Bệnh Crohn ăn gì và kiêng gì là băn khoăn của nhiều người mắc phải bệnh lý này. Bệnh Crohn gây ra hàng loạt biểu hiện khó chịu như tiêu chảy kéo dài, đau bụng, sụt cân… Bên cạnh điều trị y tế, người bệnh nên chú trọng xây dựng chế độ ăn uống phù hợp, hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, giảm kích thích niêm mạc ruột và hạn chế các đợt bùng phát.
Hiện nay, không có chế độ ăn uống ‘chuẩn’ áp dụng cho tất cả người mắc bệnh Crohn, bởi khả năng dung nạp thực phẩm ở từng người là khác nhau. Người bệnh cần được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán, chỉ định áp dụng phác đồ điều trị phù hợp; bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh Crohn xây dựng khẩu phần hợp lý, khoa học.
Nhìn chung, người bệnh nên ưu tiên dùng các loại thực phẩm dễ tiêu hóa, giàu dinh dưỡng và ít gây kích ứng đường ruột, để giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn, đặc biệt trong giai đoạn bệnh đang hoạt động, có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo) [1]:
Người bệnh Crohn nên lựa chọn dùng các loại ngũ cốc tinh chế, ít chất xơ không hòa tan, để giúp giảm áp lực cho hệ tiêu hóa, đặc biệt là khi đang có triệu chứng tiêu chảy. Trong đó, cơm trắng, cháo, bánh mì trắng, mì từ bột tinh chế là thực phẩm nên được ưu tiên lựa chọn.
Trong giai đoạn bệnh ổn định, một số người có thể dung nạp ngũ cốc nguyên hạt với lượng vừa phải. Tuy nhiên, người bệnh cần theo dõi sát phản ứng của cơ thể và điều chỉnh chế độ ăn cho phù hợp, tránh gặp phải các vấn đề sức khỏe không mong muốn.
Trái cây và rau xanh là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa cần thiết cho cơ thể. Tuy vậy, người mắc bệnh Crohn nên ưu tiên dùng các loại rau củ đã được nấu chín, mềm, đồng thời loại bỏ vỏ và hạt để giảm lượng chất xơ khó tiêu.
Đối với trái cây, những loại trái cây mềm như chuối chín, táo nấu chín hoặc trái cây nghiền nhuyễn thường dễ dung nạp hơn so với trái cây sống, nhiều xơ hoặc có tính acid cao.
Nghệ chứa curcumin, là một hoạt chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh. Một số nghiên cứu cho thấy, curcumin có thể hỗ trợ làm giảm tình trạng viêm đường ruột và giúp kéo dài giai đoạn lui bệnh ở người mắc bệnh Crohn. Tuy nhiên, người bệnh cần cân nhắc liều lượng khi sử dụng nghệ hoặc các chế phẩm curcumin, đặc biệt là với những người đang sử dụng thuốc điều trị viêm ruột mạn tính.
Chất đạm đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phục hồi mô tổn thương, duy trì khối cơ và nâng cao thể trạng cho người bệnh Crohn, đặc biệt là những người có nguy cơ bị suy dinh dưỡng. Người bệnh nên ưu tiên dùng các nguồn protein dễ tiêu hóa như thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ và các sản phẩm sữa ít lactose (nếu dung nạp được). Các loại thịt nhiều mỡ, đồ chiên rán hoặc thực phẩm chế biến sẵn nên được hạn chế do có thể làm nặng thêm các triệu chứng tiêu hóa.
Người mắc bệnh Crohn thường có nguy cơ thiếu hụt nhiều vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin D, sắt, canxi, vitamin B12, kẽm… do tình trạng viêm và rối loạn hấp thu. Trong một số trường hợp, bổ sung vitamin và khoáng chất là cần thiết, giúp phòng ngừa tình trạng thiếu hụt dưỡng chất, góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo bổ sung dưỡng chất sao cho an toàn, hiệu quả.
Probiotics là các vi khuẩn có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ cho chức năng tiêu hóa và ‘hàng rào’ miễn dịch ruột. Ở một số người mắc bệnh Crohn, probiotics có thể giúp cải thiện triệu chứng như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa nhẹ và hỗ trợ duy trì giai đoạn lui bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của probiotics không đồng nhất ở tất cả người bệnh. Quá trình sử dụng men vi sinh cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng bệnh cụ thể, đặc biệt là trong giai đoạn bệnh đang diễn tiến nặng.
Chúng ta đã biết bệnh Crohn ăn gì phù hợp, vậy người bệnh Crohn nên kiêng dùng những loại thực phẩm nào? Người mắc bệnh Crohn nên tránh hoặc hạn chế một số loại thực phẩm theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh kích thích triệu chứng bệnh diễn tiến trầm trọng hơn, có thể bao gồm:
Ngũ cốc nguyên hạt chứa nhiều chất xơ không hòa tan, có thể gây kích thích niêm mạc ruột, làm tăng nhu động ruột và tăng nặng các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy, đặc biệt trong giai đoạn bệnh đang bùng phát. Người bệnh Crohn thường được khuyến cáo hạn chế hoặc tránh dùng nhóm thực phẩm này khi có triệu chứng.
Các thực phẩm có tính kích thích mạnh có thể làm trầm trọng tình trạng viêm ruột, ví dụ như thức ăn cay nóng, rượu bia, caffeine, thực phẩm quá mặn hoặc nhiều gia vị. Quá trình tiêu thụ có thể làm tăng tiết dịch ruột và kích thích nhu động ruột, dẫn đến tiêu chảy nhiều hơn.
Một số thực phẩm có thể thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể, ví dụ như thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ, thịt chế biến sẵn, thực phẩm giàu chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, đồ ăn nhanh, thực phẩm siêu chế biến… Người bệnh nên hạn chế dùng nhóm thực phẩm này để hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm và giảm nguy cơ bùng phát triệu chứng.
Trái cây và rau củ sống, chưa nấu chín thường chứa hàm lượng cao chất xơ không hòa tan và cellulose, gây khó tiêu đối với người mắc bệnh Crohn, đặc biệt trong giai đoạn bệnh đang biểu hiện triệu chứng. Tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng cảm giác đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy và kích thích nhu động ruột. Người bệnh nên hạn chế hoặc tránh dùng rau sống, salad, trái cây còn vỏ và hạt, thay vào đó nên ưu tiên ăn rau củ được nấu chín, xay nhuyễn hoặc hầm mềm.
Nhiều người mắc bệnh Crohn có tình trạng không dung nạp lactose do tổn thương niêm mạc ruột, dẫn đến các triệu chứng như tiêu chảy, chướng bụng và đau quặn sau khi dùng sữa. Sữa nguyên kem, phô mai béo và kem có thể làm triệu chứng tăng nặng. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng từ sữa, người bệnh nên cân nhắc dùng sữa không chứa lactose hoặc các sản phẩm thay thế và theo dõi khả năng đáp ứng của cơ thể.
Đồ uống có ga có thể gây tăng áp lực trong lòng ruột, dẫn đến đầy bụng, chướng hơi và khó chịu vùng bụng. Nhiều loại nước ngọt có ga còn chứa caffeine và đường tinh luyện, có thể kích thích ruột và làm nặng triệu chứng tiêu chảy. Người mắc bệnh Crohn nên hạn chế hoặc tránh dùng đồ uống có ga, đặc biệt trong giai đoạn bệnh bùng phát.
Rượu bia có thể kích thích niêm mạc ruột, làm tăng viêm và rối loạn nhu động đại tràng, từ đó khiến triệu chứng tiêu chảy và đau bụng trở nên nghiêm trọng hơn. Đồ uống có cồn còn có thể tương tác với thuốc điều trị bệnh Crohn, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ. Người bệnh Crohn thường được khuyến cáo cần tránh hoặc hạn chế tối đa việc dùng rượu bia.
Các loại gia vị cay nóng như ớt, tiêu, mù tạt, sa tế hoặc các món ăn đậm vị có thể gây kích thích trực tiếp niêm mạc ruột, làm tăng cảm giác nóng rát, gây đau bụng và tiêu chảy. Vì thế, chế độ ăn của người mắc bệnh Crohn nên ưu tiên dùng món có gia vị nhẹ, ít cay, nấu ăn bằng cách đơn giản để giảm kích ứng đường tiêu hóa.
Bên cạnh việc tìm hiểu bệnh Crohn ăn gì, kiêng gì, mỗi người cần lưu ý một số vấn đề khi xây dựng chế độ ăn cho người bệnh Crohn. Đối với người mắc bệnh Crohn, chế độ ăn đóng vai trò quan trọng, góp phần giúp kiểm soát triệu chứng. Dưới đây là một số lưu ý quan trọng nên được cân nhắc:
Trong giai đoạn bệnh bùng phát, diễn tiến, niêm mạc ruột đang viêm và nhạy cảm, vì thế cần ưu tiên áp dụng chế độ ăn giảm áp lực cho hệ tiêu hóa và hạn chế kích thích:
Chia nhỏ bữa ăn trong ngày để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa.
Theo dõi chặt chẽ tình trạng mất nước và điện giải, đặc biệt khi tiêu chảy kéo dài.
Ưu tiên dùng thực phẩm dễ tiêu hóa, mềm, ít chất xơ không hòa tan như cháo, súp, cơm trắng, khoai tây nghiền.
Bổ sung protein dễ hấp thu (thịt nạc, cá, trứng, đậu hũ) nhằm hạn chế mất khối cơ và hỗ trợ làm lành tổn thương.
Hạn chế thực phẩm chứa chất xơ thô (rau sống, trái cây còn vỏ, ngũ cốc nguyên hạt) để giảm nguy cơ tiêu chảy, đau bụng và tắc ruột.
Tránh dùng các thực phẩm có thể kích thích tình trạng viêm hoặc làm tăng nặng triệu chứng, bao gồm đồ chiên rán, cay nóng, nhiều dầu mỡ, rượu bia và đồ uống có ga.
Khi bệnh ổn định, người bệnh có thể đa dạng chế độ ăn nhưng vẫn cần thận trọng để duy trì trạng thái lui bệnh lâu dài:
Duy trì chế độ ăn cân đối, đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để phòng ngừa suy dinh dưỡng.
Cá nhân hóa chế độ ăn dựa trên thực phẩm dung nạp tốt và kém ở từng người bệnh.
Duy trì thói quen ăn uống khoa học, tránh các yếu tố nguy cơ có thể kích hoạt đợt bùng phát mới như rượu bia, stress kéo dài hoặc ăn uống thất thường.
Từng bước tái đưa chất xơ vào khẩu phần, ưu tiên chất xơ hòa tan (yến mạch, chuối chín, táo nấu chín) nhằm hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
Có thể cân nhắc dùng men vi sinh (probiotics) hoặc thực phẩm lên men nếu dung nạp tốt, nhằm hỗ trợ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, bệnh Crohn ăn gì tốt còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, người bệnh nên ăn uống theo hướng dẫn của bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng để tối ưu hiệu quả kiểm soát triệu chứng, giảm nguy cơ tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống về lâu dài. Chế độ ăn cho người mắc bệnh Crohn nên được xây dựng linh hoạt, cá thể hóa và điều chỉnh theo từng giai đoạn bệnh.
