
• Hạn chế tác dụng dụng, các biến chứng: Một số phản ứng không chỉ dừng lại ở sự mệt mỏi mà có thể tiến triển thành các tình trạng cấp cứu như sốc nhiễm khuẩn do suy giảm miễn dịch hoặc suy kiệt do nôn mửa kéo dài. Áp dụng biện pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp có thể giúp hạn chế các biến chứng nguy hiểm này.
• Cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần: Người bị ung thư khi điều trị bằng hóa trị thường lo lắng về các tác dụng phụ như rụng tóc, mệt mỏi hoặc đau đớn. Điều này có thể gây ra hội chứng “Cancerophobia” (nỗi sợ ung thư và các liệu pháp điều trị). Chăm sóc tốt giúp người bệnh tự tin và an tâm hơn, tạo ra tâm lý tích cực – một “liều thuốc” nội sinh quan trọng giúp cơ thể vượt qua ảnh hưởng của phác đồ điều trị bằng hóa chất.

Việc nắm vững kiến thức về cách giảm tác dụng phụ của hóa trị sẽ giúp người bệnh chủ động chăm sóc sức khỏe, duy trì thể trạng ổn định và hỗ trợ quá trình điều trị đạt hiệu quả tốt hơn.

Làm sao để giảm tác dụng phụ của hóa trị?

Mỗi người bệnh có thể trạng và phản ứng khác nhau với thuốc hóa trị. Để hạn chế tác dụng phụ của hóa trị, trong một số trường hợp bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định người bệnh:

1. Dùng thuốc dự phòng trước đợt hóa trị đầu tiên

Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng các loại thuốc có tác dụng kiểm soát phản ứng của cơ thể trước đợt hóa trị đầu tiên:

• Thuốc chống nôn thế hệ mới: Các nhóm thuốc đối kháng thụ thể 5-HT3 hoặc NK1 được sử dụng để ngăn chặn tín hiệu buồn nôn từ não bộ.
• Thuốc hỗ trợ tăng trưởng tế bào máu: Trong một số phác đồ có nguy cơ cao gây suy tủy, việc tiêm thuốc kích thích tăng trưởng bạch cầu (G-CSF) giúp bảo vệ hệ miễn dịch khỏi sự sụt giảm nghiêm trọng.

2. Đánh giá khả năng áp dụng phương pháp làm mát da đầu

Rụng tóc là tác dụng phụ của hóa trị gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của người bệnh ung thư. Để kiểm soát tác dụng phụ này, người bệnh có thể được áp dụng phương pháp làm mát da đầu. Hệ thống làm mát da đầu hoạt động bằng cách hạ nhiệt độ vùng da đầu xuống thấp trước, trong và sau khi truyền hóa chất.

• Cơ chế: Nhiệt độ thấp gây co mạch máu nuôi nang tóc, từ đó giảm lượng hóa chất tiếp cận và gây độc cho nang tóc.
• Hiệu quả: Phương pháp này giúp giữ lại đáng kể lượng tóc hoặc giúp tóc mọc lại nhanh hơn sau khi kết thúc liệu trình, giúp người bệnh duy trì sự tự tin và ổn định tâm lý trong thời gian điều trị.

Xêm thêm: Hóa trị có rụng tóc không? Truyền hóa trị bao lâu thì rụng tóc?

3. Phòng ngừa buồn nôn và nôn

Buồn nôn và nôn ói là phản ứng dễ gặp phải trong quá trình hóa trị, để cải thiện người bệnh nên:

• Chia nhỏ bữa ăn: Ăn 6-8 bữa nhỏ thay vì 3 bữa lớn để tránh gây áp lực lên dạ dày.
• Tránh thực phẩm nặng mùi: Thức ăn nóng, nhiều dầu mỡ thường dễ gây kích thích khứu giác dẫn đến buồn nôn. Nên ưu tiên thức ăn nguội hoặc thanh đạm. (1)

4. Nhịn ăn ngắn hạn

Trong một số trường hợp, nhịn ăn ngắn hạn (khoảng 24 – 48 giờ trước hóa trị) có thể tạo ra trạng thái “phòng vệ ứng kích” ở tế bào lành, giúp chống chọi tốt hơn với độc tính của thuốc hóa trị. Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với tất cả người bệnh, cần sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ dinh dưỡng để tránh gây sụt cân, ảnh hướng đến sức khỏe người bệnh.

5. Súc miệng và vệ sinh họng đúng cách

Viêm loét niêm mạc miệng là hệ quả của việc các tế bào biểu mô bị tổn thương do hóa chất.

• Dung dịch vệ sinh: Sử dụng nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc miệng không chứa cồn để giữ khoang miệng luôn sạch.
• Thói quen: Súc miệng ít nhất 4-6 lần/ngày, đặc biệt là sau khi ăn và trước khi đi ngủ để ngăn ngừa nhiễm nấm và vi khuẩn cơ hội.

6. Chườm lạnh tay và chân

Đối với các phác đồ sử dụng thuốc hóa trị thuộc nhóm Taxane, người bệnh ung thư thường gặp hội chứng bàn tay – bàn chân (tê bì, bong tróc da).

Để cải thiện tình trạng này, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh mang găng tay hoặc tất lạnh trong quá trình truyền thuốc giúp co mạch máu ngoại vi, giảm lượng độc chất tập trung tại các đầu chi.

7. Thực hành thiền và thư giãn tinh thần

Khi căng thẳng và lo lắng trong quá trình thực hiện hóa trị, cơ thể người bệnh có thể giải phóng Cortisol làm suy giảm thêm hệ miễn dịch. Để hỗ trợ nâng cao sức khỏe tinh thần, người bệnh nên:

• Thiền định: Giúp điều hòa nhịp tim, ổn định huyết áp và giải tỏa áp lực tâm lý cho người bệnh.
• Hỗ trợ tâm lý: Tham gia các hội nhóm để chia sẻ kinh nghiệm giúp mỗi người thấy mình không đơn độc trong cuộc chiến này.

8. Duy trì vận động nhẹ nhàng

Vận động nhẹ nhàng vừa sức theo hướng dẫn của bác sĩ có lợi cho sức khỏe của người bệnh ung thư đang hóa trị, cụ thể:

• Kích thích lưu thông máu, đẩy nhanh quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể.
• Giảm tình trạng mệt mỏi do hóa trị (Cancer-related fatigue).
• Cải thiện chất lượng giấc ngủ và khả năng hấp thụ dinh dưỡng cho người bệnh.

9. Cân nhắc các biện pháp bảo tồn khả năng sinh sản

Nhiều loại hóa chất có thể gây suy buồng trứng hoặc ảnh hưởng đến quá trình sản sinh tinh trùng. Để giảm tác dụng phụ của hóa trị đối với chức năng sinh sản, người bệnh và gia đình cần thảo luận với bác sĩ về các phương án:

• Trữ phôi hoặc trứng: Thực hiện trước khi bắt đầu hóa trị đợt đầu tiên.
• Ức chế buồng trứng: Sử dụng thuốc để đưa buồng trứng vào trạng thái “nghỉ ngơi” tạm thời, giảm bớt sự nhạy cảm với hóa chất.

Cơ thể có thể phục hồi hoàn toàn sau hóa trị không?

Khả năng hồi phục sức khỏe sau hóa trị ở mỗi người bệnh không giống nhau. Hầu hết các tác dụng phụ ngắn hạn như rụng tóc, buồn nôn, hạ bạch cầu sẽ dần thoái triển sau khi kết thúc đợt hóa trị cuối cùng từ 2 đến 6 tháng. Tóc sẽ mọc lại, hệ miễn dịch sẽ được tái thiết và vị giác sẽ trở về trạng thái bình thường. Tuy nhiên, tốc độ hồi phục của cơ thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Nền tảng thể lực: Người bệnh có chế độ dinh dưỡng giàu đạm, đủ vitamin và khoáng chất sẽ có tốc độ phục hồi nhanh hơn.
• Mức độ tuân thủ điều trị: Việc thực hiện đúng các hướng dẫn về cách giảm tác dụng phụ của hóa trị ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp các cơ quan nội tạng ít bị tổn thương sâu, tạo điều kiện cho quá trình đào thải độc tính diễn ra thuận lợi.
• Theo dõi định kỳ: Sau hóa trị, việc tái khám để đánh giá chức năng gan, thận và tim mạch là cực kỳ quan trọng giúp xử lý kịp thời các tác dụng phụ muộn nếu có. (2)

Để quá trình điều trị được tối ưu hiệu quả và hạn chế tác dụng phụ của hóa trị, người bệnh cần chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ về biện pháp làm sao để giảm tác dụng phụ của hóa trị. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường hoặc khó chịu kéo dài, cần đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và hỗ trợ kịp thời.