Vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng là do đâu?

Vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng tình trạng rối loạn bất thường hệ tiêu hóa, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Vậy đau dạ dày và đau đại tràng cùng lúc nguyên nhân do đâu, điều trị như thế nào và làm sao để phòng ngừa hiệu quả?

Nguyên nhân gây vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng

Vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng liên quan đến nhiều yếu tố, có thể bao gồm:

• Rối loạn chức năng tiêu hóa: (rối loạn trục não – ruột): Không chỉ do viêm dạ dày kéo dài. Trên thực tế, tình trạng này thường gặp trong các bệnh lý chức năng như khó tiêu chức năng (functional dyspepsia) và hội chứng ruột kích thích (IBS). Hai bệnh này có thể đồng tồn tại, gây triệu chứng chồng lấp ở cả vùng thượng vị và đại tràng.
• Bệnh lý thực thể của dạ dày – đại tràng: Bao gồm viêm dạ dày (đặc biệt liên quan H. pylori), loét dạ dày – tá tràng, viêm đại tràng nhiễm trùng, viêm đại tràng mạn tính (IBD), polyp hoặc u. Đây là nhóm nguyên nhân cần loại trừ bằng nội soi và xét nghiệm phù hợp. (1)
• Chế độ ăn uống và sinh hoạt không điều độ: Chế độ ăn nhiều chất kích thích (rượu, cà phê, đồ cay), ăn không đúng giờ, thiếu chất xơ… có thể làm nặng cả triệu chứng dạ dày và đại tràng.
• Lạm dụng thuốc (đặc biệt NSAIDs, kháng sinh): NSAIDs gây tổn thương niêm mạc dạ dày; kháng sinh làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột dẫn đến tiêu chảy, đau bụng kiểu đại tràng.
• Stress kéo dài: Căng thẳng tác động lên trục não – ruột (gut–brain axis), làm thay đổi nhu động, tăng nhạy cảm tạng gây đau cả vùng thượng vị và hạ vị. Không chỉ qua cortisol mà còn liên quan hệ thần kinh ruột và dẫn truyền serotonin.

Cách phân biệt triệu chứng đau dạ dày và đau đại tràng

Đau dạ dày và đau đại tràng rất khó phân biệt, để người bệnh nhận biết sớm bệnh lý, dưới đây là một số cách phân biệt triệu chứng của hai tình trạng này:

Lưu ý: Bảng so sánh trên mang tính tham khảo, người bệnh cần thăm khám, thực hiện các loại chẩn đoán, xét nghiệm phù hợp để biết chính xác vấn đề bản thân gặp phải, từ đó có hướng can thiệp phù hợp.

Điều trị vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng như thế nào?

Phương pháp điều trị được chỉ định sau khi xác định nguyên nhân, mức độ và phân biệt rõ bệnh lý thực thể hay chức năng, có thể bao gồm:

1. Điều trị nội khoa

Phương pháp nội khoa phổ biến bao gồm:

• Điều trị bệnh dạ dày:
  • PPI (ưu tiên hiện nay)
  • H2 blocker (ít dùng hơn)
  • Thuốc diệt H. pylori theo phác đồ chuẩn (cập nhật kháng thuốc)
  • Thuốc bảo vệ niêm mạc
• Điều trị bệnh đại tràng:
  • Không dùng kháng sinh/thuốc lao/thuốc nấm một cách thường quy, chỉ dùng khi có chỉ định rõ ràng (nhiễm trùng, lao ruột, nấm)
  • Hội chứng ruột kích thích (IBS): thuốc chống co thắt, điều hòa nhu động, men vi sinh, điều chỉnh chế độ ăn (low FODMAP)
  • Bệnh viêm ruột mạn tính (IBD): aminosalicylate (5-ASA), corticosteroid, thuốc sinh học (theo guideline)
• Điều chỉnh hệ vi sinh và lối sống là một trong những nền tảng quan trọng.

2. Điều trị ngoại khoa

Trường hợp vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng nghiêm trọng, không đáp ứng thuốc, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật chỉ áp dụng trong bệnh lý cụ thể như:

• Ung thư
• Biến chứng loét (thủng, chảy máu không kiểm soát)
• IBD nặng kháng trị
• Các điều trị hỗ trợ khác như: Truyền dịch hỗ trợ, hóa trị/xạ trị: chỉ áp dụng trong ung thư.

Biện pháp phòng ngừa

Để hỗ trợ phòng ngừa, cần lưu ý các điểm sau:

• Duy trì chế độ ăn cân bằng, đủ chất xơ, hạn chế rượu bia, chất kích thích
• Ăn đúng giờ, tránh bỏ bữa hoặc ăn quá no
• Tập thể dục đều đặn
• Kiểm soát stress (rất quan trọng trong bệnh lý chức năng)
• Hạn chế lạm dụng thuốc giảm đau NSAIDs và kháng sinh
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi có triệu chứng kéo dài hoặc dấu hiệu cảnh báo

Vừa đau dạ dày vừa đau đại tràng là biểu hiện khá phổ biến, có thể xuất phát từ cả bệnh lý thực thể hoặc rối loạn chức năng. Đặc biệt, sự chồng lấp giữa khó tiêu chức năng và hội chứng ruột kích thích là tình huống lâm sàng thường gặp hiện nay. Khi xuất hiện triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo, cần thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác và điều trị theo hướng cá thể hóa.