Hóa trị lần đầu có đáng lo? Người bệnh cần chuẩn bị gì?

Lo lắng là tâm lý khó tránh khỏi ở những người bệnh chuẩn bị hóa trị lần đầu. Vậy, truyền hóa chất lần đầu có đáng lo không, diễn ra như thế nào? Người bệnh ung thư cần chuẩn bị những gì để ổn định tâm lý, sẵn sàng cho đợt hóa trị đầu tiên?

Người bệnh cần chuẩn bị gì trước đợt hóa trị đầu tiên?

Người bệnh sẽ được bác sĩ tư vấn cụ thể trước khi thực hiện đợt hóa trị đầu tiên nhằm tối ưu hiệu quả điều trị và giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực lên cơ thể. Thông tin có thể bao gồm:

1. Đêm trước khi điều trị

Đêm trước khi bước vào đợt hóa trị lần đầu, ưu tiên hàng đầu là tạo điều kiện cho người bệnh được nghỉ ngơi tốt. Một giấc ngủ sâu giúp các tế bào nội môi ổn định, giảm bớt ‘dòng thác’ cortisol – hormone gây căng thẳng thường xuất hiện khi lo âu. Người bệnh cần lưu ý các vấn đề sau đây:

• Ăn uống đúng cách: Người bệnh nên ăn một bữa tối nhẹ nhàng, ưu tiên dùng các thực phẩm dễ tiêu hóa như cháo, súp hoặc rau củ luộc. Tránh các món ăn quá nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm dễ gây đầy hơi, do điều này có thể làm trầm trọng thêm cảm giác buồn nôn vào ngày hôm sau.
• Vệ sinh cá nhân: Cần chú ý vệ sinh răng miệng bằng bàn chải mềm để tránh gây trầy xước niêm mạc. Việc giữ cơ thể sạch sẽ cũng giúp ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng khi hệ bạch huyết bắt đầu tiếp nhận hóa chất.
• Chuẩn bị vật dụng: Mỗi cá nhân nên chuẩn bị sẵn một bộ trang phục thoải mái, rộng rãi. Đừng quên mang theo các giấy tờ, hồ sơ y tế liên quan và danh sách các loại thuốc đang sử dụng. (1)

2. Trong ngày điều trị

Vào ngày diễn ra đợt truyền hóa chất lần đầu, việc duy trì trạng thái cân bằng là ‘chìa khóa’ quan trọng giúp người bệnh ổn định sức khỏe, chuẩn bị tốt cho quá trình hóa trị. Lúc này, một số điều người bệnh cần chuẩn bị có thể bao gồm:

• Bữa sáng nhẹ: Trừ khi bác sĩ có chỉ định nhịn ăn để làm xét nghiệm, người bệnh nên ăn sáng nhẹ khoảng 2 giờ trước khi điều trị. Một lát bánh mì hoặc một cốc ngũ cốc sẽ cung cấp năng lượng cần thiết mà không gây áp lực lên dạ dày.
• Bù nước đầy đủ: Nước giúp hỗ trợ cho quá trình dẫn lưu và đào thải độc tố qua hệ tiết niệu. Việc bù nước đầy đủ từ sớm giúp giảm bớt tình trạng mệt mỏi và bảo vệ chức năng thận.
• Hỗ trợ từ người thân: Trong lần đầu tiên này, việc có người nhà đi cùng không chỉ hỗ trợ về mặt tâm lý mà còn giúp xử lý các thủ tục hành chính hoặc quan sát các dấu hiệu bất thường sau khi truyền thuốc giúp người bệnh an tâm hơn.

Ngày hóa trị lần đầu có thể diễn ra thế nào?

Quy trình hóa trị lần đầu tại các trung tâm ung bướu hiện đại thường được thực hiện bài bản và nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn, nhìn chung có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):

Đầu tiên, điều dưỡng tiến hành kiểm tra các chỉ số sinh tồn cơ bản như huyết áp, nhịp tim và nhiệt độ. Sau đó, một mẫu máu được lấy để thực hiện tổng phân tích tế bào máu (CBC), đánh giá số lượng bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu xem có đủ điều kiện để tiếp nhận hóa chất hay không.

Tiếp theo là giai đoạn “tiền hóa trị”, bác sĩ chỉ định dùng các thuốc hỗ trợ (pre-medication) như thuốc kháng histamin, thuốc chống nôn thế hệ mới… Mục đích của bước này là thiết lập một hàng rào bảo vệ, ngăn chặn sớm các phản ứng dị ứng hoặc tình trạng nôn mửa do kích thích hóa học.

Quá trình truyền hóa chất lần đầu thường kéo dài từ vài giờ đến cả ngày tùy thuộc vào phác đồ. Thuốc được đưa vào cơ thể thông qua đường tĩnh mạch hoặc buồng tiêm dưới da. Trong suốt thời gian này, đội ngũ y tế sẽ theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu thoát mạch hoặc phản ứng phản vệ. Lúc này, người bệnh có thể cảm thấy hơi lạnh ở dọc theo đường truyền hoặc một chút vị kim loại trong miệng – đây thường là những biểu hiện sinh lý bình thường khi thuốc đi vào hệ tuần hoàn.

Xem thêm: Mỗi đợt hóa trị kéo dài bao lâu? Thời gian 1 đợt truyền hóa trị

Tham khảo cách kiểm soát căng thẳng khi truyền hóa chất lần đầu

Cảm giác lo âu khi đối diện với kim truyền và các thiết bị y tế là điều khó tránh khỏi trong quá trình hóa trị lần đầu. Nếu không kiểm soát tốt căng thẳng, cơ thể người bệnh có thể co thắt mạch máu, khiến việc lấy ven truyền thuốc hóa trị trở nên khó khăn hơn. Để kiểm soát căng thẳng, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh thực hiện các biện pháp sau đây:

• Kỹ thuật hít thở sâu: Khi bắt đầu thấy lo lắng, người bệnh nên thực hành phương pháp thở bụng – hít sâu qua mũi để oxy lấp đầy phổi và thở ra chậm qua miệng. Điều này giúp kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm, làm chậm nhịp tim và ổn định tâm trạng.
• Liệu pháp phân tâm: Mang theo một cuốn sách, nghe nhạc hoặc xem một bộ phim nhẹ nhàng trong quá trình truyền dịch là cách hiệu quả để mỗi cá nhân chuyển hướng sự tập trung khỏi các thiết bị y khoa.
• Trao đổi với nhân viên y tế: Người bệnh và gia đình nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn chi tiết về quy trình thực hiện hóa trị. Bởi lẽ, sự thấu hiểu về những gì đang diễn ra trong cơ thể mình giúp người bệnh cảm thấy an tâm và chủ động hơn, thay vì cảm giác bị động chịu đựng.
• Tạo không gian thoải mái: Sử dụng gối kê tay hoặc một chiếc chăn ấm có thể giúp giảm bớt cảm giác căng cứng cơ bắp trong nhiều giờ nằm điều trị.

Sau hóa trị lần đầu người bệnh nên làm gì?

Sau đợt hóa trị đầu tiên, người bệnh cần được chăm sóc đặc biệt để sớm hồi phục sức khỏe. Bác sĩ có thể chỉ ra một số điều cần lưu ý trong quá trình chăm sóc người bệnh sau hoá trị lần đầu, bao gồm:

1. Về dinh dưỡng

Người bệnh sau hóa trị cần được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, đặc biệt là:

• Tăng cường protein: Các loại thịt trắng, cá, trứng và đậu giúp cung cấp nguyên liệu để tái tạo các tế bào máu và mô bị tổn thương.
• Ưu tiên dùng thực phẩm giàu vitamin: Rau xanh và trái cây cung cấp các chất chống oxy hóa, giúp trung hòa các gốc tự do sinh ra trong quá trình hóa trị.
• Bù nước và điện giải: Nên uống khoảng 2 – 2,5 lít nước mỗi ngày. Có thể bổ sung nước ép trái cây hoặc nước canh để thay đổi khẩu vị và bổ sung khoáng chất. Tránh dùng các đồ uống có cồn và caffeine do chúng gây mất nước. (2)

Xem thêm: Bệnh nhân hóa trị nên ăn gì, kiêng gì, hỗ trợ giảm tác dụng phụ?

2. Về tinh thần

Sau đợt hóa trị đầu tiên, người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi nhiều hơn, để cải thiện tình trạng này, người bệnh cần:

• Lắng nghe cơ thể: Nếu cảm thấy mệt, hãy cho phép bản thân được nghỉ ngơi tuyệt đối. Mỗi cá nhân không nên cố gắng ép buộc mình phải làm việc như bình thường.
• Kết nối cộng đồng: Trò chuyện với những người có cùng hoàn cảnh giúp giảm bớt cảm giác bất an. Những kinh nghiệm thực tế từ những người đã trải qua nhiều đợt truyền hóa chất có thể góp phần giúp người bệnh bớt căng thẳng.

3. Về lối sống

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt những điều bác sĩ chỉ dẫn về lối sống để cải thiện sức khỏe sau hóa trị tối ưu:

• Vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên và hạn chế tiếp xúc với đám đông hoặc những người đang mắc bệnh truyền nhiễm. Sau hóa trị lần đầu, số lượng bạch cầu thường giảm xuống, khiến hệ miễn dịch trở nên mong manh hơn.
• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ ngắn hoặc thực hiện các động tác co duỗi nhẹ giúp máu lưu thông tốt hơn, hỗ trợ quá trình đào thải độc tố qua gan và thận.
• Chăm sóc da và niêm mạc: Sử dụng kem dưỡng ẩm không mùi nếu da bị khô và tiếp tục duy trì vệ sinh răng miệng bằng dung dịch nước muối sinh lý để phòng ngừa viêm loét.

4. Theo dõi sau điều trị

Người bệnh cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm sau đây để sớm thông báo đến bác sĩ, có thể bao gồm:

• Sốt cao trên 38°C (dấu hiệu của hạ bạch cầu và nhiễm trùng).
• Chảy máu chân răng hoặc xuất hiện các vết bầm tím không rõ nguyên nhân (dấu hiệu giảm tiểu cầu).
• Nôn mửa dữ dội không thể kiểm soát bằng thuốc uống thông thường.
• Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài trên 48 giờ.
• Các triệu chứng cấp tính như khó thở, đau ngực hoặc phát ban toàn thân.

Xem thêm: Sau khi truyền hóa chất nên làm gì để phác đồ điều trị hiệu quả?

Tóm lại, người bệnh cần được chăm sóc sức khỏe đúng cách từ trước khi thực hiện đến sau khi hoàn tất hóa trị lần đầu để đảm bảo duy trì thể trạng tốt, nâng cao sức khỏe tối ưu. Người bệnh và gia đình cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn những điều cần chuẩn bị và lưu ý trước, trong và sau hóa trị.