Virus Dobrava-Belgrade (DOBV): Thông tin chi tiết

Virus Dobrava Belgrade là một trong những chủng Hantavirus nguy hiểm tại Châu Âu, có thể gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận với tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều chủng Hantavirus khác. Bệnh khởi phát với các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nhưng có thể nhanh chóng tiến triển thành xuất huyết, tụt huyết áp, suy thận cấp nếu không được theo dõi và điều trị phù hợp.

Virus Dobrava Belgrade là gì?

Virus Dobrava Belgrade (DOBV) là một virus thuộc họ Hantaviridae, được xác định là tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) ở người. Chủng Hantavirus này được ghi nhận chủ yếu tại Châu Âu và khu vực Balkan, liên quan chặt chẽ đến các loài chuột thuộc chi Apodemus.

Khác với nhiều loại virus gây bệnh cấp tính khác, Dobrava Belgrade virus tồn tại dai dẳng trong cơ thể vật chủ gặm nhấm mà hầu như không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi lây sang người, virus này có thể tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh dẫn đến tổn thương mạch máu, suy thận cấp. (1)

Virus Dobrava-Belgrade gây bệnh gì ở người?

Dobrava Belgrade virus gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) ở người và được xem là một trong những chủng Hantavirus nguy hiểm nhất Châu Âu do có khả năng gây suy thận nặng, sốc tuần hoàn, thậm chí là tử vong. Sau khi xâm nhập cơ thể, virus nhân lên trong tế bào nội mô mạch máu rồi kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức, gây dễ thấm thành mạch, rò rỉ dịch, dẫn đến tụt huyết áp, giảm thể tích tuần hoàn, xuất huyết và tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là thận.

Mức độ nặng của bệnh phụ thuộc vào dòng virus gây nhiễm. Trong đó, chủng DOBV Af có độc lực mạnh nhất, có thể gây hội chứng sốt xuất huyết nặng với tỷ lệ tử vong khoảng 8-12%. Đây là mức cao hơn đáng kể so với nhiều chủng Hantavirus khác tại Châu Âu như Puumala virus, vốn thường chỉ gây bệnh nhẹ hơn, tỷ lệ tử vong dưới 1%.

Một số dòng khác của Dobrava virus như DOBV Ap hoặc DOBV Aa có xu hướng gây bệnh ở mức độ trung bình nhưng vẫn có nguy cơ tiến triển nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Ổ chứa của virus Dobrava-Belgrade và đường lây truyền

Virus Dobrava Belgrade lưu hành chủ yếu ở các loài gặm nhấm hoang dã, dễ lây sang người khi hít phải khí dung chứa virus từ chất thải của động vật nhiễm bệnh. Cụ thể: (2)

1. Ổ chứa tự nhiên của virus Dobrava

Ổ chứa tự nhiên của virus Dobrava là loài chuột thuộc chi Apodemus. Trong đó, loài chuột Apodemus flavicollis được xem là vật chủ nguyên thủy của chủng DOBV Af, dòng virus có độc lực mạnh, liên quan đến nhiều ca sốt xuất huyết nặng tại Đông Nam Châu Âu. Ngoài ra, các dòng DOBV Aa và DOBV Ap lần lượt liên quan đến loài Apodemus agrarius và Apodemus ponticus.

2. Lây truyền qua đường nào?

Virus Dobrava chủ yếu lây sang người qua đường hô hấp khi hít phải khí dung chứa virus từ chất thải của chuột nhiễm bệnh hoặc qua đường tiêu hóa, vết cắn:

• Đường hô hấp: Người bệnh hít phải các hạt khí dung chứa virus từ nước bọt, nước tiểu, phân của chuột nhiễm bệnh bị phát tán ra không khí, thường xảy ra khi quét dọn kho bãi, tầng hầm hoặc khu vực kín có chuột sinh sống;
• Tiếp xúc trực tiếp và vết cắn: Virus Dobrava Belgrade có thể xâm nhập qua các vết trầy xước trên da hoặc niêm mạc nếu vô tình chạm tay vào dịch tiết của chuột nhiễm bệnh. Bên cạnh đó, mặc dù hiếm gặp hơn, nhưng vết cắn trực tiếp từ chuột mang mầm bệnh cũng là một con đường lây truyền đáng chú ý;
• Đường tiêu hóa: Sử dụng nước hoặc thực phẩm bị nhiễm virus từ chất thải của chuột nhiễm bệnh cũng có thể dẫn đến lây nhiễm cho người.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm virus bao gồm:

• Làm việc trong môi trường rừng, nông trại hoặc kho chứa thực phẩm;
• Dọn dẹp không gian kín lâu ngày không sử dụng;
• Sinh sống tại khu vực có nhiều động vật gặm nhấm hoang dã;
• Tham gia hoạt động ngoài trời như cắm trại, săn bắn.

Tìm hiểu thêm: Virus Seoul là gì? Vì sao cần cảnh giác?

Triệu chứng nhiễm virus Dobrava-Belgrade qua từng giai đoạn

Sau thời gian ủ bệnh khoảng 2 tuần, Dobrava-Belgrade virus có thể gây ra các triệu chứng điển hình qua từng giai đoạn sau:

1. Giai đoạn sốt

Giai đoạn sốt thường là giai đoạn khởi phát đầu tiên với biểu hiện giống cúm nhưng ở mức độ toàn thân rõ rệt hơn:

• Sốt cao đột ngột;
• Rét run;
• Đau đầu dữ dội;
• Đau cơ, đau lưng;
• Nhìn mờ.

2. Giai đoạn tụt huyết áp

Giai đoạn tụt huyết áp xảy ra khi tình trạng rò rỉ mao mạch tăng mạnh, làm dịch thoát khỏi lòng mạch, gây giảm thể tích tuần hoàn. Người bệnh có thể chóng mặt, vã mồ hôi, tay chân lạnh, huyết áp giảm nhanh hoặc rơi vào sốc nếu tổn thương mạch máu lan rộng.

Bên cạnh tụt huyết áp, người bệnh có thể giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu. Các biểu hiện xuất huyết ở bệnh nhân nhiễm virus Dobrava Belgrade có thể xuất hiện như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu mũi, tiểu ra máu hoặc xuất huyết tiêu hóa.

3. Giai đoạn thiểu niệu

Giai đoạn thiểu niệu là thời điểm tổn thương thận biểu hiện rõ rệt nhất. Lúc này, người bệnh xuất hiện các dấu hiệu:

• Phù nề;
• Mệt nhiều, khó thở;
• Dấu hiệu rối loạn điện giải như đau đầu, buồn nôn, tê bì chân tay;
• Xét nghiệm ghi nhận creatinin và ure máu tăng cao.

Trường hợp suy thận nặng hoặc tăng Kali máu cần lọc máu tạm thời. Ngoài tổn thương thận, virus có thể ảnh hưởng đến tim, phổi và thần kinh trung ương với các biểu hiện như phù phổi, rối loạn nhịp tim, lơ mơ. Những biến chứng đa cơ quan này có thể diễn tiến rất nhanh, đòi hỏi bệnh nhân phải được theo dõi sát tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) để can thiệp kịp thời.

4. Giai đoạn hồi phục

Giai đoạn hồi phục bắt đầu khi chức năng thận được cải thiện, lượng nước tiểu tăng trở lại. Đây là dấu hiệu tiên lượng tích cực cho thấy cơ thể đang dần kiểm soát được tình trạng viêm và tổn thương mạch máu.

Dù đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm, quá trình hồi phục sau nhiễm virus thường kéo dài nhiều tuần hoặc vài tháng để cơ thể tái tạo các mô thận bị tổn thương và ổn định hoàn toàn hệ thống mạch máu. Trong thời gian hồi phục, người bệnh có thể tiếp tục mệt mỏi, giảm sức bền, đau cơ, giảm khả năng tập trung.

Chẩn đoán nhiễm virus Dobrava-Belgrade

Chẩn đoán nhiễm virus Dobrava Belgrade cần kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, tiền sử dịch tễ và các xét nghiệm chuyên sâu như:

• Xét nghiệm huyết thanh: Được chỉ định để phát hiện kháng thể IgM và IgG đặc hiệu chống lại virus trong huyết thanh của người bệnh. Kháng thể IgM thường xuất hiện từ giai đoạn cấp tính nên có giá trị chẩn đoán tình trạng nhiễm mới. Trong khi đó, kháng thể IgG tăng dần theo thời gian, có thể tồn tại lâu dài sau khi hồi phục, phản ánh khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể;
• Xét nghiệm RT-PCR: Giúp phát hiện vật liệu di truyền của Dobrava Belgrade virus trong mẫu bệnh phẩm từ giai đoạn sớm trước khi cơ thể tạo đủ kháng thể. Kỹ thuật này có độ đặc hiệu cao, hỗ trợ xác định chính xác chủng Hantavirus gây bệnh, đặc biệt hữu ích ở giai đoạn đầu khi người bệnh mới sốt cao hoặc có biểu hiện toàn thân chưa đặc hiệu;
• Đánh giá chức năng thận: Để đánh giá chức năng thận ở bệnh nhân nhiễm virus Dobrava, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm creatinin máu, ure máu, tổng phân tích nước tiểu, điện giải đồ. Ngoài ra, người bệnh có thể theo dõi lượng nước tiểu hằng ngày hoặc siêu âm thận trong trường hợp nghi ngờ biến chứng nặng.

Nhiễm virus Dobrava-Belgrade có điều trị được không?

Có thể điều trị được khi nhiễm virus Dobrava Belgrade. Mặc dù  hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng có thể điều trị qua việc kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng các cơ quan:

• Kiểm soát dịch và điện giải: Theo dõi sát lượng nước ra – vào cơ thể để bù dịch phù hợp. Xét nghiệm điện giải đồ được chỉ định để điều chỉnh nồng độ Natri, Kali trong máu về mức an toàn;
• Hỗ trợ chức năng thận: Người bệnh cần được lọc máu trong trường hợp suy thận cấp, vô niệu hoặc tăng Kali máu đe dọa tính mạng. Việc lọc máu giúp thay thế chức năng thận tạm thời, đào thải độc tố và giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy kịch cho đến khi nhu mô thận phục hồi;
• Điều trị các biến chứng xuất huyết và hạ huyết áp: Các biện pháp chống sốc, truyền tiểu cầu, chế phẩm máu có thể được chỉ định giúp ổn định huyết động, hạn chế nguy cơ suy đa tạng;
• Chăm sóc và theo dõi dài hạn: Sau khi vượt qua giai đoạn cấp tính, người bệnh được xây dựng phác đồ theo dõi, chăm sóc dài hạn, tái khám định kỳ nhằm đảm bảo cơ thể phục hồi hiệu quả, kịp thời phát hiện và điều trị các di chứng tiềm ẩn.

Biện pháp phòng ngừa

Phòng ngừa tiếp xúc với động vật gặm nhấm và môi trường nhiễm chất thải của chúng là điều quan trọng để giảm nguy cơ nhiễm virus Dobrava Belgrade. Một số biện pháp được khuyến nghị bao gồm:

• Hạn chế tiếp xúc với chuột hoang và khu vực có  dấu hiệu động vật gặm nhấm sinh sống;
• Giữ vệ sinh nhà ở, kho chứa thực phẩm và khu vực sinh hoạt để tránh thu hút chuột;
• Bảo quản thực phẩm, nguồn nước trong dụng cụ kín nhằm hạn chế nhiễm bẩn;
• Sử dụng găng tay, khẩu trang và làm ẩm bề mặt nghi có chuột bằng dung dịch khử khuẩn trước khi vệ sinh để hạn chế hít phải khí dung chứa virus;
• Thông khí phòng kín, tầng hầm hoặc gác mái trước khi vào vệ sinh;
• Người làm nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc thường xuyên hoạt động ngoài trời cần sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp;
• Kiểm soát quần thể gặm nhấm bằng bẫy hoặc biện pháp vệ sinh môi trường định kỳ.

Virus Dobrava Belgrade là một chủng Hantavirus nguy hiểm, có thể gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận với nguy cơ diễn tiến nặng nếu không được phát hiện sớm. Việc nhận diện yếu tố nguy cơ và thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá mức độ bệnh và hạn chế biến chứng. Trong các trường hợp cần thiết, bác sĩ sẽ phối hợp đa chuyên khoa để theo dõi sát diễn tiến và xây dựng hướng điều trị phù hợp theo từng tình trạng bệnh, góp phần hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.