Vảy nến thể mảng là bệnh da viêm mạn tính, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các mảng da tăng sừng bong vảy. Mặc dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị dứt điểm, nhưng các liệu pháp y khoa có thể giúp giảm nhẹ đáng kể các triệu chứng liên quan. Để hiểu rõ hơn về bệnh, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về nguyên nhân và các biểu hiện đặc trưng của vảy nến thể mảng, qua giải đáp chi tiết từ ThS.BS.CKI Trần Nguyễn Anh Thư, Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Vảy nến thể mảng là dạng vảy nến phổ biến nhất, chiếm phần lớn các trường hợp mắc bệnh vảy nến. Đây là bệnh da viêm mạn tính, gây ra bởi sự rối loạn hệ miễn dịch, khiến các tế bào da tăng sinh quá nhanh. Đặc trưng của bệnh là các dát, sẩn đỏ ranh giới rõ, trên có nhiều vảy da trắng, dày, dễ bong. Các mảng vảy nến này có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, nhưng chúng thường tập trung ở một số vùng da nhất định, phổ biến nhất là da đầu, đầu gối, khuỷu tay và thân mình. Các tổn thương này có kích thước khác nhau, đường kính có thể từ 2 đến 20cm hoặc thậm chí lớn hơn.
Các đợt bùng phát vảy nến thể mảng có thể khác nhau và không có nguyên nhân chính xác nào được xác định. Tuy nhiên, một số yếu tố phổ biến có thể làm bùng phát bệnh vảy nến thể mảng bao gồm: (1)
Bệnh vảy nến thường có xu hướng di truyền trong gia đình. Thực tế, hơn 20% người mắc bệnh vảy nến cho biết có người thân cũng gặp tình trạng tương tự. Nếu cả cha và mẹ đều mắc bệnh vảy nến, con cái có khoảng 50% khả năng phát triển bệnh này. Điều này cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển bệnh vảy nến.
Hệ miễn dịch và phản ứng viêm đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của vảy nến thể mảng. Trong đó hệ miễn dịch bị rối loạn và kích hoạt quá mức, dẫn đến việc tăng sinh tế bào da nhanh bất thường. Thông thường, tế bào da mới được tạo ra và thay thế tế bào cũ sau mỗi 28 đến 30 ngày. Tuy nhiên, ở người bị vảy nến mảng, quá trình này diễn ra nhanh hơn nhiều, chỉ từ 3 đến 4 ngày. Sự tích tụ của các tế bào da mới này tạo thành các tổn thương đặc trưng của bệnh. (2)
Các yếu tố như căng thẳng, hút thuốc lá, uống rượu, béo phì và một số loại thuốc có thể kích thích hệ miễn dịch hoạt động quá mức, dẫn đến sự phát triển bất thường của tế bào da. Ngoài ra, thời tiết lạnh, không khí khô hoặc nhiễm trùng cũng có thể làm bệnh bùng phát.
Căng thẳng và các yếu tố tâm lý có thể đóng vai trò như 1 tác nhân kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm vảy nến mảng. Khi cơ thể trải qua căng thẳng, hệ thống miễn dịch có thể bị rối loạn, dẫn đến phản ứng viêm quá mức và tăng sinh tế bào da, gây ra các đợt bùng phát vảy nến.
Các yếu tố gây bùng phát vảy nến thể mảng có thể kể đến như:
Các triệu chứng đặc trưng của bệnh vảy nến thể mảng bao gồm:
Bệnh vảy nến mảng bám có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai. Tuy nhiên, bạn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nếu:
Vảy nến thể mảng không phải là bệnh truyền nhiễm nên không lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp, dịch tiết hay không khí. Tuy nhiên, bệnh có tính di truyền, nghĩa là nếu trong gia đình có người mắc vảy nến, nguy cơ bị bệnh của thế hệ sau sẽ cao hơn.
Vảy nến thể mảng có thể chia thành 2 mức độ như sau:
Đa số người mắc vảy nến thể mảng thuộc mức độ nhẹ. Khi đó, tổn thương da chiếm dưới 10% diện tích cơ thể. Các mảng vảy nến có thể xuất hiện rải rác trên tay và chân hoặc có vảy mỏng và mịn trên da đầu.
Khi vảy nến lan rộng, chiếm trên 10% diện tích cơ thể, thuốc bôi ngoài da thường không đủ hiệu quả. Bác sĩ có thể chỉ định liệu pháp quang trị liệu, kết hợp với thuốc uống hoặc tiêm. Lúc này, bệnh có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Trường hợp này, người bệnh cần đến các phương pháp điều trị mạnh mẽ hơn, tác động toàn thân như thuốc sinh học.
Tìm hiểu thêm: Bệnh đỏ ra toàn thân có nguy hiểm không?
Bác sĩ da liễu thường có thể chẩn đoán vảy nến thể mảng thông qua việc thăm khám lâm sàng, dựa trên tiền sử bệnh và quan sát trực tiếp các tổn thương da. Tuy nhiên, do da bị vảy nến có thể có biểu hiện tương đồng với bệnh chàm và một số bệnh da liễu khác, việc chẩn đoán đôi khi gặp khó khăn.
Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cần tiến hành sinh thiết da, tức là lấy 1 mẫu da nhỏ để quan sát dưới kính hiển vi. Ngoài ra, các xét nghiệm dị ứng hoặc xét nghiệm máu cũng có thể được thực hiện để loại trừ các nguyên nhân gây bệnh khác.
Có 4 cách điều trị vảy nến thể mảng chuẩn y khoa như sau:
Nếu bạn chỉ có một vài mảng vảy nến, bác sĩ có thể sẽ kê đơn thuốc bôi ngoài da để điều trị. Những loại kem này được bôi trực tiếp lên vùng da bị ảnh hưởng, giúp giảm viêm hoặc làm chậm quá trình tăng sinh tế bào da. Các ví dụ phổ biến bao gồm corticosteroids và calcipotriol. Ngoài ra, bạn cũng có thể thử các loại thuốc bôi không kê đơn, như axit salicylic thường được sử dụng để điều trị bệnh vảy nến nhẹ.
Trong trường hợp thuốc bôi và liệu pháp ánh sáng không mang lại hiệu quả như mong muốn, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng các loại thuốc toàn thân. Loại thuốc này tác động đến toàn bộ cơ thể, thay vì chỉ nhắm vào các mảng vảy nến. Chúng hoạt động bằng cách làm dịu hệ thống miễn dịch hoặc làm chậm quá trình tăng sinh tế bào da.
Thuốc toàn thân thường được dùng dưới dạng viên uống, các loại thuốc như acitretin, cyclosporine và methotrexate là những ví dụ phổ biến. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng các loại thuốc này có thể gây ra các tác dụng phụ nhất định, bao gồm trầm cảm, hung hăng, các vấn đề về gan hoặc tăng nguy cơ ung thư da. Do đó, việc sử dụng thuốc toàn thân cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ.
Chúng hoạt động bằng cách nhắm đến các cytokine (loại protein mà hệ thống miễn dịch tạo ra). Thuốc sinh học có thể được sử dụng dưới dạng tiêm dưới da, hoặc uống (tùy loại). Mặc dù thuốc sinh học có hiệu quả cao trong việc kiểm soát vảy nến, nhưng có thể làm suy yếu hệ thống miễn dịch, khiến người bệnh dễ bị nhiễm trùng hơn. Vì vậy nếu bạn sử dụng thuốc sinh học cần có sự chỉ định và theo dõi từ bác sĩ.
Liệu pháp ánh sáng (quang trị liệu) là phương pháp sử dụng ánh sáng, như tia UVB hoặc liệu pháp PUVA. Thường sử dụng UVB dải hẹp do có hiệu quả và hạn chế được tác dụng không mong muốn. Hoặc PUVA (Psoralen phối hợp UVA) áp dụng khi tổn thương dày, không đáp ứng với UVB dải hẹp. Liệu trình: 2 – 3 lần/tuần x 20 – 30 lần chiếu tấn công, sau đó chiếu duy trì.
Vảy nến mảng là bệnh mạn tính, khó điều trị dứt điểm. Tuy nhiên, bạn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả bằng cách:
Địa chỉ điều trị vảy nến mảng uy tín tại TP.HCM có thể kể đến là Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Da liễu – Thẩm mỹ Da, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7. Đây là những địa chỉ uy tín tại TP.HCM, nổi bật với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống trang thiết bị y tế hiện đại.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Vảy nến thể mảng khiến người bệnh tự ti và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, bệnh không lây lan và có thể kiểm soát các triệu chứng bằng các phương pháp điều trị. Việc quan sát và chăm sóc da cẩn thận là rất quan trọng. Hãy liên hệ với bác sĩ ngay khi bạn nhận thấy bất kỳ mảng da bất thường nào xuất hiện.
