Xơ gan giai đoạn đầu (độ 1) và các thông tin quan trọng

Xơ gan giai đoạn đầu hay còn gọi là xơ gan còn bù là giai đoạn khởi phát sau tổn thương gan mạn tính nhưng phần lớn chức năng vẫn còn được duy trì. Do đó, người bệnh nên đi khám, tầm soát định kỳ, đặc biệt khi có triệu chứng nghi ngờ để can thiệp chữa trị sớm, giúp kiểm soát tiến triển và cải thiện tiên lượng tích cực.

Xơ gan giai đoạn đầu là gì?

Xơ gan giai đoạn đầu (còn gọi là xơ gan còn bù – compensated cirrhosis) là thời kỳ gan đã bắt đầu hình thành mô sẹo nhưng vẫn đủ khả năng bù trừ chức năng. Nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được chẩn đoán khi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Theo nghiên cứu, giai đoạn này có thể kéo dài hàng chục năm, và người bệnh có thể sống thêm khoảng 12 năm nếu kiểm soát tốt nguyên nhân gây bệnh và các bệnh đi kèm.

Nguyên nhân gây xơ gan giai đoạn đầu

Bệnh xơ gan giai đoạn đầu có thể khởi phát do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

1. Viêm gan virus mạn tính

Viêm gan siêu vi B hoặc C kéo dài là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan. Viêm mạn tính gây xơ hóa, sẹo gan dần dần. Nếu điều trị tích cực bằng thuốc kháng virus, tốc độ tiến triển của xơ gan có thể được kiểm soát chậm lại.

2. Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/NASH)

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, đặc biệt là thể viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH), ngày càng phổ biến ở những người béo phì, đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa. Tình trạng tích tụ mỡ trong gan dẫn đến viêm và xơ hóa nếu không được điều trị hiệu quả. (1)

3. Lạm dụng rượu bia

Lạm dụng rượu bia là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tổn thương gan. Rượu làm tế bào gan bị viêm, tổn thương và hình thành xơ, sẹo. Nếu người bệnh tiếp tục sử dụng rượu trong thời gian dài, xơ gan sẽ tiến triển nhanh và có thể gây biến chứng nặng.

4. Bệnh gan tự miễn

Bệnh gan tự miễn là nhóm bệnh lý gan mạn tính xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm các tế bào gan, gây viêm, tổn thương và có thể dẫn đến xơ gan hoặc suy gan nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Triệu chứng xơ gan giai đoạn đầu

Nhiều bệnh nhân không có triệu chứng rõ ràng, hoặc chỉ có những dấu hiệu nhẹ, dễ bị bỏ qua. Một số triệu chứng mờ nhạt có thể nhận thấy bao gồm:

Mệt mỏi kéo dài:

• Cảm thấy yếu, uể oải, giảm năng lượng dù nghỉ ngơi đầy đủ.

Chán ăn, ăn không ngon miệng:

• Sút cân nhẹ, đặc biệt là không rõ nguyên nhân.

Đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn nhẹ:

• Có thể do gan giảm sản xuất dịch mật, ảnh hưởng tiêu hóa.

Ngứa nhẹ:

• Thường do ứ mật hoặc tăng acid mật trong máu.

Vàng da nhẹ, vàng mắt:

• Có thể thoáng qua hoặc kín đáo, thường khó phát hiện ở giai đoạn sớm.

Đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải:

• Do gan to hoặc viêm nhẹ.

Xuất hiện các dấu hiệu ngoại biên:

• Mạch sao (dấu sao mạch): các đốm đỏ dạng hình sao ở da.
• Lòng bàn tay son: lòng bàn tay đỏ bất thường.
• Rụng lông vùng nách, mu (nam giới).
• Rối loạn kinh nguyệt hoặc giảm ham muốn tình dục (phụ nữ và nam giới).

Những dấu hiệu này khó nhận ra nên người bệnh dễ bỏ qua. Tuy nhiên, nếu không phát hiện và kiểm soát, xơ gan giai đoạn đầu có thể tiến triển thành xơ gan mất bù. Tình trạng này cho thấy gan không còn khả năng tự bù trừ chức năng, dẫn đến vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, thậm chí đe dọa đến tính mạng.

Chẩn đoán xơ gan giai đoạn đầu (xơ gan còn bù)

Để chẩn đoán giai đoạn đầu của xơ gan, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các phương pháp sau:

1. Khám lâm sàng

Trước hết, bác sĩ sẽ khai thác kỹ về tiền sử bệnh lý, bao gồm viêm gan mạn, viêm gan do rượu, hội chứng chuyển hóa. Khám thực thể tập trung vào biểu hiện gợi ý xơ gan như da vàng, xuất hiện mao mạch mạng nhện (spider angioma), lòng bàn tay son, gan hoặc lách to, phù chân do giảm albumin, hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa (có thể thấy giãn tĩnh mạch thực quản). Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, khám lâm sàng rất khó phát hiện xơ gan vì triệu chứng thường chưa rõ ràng.

2. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm chức năng gan bao gồm ALT, AST, ALP, GGT, bilirubin toàn phần và trực tiếp, albumin, INR. Albumin thấp, bilirubin tăng nhẹ hoặc INR kéo dài là dấu hiệu hỗ trợ chẩn đoán tình trạng xơ gan. Ngoài ra, bảng xét nghiệm còn bao gồm công thức máu, tiêu chí Child-Pugh (xác định mức độ xơ gan) và các marker virus (HBV, HCV), hoặc marker tự miễn (ANA, AMA…).

3. Chẩn đoán hình ảnh (siêu âm gan, mri gan, CT gan)

Để chẩn đoán xơ gan giai đoạn đầu, bác sĩ cũng có thể chỉ định thực hiện thêm các phương pháp sau:

• Siêu âm bụng: Đây là phương pháp sàng lọc đầu tiên, phát hiện gan có bề mặt gồ ghề, tăng độ âm không đồng nhất, lách to, giảm vận tốc tĩnh mạch cửa hoặc có dấu hiệu cổ chướng.
• Elastography (FibroScan): Kỹ thuật có độ nhạy cao, giúp đánh giá độ cứng gan và phát hiện xơ gan sớm.
• Chụp CT/MRI: Bác sĩ có thể chỉ định chụp CT/ MRI khi siêu âm không cho kết quả rõ ràng hoặc phát hiện tổn thương nghi ngờ (nốt gan ≥1 cm).

4. Sinh thiết gan

Nếu kết quả xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh không xác định rõ mức độ xơ hóa hoặc cần chẩn đoán nguyên nhân chính xác (như viêm gan tự miễn hoặc nghi ngờ nguyên nhân gan hiếm gặp như ứ sắt, ứ đồng,..), sinh thiết gan là lựa chọn tối ưu. Phương pháp này có thể thực hiện qua hướng dẫn siêu âm bởi bác sĩ có chuyên môn. Chỉ định can thiệp này phải được chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa Tiêu Hóa hay Gan Mật Tụy.

Biến chứng tiềm ẩn của xơ gan giai đoạn đầu

Xơ gan giai đoạn đầu có nguy hiểm không? Xơ gan giai đoạn đầu tiềm ẩn nguy cơ gây ra các biến chứng sau:

• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa, có thể gây giãn tĩnh mạch thực quản, xuất huyết tiêu hóa.
• Giảm albumin, dễ phù chân, báng bụng, suy dinh dưỡng
• Xuất hiện nốt gan gan nốt, làm tăng nguy cơ ung thư gan
• Nhiễm trùng, điển hình là viêm phúc mạc nhiễm khuẩn nguyên phát

Nguy cơ tiến triển nặng thường cao hơn ở những người bị viêm gan C và B giai đoạn xơ gan bù, có albumin thấp hoặc trên 55 tuổi.

Điều trị xơ gan giai đoạn đầu

Để điều trị xơ gan giai đoạn đầu, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các phương pháp sau đây:

• Điều trị nguyên nhân căn bản: Sử dụng thuốc kháng virus để điều trị viêm gan B/C (kháng virus), cai rượu để điều trị viêm gan do rượu, hoặc điều trị bằng phương pháp ức chế miễn dịch (immunosuppressive) đối với viêm gan tự miễn.
• Kiểm soát biến chứng: Uống thuốc lợi tiểu để giảm phù, dùng beta-blockers để phòng xuất huyết tĩnh mạch thực quản, tái khám theo dõi định kỳ mỗi 6 tháng 1 lần để sàng lọc sớm ung thư gan.
• Dinh dưỡng hỗ trợ: Cung cấp đủ protein, vitamin, khoáng chất, đặc biệt vitamin D và BCAA để giúp giảm loãng xương, đồng thời cải thiện chuyển hóa.
• Theo dõi định kỳ: Kiểm tra chức năng gan, siêu âm/chụp MRI và xét nghiệm AFP để đánh giá nguy cơ ung thư gan, nếu nốt gan ≥1cm, cần chụp CT/MRI đa pha hoặc các phương pháp khác theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Phòng ngừa xơ gan giai đoạn đầu

Để giảm nguy cơ mắc bệnh xơ gan, mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Kiểm tra, sàng lọc định kỳ đối với các trường hợp có yếu tố nguy cơ như mắc bệnh viêm gan B/C, bệnh viêm gan do rượu, lạm dụng rượu, tiểu đường, béo phì…
• Tiêm chủng viêm gan A/B, cúm, phế cầu
• Duy trì mức cân nặng lý tưởng, tập thể dục đều đặn và ăn uống lành mạnh
• Tránh sử dụng thuốc độc gan, đặc biệt là thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và thuốc không kê toa.
• Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, mỡ máu để giảm tái xơ hóa.

Thắc mắc thường gặp

Dưới đây là phần giải đáp một số thắc mắc thường gặp liên quan đến tình trạng xơ gan giai đoạn đầu:

1. Xơ gan giai đoạn đầu có chữa khỏi được không?

Xơ gan giai đoạn 1 không thể phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân được kiểm soát tốt, bệnh có thể dừng tiến triển, bệnh có thể ổn định lâu dài, chức năng gan được bảo tồn, và nguy cơ tiến triển sang giai đoạn mất bù có thể giảm rõ rệt.

2. Nên ăn gì và kiêng gì khi bị xơ gan giai đoạn đầu?

Người bệnh bị xơ gan giai đoạn 1 nên xây dựng chế độ ăn giàu protein nạc, ngũ cốc nguyên cám, rau quả, vitamin, tránh rượu, đường tinh luyện, chất béo bão hòa và các loại thuốc có thể gây độc cho gan.

3. Xơ gan giai đoạn đầu sống được bao lâu?

Theo nhiều nghiên cứu, người bệnh bị xơ gan giai đoạn 1 thường có tuổi thọ trung bình khoảng 9 – 12 năm, nếu tuân thủ điều trị và lối sống phù hợp. Nếu tiến triển sang giai đoạn mất bù, tuổi thọ giảm chỉ còn 1-3 năm.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Trung tâm khám chữa bệnh Tâm Anh tại Quận 7 (cũ), Quý khách vui lòng liên hệ:

Xơ gan giai đoạn đầu là thời điểm vàng để phát hiện sớm, tiến hành điều trị kịp thời và ngăn chặn bệnh tiến triển sang giai đoạn mất bù. Người bệnh cần tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp thay đổi lối sống, theo dõi định kỳ để cải thiện tiên lượng.