Mí mắt: Nằm ở đâu, giải phẫu cấu tạo, chức năng và cách hoạt động

Mí mắt là một bộ phận quan trọng của cơ thể con người, đóng vai trò rất lớn trong việc bảo vệ bề mặt nhãn cầu, hỗ trợ duy trì lớp màng phim nước mắt và là yếu tố thẩm mỹ quan trọng trên gương mặt. Cấu tạo giải phẫu và chức năng của mí mắt khá phức tạp. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về mi mắt, tại sao chúng lại quan trọng đối với hệ thống thị giác.

Mí mắt là gì?

Mí mắt (Eyelid) là phần da mỏng bao phủ phần trước của nhãn cầu. Nó có tác dụng bảo vệ cho mắt khỏi các tác nhân bên ngoài như bụi bẩn, ánh sáng mạnh và va chạm. Ngoài ra, mí mắt còn giúp duy trì độ ẩm và bôi trơn cho mắt, đồng thời có tác dụng trong việc điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào mắt để giúp chúng ta nhìn rõ hơn.

Giải phẫu mí mắt

1. Hình dạng mí mắt

Mí mắt có nhiều hình dạng khác nhau đặc trưng cho các khu vực và quốc gia khác nhau. Mí mắt của người châu Á được chia thành ba loại: một mí, mí lót và hai mí – dựa trên sự hiện diện hoặc vị trí của nếp mi.

2. Cấu tạo của mi mắt gồm những gì?

Mí mắt gồm mí trên và mi dưới, chúng gặp nhau ở khóe mắt trong và ngoài của mắt. Khoảng hở giữa hai mi mắt được gọi là khe mi. Khi nhắm mắt hai mi che kín mặt trước nhãn cầu. Cấu tạo của mi mắt gồm:

• Da mí: Vùng da mí mắt là vùng da mỏng nhất trên cơ thể và không có lớp mỡ dưới da. Da mi được cấu tạo bởi 3 lớp, từ ngoài vào trong lần lượt là biểu bì, trung bì, hạ bì. Vùng da mi phía ngoài sụn mi bám chặt vào tổ chức phía dưới, ngược lại, vùng da mí phía trên sụn mi trên và phía dưới sụn mi dưới bám lỏng lẻo hơn nên sẽ dễ bị tụ dịch hơn khi có chấn thương hoặc các bệnh lý gây phù.
• Sụn mí: Là một phần quan trọng của mí mắt. Sụn mí cũng bao gồm sụn mí trên và sụn mí dưới, giúp tạo thành bờ mi trên và mi dưới.
• Cơ nâng mí trên và cơ vòng mi dưới: Có vai trò quan trọng trong việc mở và đóng mắt. Cơ nâng mi trên giúp mở mắt và nằm trong mí mắt trên, trong khi cơ vòng mi giúp đóng mắt và nằm quanh mi mắt. Tùy vào vị trí cơ vòng mi bám vào di mi hay sụn mí sẽ tạo ra mắt một mí hoặc hai mí cũng như mức độ sâu của nếp mi.
• Bờ mi: Là rìa ngoài của mi mắt, chứa lông mi và tuyến bã nhờn. Bờ mi có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mắt khỏi những tác nhân bên ngoài như bụi bẩn và ánh sáng mạnh. Các tuyến bờ mi sản xuất chất dầu tự nhiên giúp duy trì độ ẩm cho mắt và tạo sự ổn định cho lớp màng phim nước mắt.
• Kết mạc: Kết mạc được cấu tạo bởi lớp biểu mô có vảy không sừng hóa. Kết mạc là lớp màng mỏng, trong suốt, bao phủ mặt trong của sụn mi và là thành phần nằm sâu nhất của mi mắt, che phủ bề mặt nhãn cầu. Nó chứa nhiều mạch máu và có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho mắt.
• Tuyến lệ: Nằm ở góc trên ngoài của mắt và sản xuất nước mắt giúp bảo vệ và duy trì độ ẩm cho mắt. Nước mắt không chỉ đảm bảo sự thoải mái cho mắt mà còn làm sạch và bảo vệ khỏi các tác nhân gây hại.

Mi mắt được cấp máu từ động mạch mắt, động mạch mặt và động mạch thái dương nông. Sự phân bố cảm giác được cung cấp bởi các nhánh của dây thần kinh sinh ba (CN V), đặc biệt là dây thần kinh mắt (CN V1) và dây thần kinh hàm trên (CN V2) [1]. Dây thần kinh mặt (CN VII) chi phối cho cơ vòng mi mắt, dây thần kinh III chi phối cơ nâng mi trên.

Chức năng của mi mắt

Mi mắt có nhiều chức năng quan trọng đối với sự hoạt động của mắt. Dưới đây là các chức năng chính của mi mắt:

• Bảo vệ mắt: Mi mắt là một hàng rào bảo vệ mắt khỏi các tác nhân bên ngoài như bụi bẩn, ánh sáng mạnh và va chạm. Nó giúp duy trì một môi trường an toàn cho mắt, giúp giữ cho mắt khỏi các tổn thương và bệnh tật.
• Giữ ẩm cho mắt: Mi mắt có khả năng bảo vệ và duy trì độ ẩm cho mắt. Nước mắt được sản xuất bởi tuyến lệ, các chất nhầy được sản xuất bởi các tuyến bờ mi và động tác chớp mắt giúp dàn trải lớp nước mắt đều trên bề mặt nhãn cầu [2].
• Giúp nhìn rõ: Mi mắt đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào mắt. Khi chúng ta đối mặt với ánh sáng mạnh, mi mắt sẽ co lại để hạn chế lượng ánh sáng vào mắt, giúp chúng ta nhìn rõ hơn.

Mi mắt hoạt động thế nào?

Mi mắt hoạt động theo một cách rất tự nhiên và hiệu quả để giúp bảo vệ và duy trì mắt khỏe mạnh. Khi chúng ta gặp các tác nhân bên ngoài như bụi bẩn hoặc ánh sáng mạnh, mi mắt sẽ có các phản ứng tự động sau:

• Co lại: Khi mắt gặp ánh sáng mạnh hoặc bụi bẩn, mi mắt sẽ co lại để hạn chế lượng ánh sáng đi vào và giảm thiểu nguy cơ bị tổn thương.
• Đóng mắt: Nếu gặp các tác nhân gây kích ứng mạnh hơn như chấn thương hay các chất có hại, mi mắt sẽ đóng lại để bảo vệ mắt khỏi những tác nhân này.
• Nhìn rõ hơn: Một số người có thể thấy rõ hơn khi mắt của họ co lại trong bối cảnh ánh sáng quá mạnh hoặc ban đêm.

Các bệnh lý thường gặp của mi mắt

Dưới đây là một số vấn đề phổ biến có thể ảnh hưởng đến mi mắt:

1. Lẹo mắt

Lẹo mắt là một ổ sưng cấp tính ở mi mắt do tình trạng nhiễm khuẩn cục bộ tại mi mắt. Hầu hết lẹo là tổn thương tắc nghẽn, nhiễm trùng nang lông và các tuyến liền kề. Có hai loại lẹo là: lẹo ngoài (mọc lẹo ở bờ của lông mi) và lẹo trong (mọc lẹo ở một trong các tuyến dầu nhỏ ở trong mí mắt). Lẹo ngoài thường gặp hơn lẹo trong.

2. Chắp mắt

Chắp mắt là do tắc nghẽn tuyến Meibomius ở bờ mi, tạo khối sưng nề, đỏ, đau, vị trí thường ở xa bờ mi hơn so với lẹo. Nếu không được điều trị, chắp có thể tạo mủ và gây vỡ làm tổn thương loét da mi để lại seo trên mí mắt. Chắp có thể xuất hiện ở mí  trên hoặc mi dưới, ở một mắt hoặc hai mắt, bệnh không lây nhiễm và có có thể khỏi sau vài ngày.

3. Viêm bờ mi mắt

Viêm bờ mi mắt là tình trạng viêm nhiễm ở khu vực bờ mi, gây ra sưng, đỏ, đau, ngứa cộm. Viêm bờ mi có thể do vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng gây ra. Tuy không nguy hiểm đến thị lực nhưng đây là bệnh mạn tính gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống, do đó cần được điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

4. Quặm mi

Quặm mi là hiện tượng bờ mi cuộn vào trong khiến lông mi cọ vào nhãn cầu, gây đỏ mắt, kích ứng và trầy xước giác mạc. Quặm mi khiến cho người mắc bệnh cảm thấy khó chịu, đau nhức. Nếu không được chữa trị kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ bị viêm loét giác mạc, dẫn đến sẹo giác mạc.

5. U mỡ vàng ở mi mắt

U mỡ vàng là tình trạng khi có sự tích tụ của mỡ dưới da ở vùng mi mắt, tạo ra những đốm vàng hoặc sưng to. U mỡ vàng thường không gây đau nhưng gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ.

6. Co thắt mi mắt

Co thắt mi mắt xảy ra khi cơ vòng mi bị co thắt quá mức, làm cho mi mắt trở nên hẹp hơn và khó mở. Điều này có thể gây ra sự không thoải mái và ảnh hưởng đến việc nhìn rõ.

>> Tìm hiểu thêm về tình trạng: Mí mắt dưới bị giật liên tục

7. Sụp mí mắt

Sụp mí mắt là sự sa của bờ mi trên xuống thấp hơn vị trí bình thường ở tư thế nhìn thẳng, mí mắt có thể sụp với mức độ khác nhau, 1 bên hoặc cả 2 bên với độ sụp cân xứng hoặc không cân xứng. Điều này có thể gây ra sự khó chịu cho người bệnh khi phải cố gắng nâng mi lên để nhìn rõ.

8. Sưng mí mắt

Sưng mí mắt là tình trạng khi vùng mi mắt bị sưng to, thường đi kèm với đau và đỏ. Sưng mí mắt có thể do nhiều nguyên nhân như viêm nhiễm, dị ứng hoặc chấn thương và cần được chăm sóc kỹ lưỡng.

Những dấu hiệu ở mí mắt cần đến gặp bác sĩ

Khi có bất kỳ dấu hiệu không bình thường nào ở mắt, bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt để được kiểm tra và điều trị kịp thời. Dưới đây là một số dấu hiệu bạn cần chú ý:

• Đau và sưng ở mí mắt kéo dài
• Mất thị lực hoặc thị lực giảm đột ngột
• Đau nhức, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ
• Cảm giác có vật lạ trong mắt
• Đỏ, nổi mụn, chắp lẹo ở mi mắt
• Cảm giác khó chịu khi nhìn vào ánh sáng
• Co thắt ở mí
• Sụp mí mắt hoặc mí mắt hai bên lệch nhau

Nếu bạn gặp bất kỳ dấu hiệu nào trên, đừng chần chừ mà hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Cách điều trị các bệnh và triệu chứng liên quan tới mí mắt

Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của mi mắt, bác sĩ sẽ đề xuất các phương pháp điều trị phù hợp. Dưới đây là một số phương pháp điều trị thông dụng:

• Thuốc nhỏ mắt: Đây là phương pháp điều trị phổ biến cho các vấn đề như viêm nhiễm, dị ứng hoặc vi khuẩn ở mi mắt. Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc nhỏ mắt phù hợp để giảm viêm, ngứa và khó chịu.
• Thủ thuật: Các trường hợp có chắp, lẹo cần được chích và làm sạch để tránh nguy cơ vỡ, tạo sẹo xấu hoặc tạo u xơ.
• Phẫu thuật mi mắt: Trong những trường hợp nghiêm trọng, phẫu thuật mi mắt có thể được áp dụng để loại bỏ u mỡ vàng, điều trị sụp mi.
• Chăm sóc tại nhà: Ngoài việc điều trị bằng thuốc và phẫu thuật, việc chăm sóc mi mắt tại nhà cũng rất quan trọng để duy trì sức khỏe mắt. Hãy tuân thủ các hướng dẫn vệ sinh mi mắt hàng ngày và thực hiện bài tập massage mi mắt để giữ cho mi mắt luôn khỏe mạnh.

Bằng cách kết hợp các phương pháp điều trị trên và chăm sóc mi mắt đúng cách, bạn có thể giữ cho sức khỏe mắt luôn tốt và tránh được các vấn đề liên quan đến mi mắt.

Hướng dẫn chăm sóc mi mắt khỏe đẹp

Để có mi mắt khỏe đẹp, bạn cần chăm sóc và bảo vệ mi mắt mỗi ngày. Dưới đây là một số hướng dẫn chăm sóc mi mắt khỏe đẹp mà bạn có thể áp dụng:

1. Vệ sinh hàng ngày

Hãy đảm bảo vệ sinh hàng ngày cho mi mắt bằng cách rửa sạch bằng nước ấm và sử dụng khăn mềm để lau khô. Tránh chạm tay vào mắt khi không cần thiết và luôn giữ cho vùng mi mắt sạch sẽ.

2. Bài tập massage mí mắt

Thực hiện các bài tập massage nhẹ nhàng cho mi mắt hàng ngày kết hợp với chườm ấm để kích thích tuần hoàn máu, đồng thời làm sạch các tuyến bờ mi.

3. Sử dụng mỹ phẩm

Khi sử dụng mỹ phẩm cho mi mắt như mascara, eyeliner hay kem dưỡng mi, hãy chọn những sản phẩm chất lượng và không chứa hóa chất gây kích ứng cho mắt. Hàng ngày cần tẩy trang và vệ sinh mi mắt kỹ tránh để sót mỹ phẩm trên mi mắt.

Câu hỏi thường gặp

1. Làm thế nào để nhận biết mí mắt đang gặp vấn đề?

Nhận biết các vấn đề ở mí mắt rất quan trọng vì mí mắt đóng vai trò bảo vệ mắt và giữ cho bề mặt mắt luôn ẩm. Nếu mí mắt đang gặp các vấn đề như: sưng , ngứa rát, mí không đóng mở hoàn toàn, co giật….không cải thiện trong vòng 24h. Đặc biệt, người bệnh gặp các biểu hiện như mờ mắt, sốt, buồn nôn, ói mửa, trầy xước hoặc chấn thương mắt, xuất hiện vấn đề thị lực hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác thì nên đi khám ngay lập tức để được các bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.

2. Những thói quen xấu nào thường gây hại cho mí mắt?

Có nhiều thói quen hàng ngày tưởng chừng như vô hại nhưng lại có thể gây tổn hại cho mí mắt và ảnh hưởng đến sức khỏe của mắt. Dưới đây là một số thói quen xấu thường gặp:

• Dụi mắt thường xuyên: Dụi mắt có thể làm tổn thương da mí mắt mỏng manh, gây kích ứng, viêm nhiễm, và thậm chí làm rụng lông mi.
• Không tẩy trang trước khi đi ngủ: Nếu bạn không tẩy trang sạch sẽ, cặn trang điểm có thể bít tắc các tuyến nhờn ở mí mắt, dẫn đến viêm bờ mi, mụn lẹo, hoặc chắp.
• Sử dụng mỹ phẩm mắt không đảm bảo chất lượng: Sử dụng mascara, eyeliner, hoặc phấn mắt không rõ nguồn gốc hoặc đã hết hạn có thể gây kích ứng và viêm nhiễm mí mắt.
• Đeo kính áp tròng trong thời gian dài: Đeo kính áp tròng quá lâu hoặc không vệ sinh đúng cách có thể gây khô mắt, viêm kết mạc và nhiễm trùng mí mắt.
• Tiếp xúc với bụi bẩn hoặc hóa chất mà không bảo vệ mắt: Làm việc trong môi trường có nhiều bụi bẩn, hóa chất mà không sử dụng kính bảo hộ có thể gây kích ứng và viêm nhiễm mí mắt.
• Thiếu ngủ và căng thẳng: Ngủ không đủ giấc và căng thẳng kéo dài có thể làm cho mí mắt bị mỏi, sưng, và có thể dẫn đến co giật mí mắt.
• Thói quen ăn uống không lành mạnh: Chế độ ăn thiếu dưỡng chất, đặc biệt là thiếu vitamin A và omega-3, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mí mắt và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.
• Không đeo kính râm khi ra ngoài trời: Ánh nắng mặt trời có thể gây hại cho da mí mắt và mắt, dẫn đến lão hóa da và tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt.
• Sử dụng điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài: Việc nhìn chằm chằm vào màn hình điện tử quá lâu mà không nghỉ ngơi có thể gây khô mắt, mỏi mí mắt, và căng cơ mí mắt.

Bằng việc tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc mi mắt khỏe đẹp trên, bạn sẽ giữ cho mi mắt luôn sáng khỏe và đẹp mắt.

Mọi thắc mắc liên quan đến mi mắt và các bệnh lý nhãn khoa hoặc muốn đặt lịch khám bệnh với chuyên gia, bác sĩ đầu ngành tại Trung tâm Mắt Công nghệ cao Tâm Anh, quý khách vui lòng liên hệ:

Bên trên là những thông tin về cấu tạo mi mắt, chức năng cũng như cách điều trị, chăm sóc để giữ được mi mắt khỏe đẹp. Nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường liên quan đến mi mắt, chúng ta cần thăm khám và điều trị sớm tại bệnh viện, tránh để xảy ra các biến chứng không mong muốn.