Kiến Thức Y Khoa (Khoa Nhi)

Hen phế quản ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Bài viết dưới đây có sự tư vấn y khoa của BSCKII Phạm Thanh Xuân – Bác sĩ cao cấp tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế Giới (WHO), khoảng 300 triệu người đang mắc bệnh hen phế quản trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, đã có 4 triệu người mắc phải căn bệnh “giết người” chỉ sau ung thư này. Hen phế quản đang là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng với tỷ lệ mắc phải rất cao ở nhiều nước phát triển, trở thành gánh nặng cho người bệnh và cộng đồng, đặc biệt là hen phế quản ở trẻ em.

tam-anh3

Hen phế quản là bệnh viêm mãn tính đường hô hấp rất phổ biến trên thế giới, ở nước ta, hen phế quản đang có xu hướng tăng cao với số người mắc bệnh chiếm khoảng 5% dân số. Trong đó, tỷ lệ trẻ em mắc hen phế quản chiếm 8-12%, tập trung nhiều nhất ở lứa tuổi 12-13 tuổi.

Thống kê mới nhất cho thấy, Hà Nội có 8,1% trẻ em nội thành và 6,7% trẻ em ngoại thành mắc bệnh hen phế quản. Tại TP.HCM con số này cao hơn rất nhiều, cụ thể là có đến 29,1% trẻ dưới 18 tuổi bị hen phế quản, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh hen phế quản – căn bệnh nguy hiểm, gây chết người nhiều thứ 2 chỉ sau bệnh ung thư – thuộc top cao nhất châu Á.

Tổ chức Y tế Thế giới WHO cho biết, tỷ lệ tử vong do hen phế quản đang tăng rất nhanh, mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 250.000 trường hợp tử vong do hen. Tuy nhiên vẫn có một tín hiệu lạc quan cho thấy, có đến 85% các trường hợp tử vong do hen phế quản có thể phòng tránh nếu được chẩn đoán, phát hiện và điều trị kịp thời.

tam-anh4

Bệnh hen phế quản là gì?

Hen phế quản hay còn gọi là hen suyễn hoặc suyễn (Asthma), là bệnh lý viêm mạn tính của phế quản thuộc hệ hô hấp. Đây là bệnh rất thường gặp, xuất hiện ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ em.

Theo bác sĩ Phạm Thanh Xuân – Bác sĩ cao cấp tại khoa Nhi, BVĐK Tâm Anh, Hà Nội, có rất nhiều nguyên nhân gây ra bệnh hen phế quản, như khói bụi, ô nhiễm, thay đổi thời tiết, các bệnh gây ra do virus hoặc yếu tố di truyền. Hiện nay, bệnh hen phế quản vẫn thường hay bị nhầm lẫn với các bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phế quản, dị vật đường thở… Do đó, để xác định chắc chắn có bị hen hay không, cần theo dõi các triệu chứng bệnh và đi khám sớm để có hướng điều trị phù hợp. Hen phế quản nếu không điều trị kịp thời sẽ diễn tiến nặng gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân gây bệnh hen phế quản

Các chuyên gia cho rằng, hen phế quản là bệnh thường gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là nhóm trẻ em và người cao tuổi. Bệnh gây ra do nhiều do nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau hoặc là sự phối hợp giữa nhiều yếu tố, trong đó, tác nhân dị ứng là nguyên nhân thường gặp nhất.

Các tác nhân dị ứng:

  • Tác nhân nhiễm khuẩn: Là các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp trên như viêm mũi, viêm xoang, viêm họng, viêm amidan, viêm VA… 
  • Khói thuốc lá: Khói thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh về đường hô hấp, đặc biệt là hen suyễn. Do đó, ngay cả những người chưa từng mắc bệnh hen trước đó cũng có thể khởi phát các cơn hen một cách đột ngột nếu thường xuyên hút thuốc lá hay tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động.
  • Khói bụi: Môi trường làm việc nhiều khói bụi có thể gia tăng khả năng mắc bệnh hen.
  • Các chất dị ứng trong gia đình: Lông “thú cưng” làm tăng nguy cơ hen lên đến 10 lần. Chăn lông, phấn hoa… đều có thể là những chất dị ứng gây kích hoạt các cơn hen phế quản. 
  • Chất nặng mùi: Nước hoa, các loại sơn phun, nước xịt côn trùng… cũng có thể gây bộc phát các cơn hen phế quản trong nhiều trường hợp.
  • Những chất trong công nghiệp như: Bụi kim loại, khói xăng dầu, hơi sơn,…
  • Thức ăn: Dị ứng với thức ăn, đồ uống hoặc các chất phụ gia dùng trong bảo quản cũng có thể khiến các cơn hen bộc phát.
  • Do vận động quá sức: Hen phế quản có thể khởi phát hoặc nặng lên nếu vận động quá sức.

Các tác nhân không dị ứng:

  • Thay đổi hormone: Phụ nữ mang thai hoặc phụ nữ trong giai đoạn mãn kinh dễ lên cơn hen phế quản.
  • Di truyền: Trong gia đình có người bị hen phế quản.
  • Yếu tố tâm lý: tình trạng căng thẳng, lo lắng hoặc sang chấn tâm lý,…
  • Rối loạn chức năng tình dục.

Triệu chứng của hen phế quản

Theo bác sĩ Phạm Thanh Xuân, các cơn hen phế quản thường xuất hiện rất đột ngột. Trước khi lên cơn, bệnh nhân sẽ có các biểu hiện như hắt hơi, sổ mũi, ho khan… Hen phế quản sẽ tái phát nhiều nhất là vào ban đêm. Đặc biệt, những cơn hen ác tính sẽ kéo dài hàng giờ đồng hồ, có khi là cả ngày khiến bệnh nhân thở rít, thở chậm, phải thở bằng miệng.

Bác sĩ Phạm Thanh Xuân cũng cho biết thêm, hen phế quản có 3 giai đoạn từ lúc khởi phát cho đến khi dứt cơn, các triệu chứng cụ thể như sau: 

  • Giai đoạn khởi phát: Thường xuất hiện đột ngột vào ban đêm, nhất là nửa đêm về sáng. Một số người còn xuất hiện các triệu chứng như ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi, nước mắt, ho từng cơn, bồn chồn… 
  • Giai đoạn lên cơn: Bắt đầu xảy ra tình trạng khó thở, nhịp thở chậm, tiếng thở rít kéo dài. Khi lên cơn hen, lồng ngực bệnh nhân căng ra, các cơ hô hấp phụ nổi rõ, có thể có tím ở đầu tay chân sau đó lan ra mặt và toàn thân. Đứng xa có thể nghe tiếng rít của bệnh nhân. Cơn khó thở dài hay ngắn tùy theo từng bệnh nhân.
  • Giai đoạn lui cơn: Sau vài phút thậm chí là vài giờ, cơn hen sẽ giảm dần, bệnh nhân ho khạc đờm rất khó khăn, đờm đặc quánh, có nhiều hạt nhỏ như hạt trai. Đờm khạc ra càng nhiều báo hiệu cơn hen đã sắp hết.

tam-anh2

Biến chứng của hen phế quản

Thống kê của Tổ chức Y tế Thế Giới cho thấy, hen phế quản là một trong những bệnh gây ra nhiều gánh nặng cho xã hội, chi phí tổn thất rất lớn, lớn hơn rất nhiều so với chi phí của 2 căn bệnh hiểm nghèo nhất trên thế giới là lao và HIV/AIDS cộng lại.

Khi biến chứng, hen phế quản để lại hậu quả rất nặng nề. Đó là lý do người mắc bệnh hen phế quản và người thân cần có sự hiểu biết và trang bị kiến thức phòng bệnh để góp phần khống chế một cách có hiệu quả các biến chứng của bệnh hen phế quản.

Hen phế quản tiến triển theo từng đợt cấp, sau mỗi đợt, bệnh sẽ diễn biến nặng và nguy hiểm hơn. Trong một số trường hợp bệnh tái phát nhiều lần, ổ viêm nhiễm ở phế quản không được điều trị sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh tiến triển, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:

  • Nhiễm khuẩn phế quản: Tình trạng này thường xảy ra ở các bệnh nhân hen phế quản mạn tính, đặc biệt có xu hướng tăng mạnh lúc giao mùa. Bệnh nhân khi bị nhiễm khuẩn phế quản sẽ sốt cao, khó thở, xuất hiện đờm nhiều. 
  • Xẹp phổi: Thống kê cho thấy, có khoảng ⅓ bệnh nhân nhập viện điều trị do hen phế quản bị biến chứng xẹp phổi. Đây là biến chứng nguy hiểm, có nguy cơ gây tử vong cao nếu không điều trị kịp thời.
  • Tâm phế mạn tính: Người bệnh sẽ có biểu hiện khó thở khi gắng sức, đau hạ sườn phải, tím tái liên tục…
  • Tràn khí màng phổi, tràn khí trung thất: Do các phế nang giãn rộng, tại vùng phế nang giãn, các mạch máu trở nên suy yếu, gia tăng áp lực trong phế nang dễ gây bục vỡ thành phế nang, đặc biệt là khi làm việc quá sức.
  • Giãn phế nang đa tiểu thùy: Giãn phế nang đa tiểu thùy hay còn gọi là bệnh khí phế thũng. Biểu hiện của bệnh là khạc đờm nhiều, môi và đầu chi tím tái, người bệnh khó thở thậm chí không thở được.
  • Ngưng hô hấp, suy hô hấp: Do tình trạng thiếu oxy não, người bệnh rơi vào tình trạng suy hô hấp kéo dài, trong một số trường hợp diễn biến nặng, người bệnh sẽ ngừng tim, ngừng hô hấp, hôn mê sâu và tử vong.

Cách phòng ngừa bệnh hen phế quản

Bác sĩ Phạm Thanh Xuân lưu ý, thời tiết giao mùa có thể làm cơn hen xuất hiện hoặc nặng lên, do đây là thời điểm thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, dị nguyên và các yếu tố khởi phát hen phế quản. Đặc biệt, phế quản của người bị hen nhạy cảm hơn rất nhiều so với người bình thường nên sẽ làm trầm trọng thêm bệnh hen nếu không được điều trị đúng cách.

Để phòng ngừa bệnh hen phế quản, những người có cơ địa dị ứng cần chú ý đến môi trường sống, không nên tiếp xúc với những vật dễ gây dị ứng như lông thú cưng, bụi hoa, khói thuốc lá… Người bệnh viêm phế quản cũng nên chú ý đến tình trạng sức khỏe, không nên làm việc quá sức, có chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Ngoài ra, các bác sĩ cũng khuyến cáo, người bệnh hen phế quản cần duy trì lối sống lành mạnh, thường xuyên tập thể dục thể thao, tăng cường dinh dưỡng hợp lý, uống nhiều nước cũng là biện pháp hiệu quả ngăn ngừa bệnh.

Bác sĩ Phạm Thanh Xuân đặc biệt nhấn mạnh, hen phế quản là bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt, bệnh nhân vẫn có thể học tập, làm việc, chơi thể thao bình thường, ngủ yên giấc, tránh được hầu hết các cơn hen kịch phát, duy trì được chức năng phổi bình thường. Tuy nhiên, người bệnh cần thăm khám và chẩn đoán sớm để kiểm soát cơn hen hiệu quả và điều trị kịp thời.

Xem thêm clip: Các bệnh đường hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ

 
Điều trị bệnh hen phế quản ở đâu tốt nhất?

Theo ghi nhận, mỗi ngày BVĐK Tâm Anh, Hà Nội tiếp nhận hàng chục trường hợp đến thăm khám và điều trị bệnh hen phế quản. Trong đó, bệnh lý hen phế quản ở trẻ dưới 5 tuổi chiếm tỉ lệ đặc biệt cao.

Khám và điều trị các bệnh về đường hô hấp, đặc biệt là hen phế quản luôn là điểm mạnh của BVĐK Tâm Anh, Hà Nội. Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội tự hào sở hữu đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm, trình độ chuyên môn cao, nhiều năm được đào tạo tại nước ngoài và công tác tại các bệnh viện lớn, có khả năng đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh về hen phế quản nói riêng và các bệnh đường hô hấp nói chung.

Tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội, tất cả hệ thống máy móc, trang thiết bị đều được nhập khẩu từ các nước đứng đầu về kỹ thuật sản xuất máy y tế trên thế giới, giúp các bác sĩ chẩn đoán chính xác và điều trị bệnh hiệu quả. Đặc biệt, khi đến với Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bệnh nhân không cần phải chờ đợi lâu, thời gian khám nhanh gọn, đồng thời được hướng dẫn tận tình việc chăm sóc người bệnh cũng như sử dụng thuốc và các công cụ hỗ trợ điều trị bệnh. 

Bên cạnh đó, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội còn được trang bị hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn và áp dụng quy trình diệt khuẩn nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo. Đặc biệt, hệ thống phòng khám được bày trí ấn tượng với khu vui chơi cao cấp, tạo tâm lý thoải mái, vui vẻ cho các bé đến khám, tiêm phòng và điều trị.

tam-anh1

Mọi thắc mắc về bệnh hen phế quản và những vấn đề sức khỏe khác của trẻ, vui lòng liên hệ tới:

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội

108 phố Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP.Hà Nội

Đặt lịch khám: 1800 6858 hoặc https://tamanhhospital.vn/dat-lich-kham/

Thanh Hằng

Hotline: 1800 6858