Gần đây, biến chủng NB.1.8.1 của Covid-19 đang có xu hướng bùng phát tại một số quốc gia. Vậy cụ thể biến chủng mới Covid có đặc điểm sinh học như thế nào? Làm thế nào để phòng ngừa biến chủng Covid mới nhất trên thế giới?
Biến chủng NB.1.8.1 là một biến chủng phụ (sub-variant) mới của SARS-CoV-2 (hay còn gọi là Covid-19), thuộc dòng Omicron, vốn là chủng chiếm ưu thế trên toàn cầu trong các làn sóng dịch bệnh gần đây. Sự xuất hiện của NB.1.8.1 cho thấy SARS-CoV-2 vẫn đang trong quá trình tiến hóa mạnh mẽ, liên tục thích nghi, thay đổi khó lường.
Biến chủng mới COVID 19 được hình thành từ sự tái tổ hợp gen giữa biến chủng JN.1 và XDE, đồng thời là hậu duệ của XDV.1.5.1. Bộ gen đầu tiên của NB.1.8.1 được công bố vào đầu năm 2025, đến nay đã được ghi nhận ở hơn 20 quốc gia trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phân loại NB.1.8.1 là “Biến chủng đang được giám sát” (Variant Under Monitoring – VUM), tức chưa đủ bằng chứng để đánh giá là biến chủng đáng lo ngại, nhưng có nguy cơ tiềm ẩn.
Theo WHO, tính đến ngày 18 tháng 5 năm 2025, có 518 trình tự NB.1.8.1 được gửi tới GISAID (Global Initiative on Sharing All Influenza Data – Cơ sở dữ liệu quốc tế chia sẻ trình tự gen virus) từ 22 quốc gia. Tỷ lệ lưu hành của biến chủng này đã tăng đáng kể trên toàn cầu, từ 2,5% trong tuần 14 lên 10,7% trong tuần 17 của năm 2025. Các quốc gia đã ghi nhận sự xuất hiện của biến chủng NB.1.8.1 gồm Mỹ, Anh, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Đài Loan, Ấn Độ, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha và Việt Nam. (1)
Một số đặc điểm của biến chủng NB.1.8.1 như sau:
Biến chủng của COVID 19 mang nhiều đột biến trên protein Spike, đặc biệt ở các vị trí T22N, F59S, G184S, A435S, V445H, T478I (so với biến chủng LP.8.1) và L455S, F456L, Q493E (so với biến chủng JN.1). Các đột biến tại vị trí 445 (V445H) đã được chứng minh có khả năng làm tăng ái lực liên kết với thụ thể hACE2 của tế bào người, giúp virus bám dính và xâm nhập tế bào hiệu quả hơn.
NB.1.8.1 được đánh giá là có khả năng lây lan cao và có lợi thế tăng trưởng rõ rệt hơn so với các biến chủng khác như XEC. Sự lây nhiễm nhanh chóng của NB.1.8.1 khiến giới khoa học cảnh báo về một chu kỳ bùng phát dịch Covid-19 mới, nhất là vào mùa hè và mùa đông, hai thời điểm thường ghi nhận đỉnh dịch.
Các triệu chứng của biến chủng NB.1.8.1 tương tự như các biến chủng Omicron trước đây, gồm sốt (thường nhẹ và ngắn), ho (khô hoặc có đờm), đau họng, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi, mệt mỏi, đau đầu, đau nhức cơ. Người bệnh cũng có thể gặp các vấn đề về tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy hoặc chán ăn.
Theo báo cáo gần đây, một triệu chứng đặc biệt ở người nhiễm NB.1.8.1 là tình trạng “tăng thân nhiệt nhẹ dai dẳng” (persistent low-grade hyperthermia), tức thân nhiệt cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng sốt.
Hiện tại, chưa có bằng chứng khoa học chứng minh mức độ nghiêm trọng của biến chủng NB.1.8.1 so với các biến chủng lưu hành trước đây. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tình trạng nặng vẫn có nhiều khả năng xảy ra, nhất là ở người lớn tuổi, người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc người có bệnh nền.
Việc xác định nhiễm chủng biến thể mới của Covid đòi hỏi phải thực hiện xét nghiệm giải trình tự gen (gene sequencing). Đây là một quy trình phức tạp, được thực hiện ở các viện nghiên cứu hoặc trung tâm dịch tễ để giám sát sự lây lan của các biến chủng mới, không phải là xét nghiệm thông thường cho từng cá nhân.
Do đó, để chẩn đoán nhiễm COVID-19 nói chung, người dân có thể thực hiện các phương pháp xét nghiệm sau:
Tính từ đầu năm 2025 đến khoảng cuối tháng 05/2025, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 641 ca mắc COVID-19 rải rác tại 39 tỉnh, thành phố. Trong đó, TP. Hà Nội (153 ca), TP. Hải Phòng (138 ca), TP. Hồ Chí Minh (80 ca), Quảng Ninh (46 ca), Bắc Giang (24 ca), Bắc Ninh (24 ca) và Thái Nguyên (23 ca). Tại 32 tỉnh, thành phố khác, số ca mắc đều dưới 20 ca mỗi địa phương. (2)
Kết quả giải trình tự gen cho thấy, trong mẫu bệnh phẩm của người bệnh nhập viện tại TP.HCM tuần thứ ba tháng 5, có đến 83% là NB.1.8.1.
Theo nhận định của lãnh đạo Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, sự xuất hiện của biến thể mới NB.1.8.1 có thể là nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng số ca mắc COVID-19 trong những tuần gần đây, tương tự ở một số nước trong thời gian qua.
Người dân cần lưu ý thực hiện một số biện pháp để phòng tránh lây nhiễm biến chủng NB.1.8.1 nói riêng và COVID-19 nói chung, gồm:
Dữ liệu hiện tại cho thấy NB.1.8.1 không nguy hiểm hơn đáng kể so với các biến chủng trước đây. Mặc dù biến chủng này có khả năng lây truyền cao hơn do có đột biến tăng ái lực liên kết với tế bào người, nhưng khả năng lây truyền cao không đồng nghĩa với mức độ nghiêm trọng gia tăng. Như đã nêu trên, WHO đã phân loại NB.1.8.1 là “Biến chủng đang được giám sát” (VUM), có nghĩa là nó đang được theo dõi chặt chẽ nhưng chưa đáng lo ngại.
Báo cáo của WHO xác nhận rằng những người đã tiêm chủng đầy đủ liều cơ bản và liều nhắc lại vắc xin COVID-19 vẫn được bảo vệ hiệu quả trước biến chủng NB.1.8.1.
Khả năng tái nhiễm biến chủng NB.1.8.1 vẫn có thể xảy ra ở những người đã từng mắc COVID-19 trước đó. NB.1.8.1 mang các đột biến (như A435S, T478I) có thể giúp virus này phần nào né tránh miễn dịch mà cơ thể có được từ các lần nhiễm bệnh trước hoặc từ vaccine. Do đó, các chuyên gia cảnh báo mỗi người cần tiêm chủng đầy đủ, tiêm các mũi nhắc lại dưới sự hướng dẫn của bác sĩ để tăng cường khả năng bảo vệ cho cơ thể.
Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu dành riêng cho biến thể mới NB.1.8.1. Việc điều trị vẫn được thực hiện theo phác đồ điều trị COVID-19 đã được Bộ Y tế ban hành. Tại Việt Nam đã có 11 thuốc chứa hoạt chất Molnupiravir được cấp phép sử dụng trong điều trị COVID-19. Người dân chỉ nên sử dụng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc. Việc mua thuốc cần thực hiện tại các cơ sở y tế hoặc nhà thuốc được cấp phép, để đảm bảo chất lượng và tính an toàn. Không nên mua thuốc qua các kênh không chính thống như mạng xã hội, livestream, hoặc các nguồn không rõ ràng khác, nhằm tránh nguy cơ sử dụng thuốc giả, thuốc kém chất lượng hoặc không đúng liều lượng.
Ngoài ra, người dân cần yêu cầu hóa đơn và chứng từ hợp lệ khi mua thuốc, để đảm bảo truy xuất được nguồn gốc và được bảo vệ quyền lợi nếu phát sinh sự cố trong quá trình sử dụng.
Theo báo cáo từ một số quốc gia, các trường hợp diễn biến nặng chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc những người chưa tiêm đủ vắc xin phòng COVID-19 theo khuyến cáo của cơ quan y tế.
Do đó, những nhóm có nguy cơ cao như người già, người mắc các bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, hô hấp, ung thư…) và trẻ nhỏ vẫn cần đặc biệt cảnh giác, không nên chủ quan trong việc phòng ngừa dịch bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết đã cung cấp các thông tin về biến chủng NB.1.8.1 của SARS-CoV-2. Cho đến thời điểm hiện tại, chưa có bằng chứng khoa học xác nhận biến chủng này làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh. Các chuyên gia, bác sĩ khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác, chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống dịch để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Khi có triệu chứng bất thường, tăng nặng, cần đến bệnh viện khám sớm.
