Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Không ít trường hợp chỉ xuất hiện triệu chứng nhẹ trong những ngày đầu, nhưng sau đó nhanh chóng diễn tiến nặng và đe dọa tính mạng người bệnh. Dưới đây là những câu hỏi về sốt xuất huyết giúp trang bị kiến thức cốt lõi để nhận biết sớm, xử trí đúng cách theo khuyến cáo y khoa.
Không nên chủ quan với sốt xuất huyết vì bệnh có thể gây xuất huyết nặng, sốc, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Dù nhiều trường hợp chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng, bệnh vẫn có thể diễn tiến nặng nhanh chóng do thoát huyết tương, gây tràn dịch màng phổi, ổ bụng và giảm thể tích tuần hoàn. Khi thoát huyết tương nghiêm trọng, người bệnh có nguy cơ sốc sốt xuất huyết với biểu hiện tụt huyết áp, tay chân lạnh và suy hô hấp. (1)
Đáng chú ý, giai đoạn nguy hiểm nhất lại diễn ra vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thời điểm người bệnh đã hạ sốt, khiến nhiều người chủ quan và chậm trễ trong việc cấp cứu. Ngoài ra, hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, một số người có thể tái nhiễm nhiều lần với các tuýp virus khác nhau.
Do đó, việc phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo, tiếp cận chăm sóc y tế đúng thời điểm là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ diễn tiến nặng và biến chứng.
Dưới đây là những câu hỏi về sốt xuất huyết được nhiều người quan tâm, giúp hiểu rõ hơn về cơ chế lây truyền, dấu hiệu nhận biết và các giai đoạn nguy hiểm của bệnh:
Sốt xuất huyết bùng phát mạnh vào mùa mưa vì đây là thời điểm lý tưởng để trung gian truyền bệnh (muỗi vằn) sinh sản và phát triển. Tại khu vực miền Nam và một số tỉnh miền Trung, khí hậu nóng ẩm kéo dài nên bệnh có thể xuất hiện quanh năm. Trong khi đó, miền Bắc và Tây Nguyên thường ghi nhận số ca mắc tăng mạnh từ tháng 4-11. Chính những yếu tố khí hậu đặc thù này khiến sốt xuất huyết trở thành bệnh truyền nhiễm có tính mùa vụ rõ rệt ở nước ta.
Sốt xuất huyết lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn mang virus, ngoài ra có thể lây truyền qua đường máu và từ mẹ sang con. Cụ thể:
Các dấu hiệu sớm của sốt xuất huyết bao gồm:
Nhiều người nhầm lẫn các triệu chứng ban đầu của sốt xuất huyết với cảm cúm thông thường. Do đó để đảm bảo an toàn, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá khi sốt cao liên tục kèm đau đầu, đau hốc mắt, đau nhức cơ khớp rõ rệt.
Giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường diễn ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát sốt. Đây là thời điểm người bệnh đã giảm hoặc hết sốt, dễ gây lầm tưởng bệnh đang thuyên giảm. Trên thực tế, trong giai đoạn này, người bệnh có thể xuất hiện hiện tượng thoát huyết tương, dẫn đến các biến chứng như tràn dịch màng phổi, cô đặc máu gây sốc hoặc xuất huyết nội tạng.
Hết sốt không không đồng nghĩa với việc người bệnh đã khỏi bệnh hoặc qua giai đoạn nguy hiểm. Ngược lại, hết sốt chính là thời điểm người bệnh cần được theo dõi sát sao nhất. Sau giai đoạn sốt, người bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm với nguy cơ sốc, xuất huyết nội tạng nghiêm trọng.
Người bệnh sốt xuất huyết bị giảm tiểu cầu vì virus Dengue trực tiếp ức chế tủy xương làm giảm sản sinh, đồng thời hệ miễn dịch tạo kháng thể vô tình phá hủy tiểu cầu trong máu. Sự sụt giảm số lượng tiểu cầu là nguyên nhân chính dẫn đến các biến chứng xuất huyết dưới da, chảy máu cam hoặc xuất huyết nội tạng. (2)
Mỗi người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều hơn một lần trong đời. Nguyên nhân là virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau, gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Sau khi mắc bệnh, cơ thể chỉ tạo được miễn dịch lâu dài với tuýp virus đã nhiễm trước đó, không có khả năng bảo vệ hoàn toàn trước các tuýp còn lại.
Không thể tự chẩn đoán sốt xuất huyết tại nhà chỉ dựa vào triệu chứng. Nhiều biểu hiện ban đầu của bệnh dễ nhầm lẫn với cúm thông thường, nên người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp để xác định chính xác nguyên nhân.
Sau khi được chẩn đoán, một số trường hợp sốt xuất huyết nhẹ có thể được theo dõi và điều trị tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các biểu hiện như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, người bệnh cần nhập viện để được theo dõi sát.
Việc truyền dịch tại nhà khi bị sốt xuất huyết là vô cùng nguy hiểm. Truyền dịch không đúng chỉ định hoặc thực hiện bởi người không có chuyên môn có thể gây vỡ tĩnh mạch, viêm tĩnh mạch, nhiễm trùng tại vị trí truyền hoặc các phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, sốt xuất huyết gây tăng tính thấm thành mạch. Nếu tốc độ truyền dịch quá nhanh hoặc sai liều lượng, dịch có thể không ở trong mạch máu mà thoát ra ngoài lòng mạch, nguy cơ gây tràn dịch màng phổi và màng bụng.
Dùng sai thuốc hạ sốt là vô cùng nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết, bệnh diễn tiến nặng hơn. Các thuốc thuộc nhóm kháng viêm không steroid như aspirin, ibuprofen không được khuyến cáo cho người mắc sốt xuất huyết do có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu, tăng nguy cơ chảy máu. Ngoài ra, việc tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hoặc sử dụng quá liều paracetamol cũng có thể gây tổn thương gan.
Phần lớn người mắc sốt xuất huyết thể nhẹ sẽ hồi phục trong khoảng 1-2 tuần kể từ khi khởi phát bệnh. Sau khi các chỉ số xét nghiệm dần ổn định, người bệnh có thể quay trở lại học tập, làm việc và sinh hoạt. Tuy nhiên, cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn sức bền, do đó người bệnh không nên vận động hoặc làm việc quá sức ngay sau khi khỏi bệnh. Thời điểm trở lại vận động bình thường cần dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế và kết quả đánh giá của bác sĩ.
Để chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả, cần thực hiện đồng thời các biện pháp sau:
Người bệnh sốt xuất huyết cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Thúy Hậu, Khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế uy tín có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát tình trạng bệnh. Người bệnh cần được đánh giá toàn diện bằng thăm khám lâm sàng kết hợp xét nghiệm, theo dõi sát các chỉ số huyết học và chức năng cơ quan. Sự phối hợp đa chuyên khoa cùng phác đồ điều trị cá thể hóa giúp can thiệp kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những thông tin giải đáp cho các câu hỏi về sốt xuất huyết được nhiều người quan tâm. Hiểu rõ các thông tin liên quan giúp chủ động phòng ngừa và xử trí đúng cách. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, nên đến cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được thăm khám, đánh giá và xây dựng phác đồ điều trị bởi bác sĩ giàu kinh nghiệm, theo dõi sát diễn tiến bệnh, hạn chế nguy cơ biến chứng.
