Có nên truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư? Khi nào cần?

Truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư là vấn đề được nhiều người quan tâm trong quá trình chăm sóc và hỗ trợ điều trị. Không ít bệnh nhân và người nhà cho rằng truyền đạm có thể giúp tăng sức khỏe, phục hồi nhanh hoặc cải thiện thể trạng khi cơ thể suy kiệt. Tuy nhiên, việc truyền đạm không phải lúc nào cũng cần thiết và cần được chỉ định đúng trường hợp để tránh những rủi ro không mong muốn.

Có nên truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư?

Việc truyền đạm cho bệnh nhân ung thư có thể cần thiết trong một số trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, đây không phải phương pháp áp dụng đại trà cho mọi bệnh nhân ung thư.

1. Khi nào cần bổ sung protein qua đường truyền?

Dưới đây là các trường hợp người bệnh ung thư cần bổ sung truyền đạm sữa:

• Suy dinh dưỡng nặng, không ăn uống được: bệnh nhân ung thư sụt cân nhiều, chán ăn kéo dài, nuốt nghẹn hoặc không thể ăn uống do biến chứng điều trị có nguy cơ thiếu hụt protein nghiêm trọng. Khi đó, bác sĩ có thể chỉ định nuôi dưỡng tĩnh mạch để duy trì năng lượng và hạn chế suy kiệt.
• Hội chứng suy mòn do ung thư: là tình trạng mất cơ, sụt cân và rối loạn chuyển hóa thường gặp ở bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến triển. Tình trạng này liên quan trực tiếp đến giảm khả năng đáp ứng điều trị và tăng nguy cơ biến chứng. Bổ sung protein đúng cách có thể giúp hạn chế mất khối cơ và cải thiện thể trạng.
• Sau phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị gây giảm hấp thu: Một số bệnh nhân sau điều trị có thể gặp viêm niêm mạc tiêu hóa, buồn nôn kéo dài hoặc giảm hấp thu dinh dưỡng. Trong giai đoạn này, truyền amino acid hoặc albumin có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ phục hồi.
• Rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng: Các trường hợp tắc ruột, tiêu chảy nặng, hội chứng ruột ngắn hoặc tổn thương đường tiêu hóa khiến người bệnh không thể hấp thu dinh dưỡng qua ăn uống có thể cần nuôi dưỡng tĩnh mạch.
• Bệnh nhân ICU, chăm sóc tích cực: người bệnh ung thư nặng đang điều trị hồi sức tích cực thường có nhu cầu dinh dưỡng cao nhưng khó đảm bảo bằng đường tiêu hóa.

2. Khi nào không nên truyền đạm?

Dưới đây là các trường hợp người bệnh ung thư không nên truyền đạm sữa:

• Bệnh nhân còn ăn uống được bình thường và hấp thu tốt: dinh dưỡng qua đường tiêu hóa luôn được ưu tiên vì sinh lý tự nhiên hơn, ít biến chứng và hiệu quả lâu dài hơn. (1)
• Nguy cơ quá tải dịch hoặc suy thận nặng: truyền đạm có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể. Những bệnh nhân suy thận nặng, suy tim hoặc nguy cơ phù phổi cần được đánh giá kỹ trước khi chỉ định.
• Dị ứng protein sữa: Một số sản phẩm bổ sung protein có nguồn gốc từ sữa có thể gây dị ứng ở người nhạy cảm với protein sữa bò.
• Không có chỉ định của bác sĩ: Việc tự ý truyền đạm tại nhà hoặc sử dụng các dịch truyền không rõ thành phần có thể dẫn đến nhiễm trùng, sốc phản vệ hoặc rối loạn chuyển hóa nguy hiểm.
• Hiểu sai truyền đạm giúp khỏi ung thư: hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy truyền đạm có thể điều trị hoặc tiêu diệt tế bào ung thư. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng trong các trường hợp cần thiết.

Lợi ích của việc bổ sung đạm đúng cách cho bệnh nhân ung thư

Protein đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và duy trì thể trạng cho người bệnh ung thư. Việc bổ sung đạm sữa đầy đủ, đúng cách có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

• Hỗ trợ duy trì khối cơ, giảm suy mòn: bệnh nhân ung thư thường mất cơ nhanh do rối loạn chuyển hóa và giảm ăn uống. Protein giúp hạn chế tình trạng tiêu cơ, duy trì sức vận động và thể lực.
• Tăng cường miễn dịch, cải thiện đáp ứng điều trị: thiếu protein có thể làm suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng và giảm khả năng đáp ứng hóa trị hoặc xạ trị.
• Giúp phục hồi sau hóa trị, xạ trị: bổ sung đủ đạm giúp tái tạo mô tổn thương, cải thiện khả năng hồi phục và giảm nguy cơ biến chứng sau điều trị.
• Cải thiện chất lượng cuộc sống: người bệnh được cung cấp dinh dưỡng phù hợp thường có thể trạng tốt hơn, giảm mệt mỏi và cải thiện khả năng sinh hoạt hằng ngày.
• Hỗ trợ lành vết thương sau phẫu thuật: protein là thành phần cần thiết cho quá trình tái tạo mô và làm lành vết mổ sau phẫu thuật ung thư.

Nguy cơ và tác dụng phụ khi truyền đạm không đúng chỉ định

Dù có thể mang lại lợi ích trong một số trường hợp, truyền đạm cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu lạm dụng hoặc thực hiện không đúng chuyên môn.

1. Biến chứng liên quan đến truyền tĩnh mạch

Dưới đây là một số biến chứng khi truyền đạm sữa không đúng cách:

• Nhiễm trùng huyết: đường truyền tĩnh mạch kéo dài có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng máu, đặc biệt ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch.
• Rối loạn điện giải: nuôi dưỡng tĩnh mạch không phù hợp có thể gây mất cân bằng natri, kali, phospho hoặc magie ảnh hưởng đến tim mạch và thần kinh.
• Quá tải dịch: truyền dịch quá mức có thể gây phù, khó thở hoặc làm nặng thêm tình trạng suy tim.
• Tắc mạch hoặc viêm tĩnh mạch: đây là biến chứng cơ học có thể xảy ra tại vị trí đặt ống thông truyền tĩnh mạch.
• Tăng đường huyết: một số dung dịch dinh dưỡng chứa glucose cao, dễ gây tăng đường huyết ở bệnh nhân yếu hoặc có đái tháo đường.

2. Nguy cơ từ việc hiểu sai “đạm sữa”

Trong y khoa, truyền đạm thường là truyền albumin hoặc amino acid qua đường tĩnh mạch. Không có hình thức truyền whey protein (một loại protein được tách từ sữa) trực tiếp như nhiều quảng cáo lan truyền trên mạng. Và việc hiểu sai dẫn đến:

• Lạm dụng sản phẩm bổ sung: dùng quá nhiều thực phẩm bổ sung protein mà không cân đối tổng thể dinh dưỡng có thể gây mất cân bằng năng lượng và vi chất.
• Tin vào quảng cáo sai lệch: một số quảng cáo thổi phồng công dụng của truyền đạm khiến người bệnh bỏ qua các phương pháp điều trị chuẩn.
• Bỏ qua chế độ ăn tự nhiên: nguồn protein từ thực phẩm tự nhiên vẫn rất quan trọng vì cung cấp thêm vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Tự ý truyền tại nhà: đây là hành động tiềm ẩn nguy cơ cao, có thể dẫn đến sốc phản vệ, nhiễm trùng hoặc tai biến nguy hiểm.

Hướng dẫn bổ sung đạm an toàn cho bệnh nhân ung thư

Bổ sung protein cho người bệnh ung thư cần được cá thể hóa theo tình trạng dinh dưỡng, loại ung thư và giai đoạn điều trị để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

1. Nguyên tắc dinh dưỡng protein

Bổ sung protein cho bệnh nhân ung thư cần thực hiện đúng cách và phù hợp với thể trạng để hỗ trợ duy trì sức khỏe, cải thiện khả năng phục hồi và hạn chế suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị.

• Nhu cầu protein theo cân nặng: thông thường, bệnh nhân ung thư có thể cần khoảng 1 – 1,5g protein/kg cân nặng/ngày tùy tình trạng bệnh và mức độ suy dinh dưỡng.
• Kết hợp protein động vật và thực vật: nguồn đạm từ thịt, cá, trứng, sữa kết hợp với đậu, hạt và ngũ cốc giúp cân bằng acid amin và dinh dưỡng tổng thể.
• Chia nhỏ bữa ăn: ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày giúp người bệnh dễ dung nạp và hấp thu hơn.
• Theo dõi tình trạng dinh dưỡng: cần đánh giá cân nặng, khối cơ, xét nghiệm sinh hóa và khả năng ăn uống để điều chỉnh phù hợp.
• Đảm bảo đủ năng lượng từ các chất đa lượng: ngoài protein, cơ thể cũng cần carbohydrate và chất béo để tránh sử dụng protein làm nguồn năng lượng thay vì phục hồi mô cơ.

2. Khi nào cần tư vấn bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng?

Một số dấu hiệu trong quá trình điều trị ung thư có thể cho thấy người bệnh đang thiếu hụt dinh dưỡng hoặc cần hỗ trợ chuyên sâu:

• Sụt cân nhanh, chán ăn kéo dài: đây có thể là dấu hiệu suy dinh dưỡng hoặc suy mòn do ung thư.
• Không ăn được trên 3- 5 ngày: người bệnh cần được đánh giá sớm nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng.
• Có biến chứng tiêu hóa: buồn nôn, nôn kéo dài, tiêu chảy hoặc tắc ruột cần được can thiệp chuyên môn.
• Đang hóa trị hoặc xạ trị nặng: giai đoạn điều trị tích cực thường làm tăng nhu cầu dinh dưỡng và nguy cơ suy kiệt.
• Cân nhắc truyền dinh dưỡng: việc quyết định truyền đạm hay nuôi dưỡng tĩnh mạch cần do bác sĩ chuyên khoa và chuyên gia dinh dưỡng đánh giá.

Người bệnh ung thư có biểu hiện sụt cân, ăn uống kém, suy nhược hoặc giảm albumin máu có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng bệnh và dinh dưỡng. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ tư vấn chế độ ăn, phương pháp hỗ trợ dinh dưỡng hoặc chỉ định truyền tĩnh mạch khi cần thiết, đồng thời theo dõi các yếu tố liên quan trong quá trình điều trị. Việc đánh giá chuyên môn giúp lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp và hạn chế những rủi ro do tự ý truyền đạm.

Truyền đạm sữa cho bệnh nhân ung thư cần được quyết định dựa trên tình trạng dinh dưỡng, khả năng ăn uống, chức năng gan thận và chỉ định điều trị cụ thể. Không phải người bệnh ung thư nào bị mệt, sụt cân hoặc giảm albumin máu cũng cần truyền albumin hay dinh dưỡng tĩnh mạch. Ưu tiên vẫn là đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và protein bằng đường tiêu hóa khi có thể, đồng thời chỉ sử dụng hỗ trợ tĩnh mạch khi lợi ích vượt trội nguy cơ và có chỉ định phù hợp.