Xét nghiệm sốt xuất huyết Dengue là chuỗi quy trình phức tạp, đòi hỏi phối hợp giữa lâm sàng và cận lâm sàng. Việc lựa chọn thời điểm, phương pháp xét nghiệm sốt xuất huyết phù hợp giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh một cách toàn diện, chính xác; từ đó có chỉ định điều trị tối ưu, giảm nguy cơ biến chứng và tử vong ở người bệnh.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do vi rút Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes. Các xét nghiệm máu giúp xác định sự hiện diện của virus, đánh giá đáp ứng miễn dịch, cũng như hỗ trợ phân biệt giữa nhiễm cấp và nhiễm thứ phát:
Xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1 là xét nghiệm thường được chỉ định trong 7 ngày đầu, tốt nhất là 2-5 ngày đầu sau khi người bệnh xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sốt xuất huyết (1). Qua xét nghiệm, bác sĩ có thể phát hiện protein NS1 (Non-Structural protein 1) do virus Dengue tiết ra trong máu bệnh nhân trong giai đoạn cấp tính.
Xét nghiệm Dengue NS1 cho kết quả nhanh, có độ nhạy cao trong giai đoạn sớm, hỗ trợ chẩn đoán trước khi cơ thể kịp hình thành kháng thể. Tuy nhiên nếu xét nghiệm được thực hiện sau ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát triệu chứng, nồng độ NS1 giảm dần khiến độ chính xác của kết quả suy giảm; không phân biệt được type huyết thanh.
Xét nghiệm kháng thể IgM giúp phát hiện kháng thể IgM do cơ thể sinh ra để chống lại vi rút Dengue, xuất hiện sau 4-5 ngày sau khi xuất hiện triệu chứng và có thể kéo dài đến 3 tháng sau nhiễm (1). Do đó, xét nghiệm này thường được chỉ định để xác định người bệnh nhiễm Dengue cấp tính hay không, phân biệt nhiễm lần đầu và nhiễm thứ phát.
Kháng thể IgG, xuất hiện muộn hơn IgM nhưng tồn tại lâu dài trong máu. Xét nghiệm kháng thể IgG giúp đánh giá tiền sử nhiễm Dengue; thông qua tốc độ sản sinh IgG, bác sĩ có thể phân biệt được người bệnh nhiễm lần đầu hay nhiễm thứ phát.(2)
Ngoài các xét nghiệm trên, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thêm một số cận lâm sàng liên quan để đánh giá tình trạng bệnh, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp như:
Khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và chỉ định thực hiện cận lâm sàng phù hợp nhằm xác định chính xác tình trạng bệnh và có phác đồ điều trị tối ưu.
Trong một số trường hợp, xét nghiệm sốt xuất huyết cho kết quả không đúng, khiến bệnh được phát hiện muộn, điều trị phức tạp. Do đó, để đảm bảo độ chính xác của kết quả xét nghiệm sốt xuất huyết, cần chú ý các yếu tố dưới đây:
Mỗi loại xét nghiệm sẽ có thời điểm lấy máu khác nhau. Nếu lấy mẫu quá sớm, nồng độ virus quá thấp có thể gây tình trạng âm tính giả. Vì vậy, người bệnh cần xác định đúng thời gian xuất hiện triệu chứng để được chỉ định xét nghiệm phù hợp, ví dụ:
Xét nghiệm NS1: Thực hiện trong 5 ngày đầu kể từ khi có triệu chứng đầu tiên để có kết quả chính xác nhất; độ nhạy sẽ giảm dần sau đó.
Xét nghiệm IgM: Thực hiện trong khoảng từ ngày thứ 4-5 kể từ khi xuất hiện triệu chứng đến 3 tháng sau khi khỏi bệnh. Độ chính xác sẽ cao nhất khi được thực hiện vào khoảng tuần thứ 2 sau khi mắc bệnh.
Xét nghiệm IgG: Thực hiện sau ngày 7-10 kể từ khi có triệu chứng kéo dài nhiều năm.
PCR: Tốt nhất nên được thực hiện trong giai đoạn sốt, khi virus còn lưu hành trong máu.
Vi rút Dengue có 4 typ gây bệnh: DENV-1 đến DENV-4. Điều này có thể ảnh hưởng độ nhạy của xét nghiệm. Ngoài ra, một số virus đột biến có thể làm giảm khả năng phát hiện của một số xét nghiệm đặc hiệu.
Trong một số trường hợp, thường là xét nghiệm kháng thể IgM/IgG cho kết quả sai do phản ứng chéo flavivirus khác như: Zika, sốt vàng, viêm não Nhật Bản… Do đó, việc chẩn đoán sốt xuất huyết cần kết hợp chặt chẽ với khám lâm sàng, khai thác đầy đủ bệnh sử, lịch sử tiêm chủng và tình trạng dịch tễ.
Để đảm bảo kết quả xét nghiệm, cần đảm bảo thực hiện lấy mẫu đúng thao tác, mẫu xét nghiệm đạt chuẩn và kit test đạt chất lượng.
Trường hợp kết quả xét nghiệm dương tính, bác sĩ sẽ kết hợp các kết quả đánh giá lâm sàng, cận lâm sàng để chỉ định điều trị phù hợp. Người bệnh nhẹ sẽ được hướng dẫn theo dõi tại nhà, dùng thuốc hỗ trợ điều trị triệu chứng theo chỉ định. Nghỉ ngơi nhiều hơn, uống đủ nước và bổ sung dinh dưỡng đầy đủ là điều quan trọng để cơ thể có đủ năng lượng sản sinh kháng thể, chống lại vi rút gây bệnh. Đồng thời, cần thông báo sớm cho cơ quan y tế địa phương để có kế hoạch kiểm soát dịch tễ, phòng chống lây lan.
Nếu có các dấu hiệu nghiêm trọng như: chảy máu, sốc, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, lờ đờ, xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc… cần quay trở lại bệnh viện để bác sĩ khám và tư vấn phù hợp. Thông thường nếu sốt xuất huyết nặng, nghi ngờ xuất hiện biến chứng, người bệnh sẽ được chỉ định nhập viện để bác sĩ theo dõi và tiếp tục điều trị, hỗ trợ y tế phù hợp, ngăn ngừa biến chứng.
Tìm hiểu thêm sốt xuất huyết có cần nhập viện không và các dấu hiệu cảnh báo bệnh sốt xuất huyết cần nhập viện ngay.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xét nghiệm sốt xuất huyết là phương pháp quan trọng trong chẩn đoán bệnh. Sốt xuất huyết có thể tiến triển nặng, gây biến chứng nguy hiểm ở bất kỳ đối tượng nào. Do đó, việc chủ động phòng ngừa, phát hiện bệnh và có hướng điều trị kịp thời, đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân và cộng đồng.
