MSSA là gì? Nguyên nhân gây bệnh và các loại thường gặp

MSSA là thuật ngữ thường gặp trong các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là ở da, mô mềm và nhiều cơ quan khác, có thể gây nhiều bệnh từ nhẹ đến nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy MSSA là gì, vì sao lại gây bệnh và thường gặp trong những trường hợp nào?

MSSA là gì?

MSSA là viết tắt của Methicillin-Susceptible Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng nhạy cảm với kháng sinh methicillin). Đây không phải là tên bệnh mà là tên loại vi khuẩn có khả năng gây bệnh. Trong thực hành, “nhạy methicillin” thường đồng nghĩa vi khuẩn nhạy với nhóm beta-lactam; bác sĩ thường ưu tiên các thuốc như oxacillin/nafcillin/flucloxacillin hoặc cefazolin tùy tình huống và kháng sinh đồ.

MSSA có thể tồn tại tự nhiên trên da, trong mũi hoặc họng người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Ước tính có đến khoảng 30% người mang tụ cầu vàng ở mũi mà không có biểu hiện gì. Tuy nhiên, khi vi khuẩn xâm nhập vào trong cơ thể thông qua vết thương hở, trầy xước hoặc khi đề kháng suy giảm.

Loại vi khuẩn này có thể gây nhiều bệnh nhiễm trùng như viêm da, áp xe, nhiễm trùng mô mềm, viêm phổi, nhiễm trùng máu… Đặc trưng của vi khuẩn này là nhạy cảm với nhiều loại kháng sinh thông thường, do đó đa số người bệnh có tiên lượng tốt nếu được chẩn đoán và điều trị tích cực.

Nguyên nhân gây ra MSSA là gì?

Tụ cầu vàng nhạy cảm với kháng sinh methicillin tồn tại trong môi trường hoặc cư trú trên cơ thể người tại:

• Da (đặc biệt vùng nách, bẹn, kẽ tay, chân).
• Niêm mạc mũi (khoang mũi trước).
• Họng.

Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sẽ vượt qua hàng rào bảo vệ của da và niêm mạc để xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Những đường lây truyền chủ yếu của vi khuẩn này gồm:

• Tiếp xúc trực tiếp với da hoặc dịch tiết của người mang vi khuẩn.
• Tiếp xúc gián tiếp qua tay, khăn, quần áo, vật dụng cá nhân bị nhiễm khuẩn.
• Lây trong môi trường y tế do kiểm soát nhiễm khuẩn không tốt (tay nhân viên y tế, dụng cụ y khoa).

Ngoài ra, các yếu tố như vệ sinh kém, sống trong môi trường đông người, người có bệnh nền mạn tính (tiểu đường, bệnh phổi, suy giảm miễn dịch…) cũng làm tăng nguy cơ MSSA chuyển từ vi khuẩn “cư trú” thành tác nhân gây bệnh.

Triệu chứng lâm sàng khi nhiễm MSSA

Người nhiễm MSSA có triệu chứng đa dạng, phụ thuộc vào vị trí nhiễm trùng, mức độ xâm nhập của vi khuẩn và khả năng miễn dịch của người bệnh. MSSA có thể chỉ gây biểu hiện nhẹ tại chỗ nhưng cũng có trường hợp nhiễm trùng nặng nếu không được điều trị tích cực, kịp thời:

• Nhiễm trùng ở da và mô mềm: rất thường gặp. Người bệnh có triệu chứng da sưng đỏ, nóng, đau, xuất hiện mụn mủ, nhọt, chốc lở, áp xe hoặc vết thương lâu lành, có dịch mủ. Một số trường hợp kèm sốt nhẹ và cảm giác mệt mỏi.
• Nhiễm trùng ở các mô sâu hơn: các triệu chứng rõ rệt và biểu hiện toàn thân. Người bệnh có thể sốt cao, rét run, đau tại vị trí nhiễm trùng, suy nhược. Nếu vi khuẩn xâm nhập đường hô hấp có thể gây viêm phổi, ho, khó thở, đau ngực.
• Nhiễm trùng nghiêm trọng: người bệnh có thể nhiễm trùng máu, viêm nội tâm mạc hoặc viêm xương khớp. Lúc này, người bệnh có triệu chứng sốt cao kéo dài, mệt mỏi nhiều, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, đau, sưng khớp.

Xem thêm: MRSA và MSSA khác nhau như thế nào?

Các loại nhiễm trùng MSSA thường gặp

Nhiễm MSSA có thể biểu hiện dưới nhiều thể bệnh khác nhau từ nhẹ đến nặng, tùy theo vị trí vi khuẩn xâm nhập và khả năng đề kháng của cơ thể. Một số trường hợp nhiễm vi khuẩn này phổ biến gồm:

1. Nhiễm trùng da – mô mềm

Nhiễm trùng da thường xuất hiện tại các vùng da trầy xước, vết thương hở hoặc sau thủ thuật xâm lấn. Người bệnh có thể có các biểu hiện như nhọt, chốc lở, viêm nang lông, áp xe, viêm mô tế bào với da sưng đỏ, đau, nóng và có mủ.

2. Nhiễm trùng xương – khớp

Vi khuẩn tụ cầu vàng nhạy cảm với kháng sinh methicillin có thể gây viêm xương tủy, viêm khớp nhiễm khuẩn. Trường hợp này thường gặp ở trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh nền. Các triệu chứng gồm sốt, đau xương khớp, sưng nóng khớp, hạn chế vận động.

3. Nhiễm trùng tim

Vi khuẩn này có thể gây viêm nội tâm mạc, đặc biệt ở người có bệnh ở van tim, đặt van tim nhân tạo… Bệnh thường diễn tiến nặng kèm theo sốt kéo dài, mệt mỏi, khó thở và nguy cơ biến chứng cao.

4. Nhiễm trùng máu

Khi vi khuẩn MSSA xâm nhập vào máu, người bệnh có thể sốt cao, rét run, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, có thể dẫn đến suy đa cơ quan.

5. Ngộ độc thực phẩm

Vi khuẩn này có thể sinh độc tố trong thực phẩm bị nhiễm khuẩn. Sau vài giờ từ lúc ăn phải những thực phẩm này, người bệnh có thể buồn nôn, nôn ói, đau bụng, tiêu chảy cấp.

6. Viêm phổi

Viêm phổi do vi khuẩn này thường gặp ở người lớn tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc sau nhiễm virus đường hô hấp. Các triệu chứng gồm sốt cao, ho, khó thở, đau ngực và có thể diễn tiến nặng nếu không được điều trị kịp thời.

7. Viêm vú

MSSA là tác nhân gây viêm vú thường gặp, đặc biệt ở phụ nữ đang cho con bú. Người bệnh có thể bị sưng, đau, đỏ vú, kèm sốt và mệt mỏi. Nếu không được xử trí sớm và đúng cách có thể hình thành áp xe vú.

Biến chứng có thể gặp

Người bệnh nhiễm khuẩn MSSA nếu không được phát hiện sớm và điều trị tích cực có thể gây nhiều biến chứng như:

• Nhiễm trùng máu: sau khi xâm nhập vào máu, vi khuẩn này có thể gây sốt cao, rét run, tụt huyết áp, rối loạn ý thức và nhanh chóng tiến triển đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan.
• Biến chứng tim mạch: đặc biệt là viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, có thể xảy ra ở người có bệnh nền tim mạch hoặc sau các thủ thuật xâm lấn. Tình trạng này có nguy cơ gây suy tim, tắc mạch và để lại di chứng lâu dài.
• Tổn thương xương – khớp mạn tính: viêm xương tủy hoặc viêm khớp do vi khuẩn này có thể gây đau kéo dài, hạn chế vận động, biến dạng khớp hoặc nhiễm trùng tái phát.

Ngoài ra, MSSA có thể gây áp xe sâu ở nhiều cơ quan như phổi, gan, não, viêm phổi nặng dẫn đến suy hô hấp hoặc nhiễm trùng da lan rộng gây hoại tử mô. Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch, nguy cơ biến chứng thường cao hơn và diễn tiến nhanh hơn.

Phương pháp chẩn đoán

Để chẩn đoán nhiễm MSSA, bác sĩ cần kết hợp khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp, cụ thể:

• Khám lâm sàng và khai thác triệu chứng: bác sĩ sẽ đánh giá các dấu hiệu nhiễm trùng như sốt, sưng đau, tổn thương da có mủ, ho, khó thở, đau khớp, mệt mỏi kéo dài… Đồng thời khai thác tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ (vết thương hở, phẫu thuật, bệnh nền, suy giảm miễn dịch) xác định nguyên nhân bệnh có phải do tụ cầu vàng hay không.
• Xét nghiệm vi sinh: là phương pháp quan trọng nhất để chẩn đoán nhiễm khuẩn do vi khuẩn này. Bác sĩ có thể sử dụng các mẫu bệnh phẩm như máu, dịch khớp, dịch vết thương, sữa… để chẩn đoán và phân biệt vi khuẩn.
• Xét nghiệm máu: các xét nghiệm như công thức máu, CRP, procalcitonin giúp đánh giá mức độ viêm, tình trạng nhiễm trùng và theo dõi đáp ứng điều trị. Đây cũng là chỉ định thường quy khi bác sĩ nghi ngờ người bệnh nhiễm trùng máu.
• Chẩn đoán hình ảnh: khi nghi ngờ người bệnh có nhiễm trùng sâu như áp xe, viêm phổi, viêm xương khớp hoặc viêm nội tâm mạc, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm, chụp X-quang, CT hoặc MRI.

Điều trị MSSA như thế nào?

Các phương pháp điều trị nhiễm MSSA phụ thuộc vào mức độ nhiễm trùng, vị trí tổn thương và tình trạng người bệnh, cụ thể:

• Sử dụng kháng sinh: vì MSSA còn nhạy cảm với nhiều kháng sinh, bác sĩ sẽ lựa chọn loại phù hợp dựa trên kết quả nuôi cấy và kháng sinh đồ. Các nhóm kháng sinh thường được sử dụng gồm penicillin bán tổng hợp, cephalosporin hoặc một số kháng sinh khác tùy trường hợp. Với các nhiễm trùng nặng như viêm xương, viêm nội tâm mạc hay nhiễm trùng máu, cần phải nhập viện và thời gian điều trị có thể dài hơn. Việc tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng giảm nhưng chưa đủ liều có thể khiến điều trị khó khăn hơn, do vi khuẩn MSSA đề kháng và chuyển biến thành MRSA (tụ cầu vàng kháng thuốc).
• Với ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng, bệnh thường tự giới hạn trong 24 giờ; đa số chỉ cần bù nước/điện giải, kháng sinh thường không cần thiết vì triệu chứng là do độc tố của vi khuẩn.
• Điều trị tại chỗ: người bệnh nhiễm trùng da – mô mềm có thể cần kết hợp kháng sinh với dẫn lưu mủ, chăm sóc vết thương đúng cách để loại bỏ ổ nhiễm trùng. Với các áp xe lớn, viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc áp xe cơ quan sâu, người  bệnh có thể cần phẫu thuật.
• Điều trị triệu chứng: người bệnh có thể dùng thêm thuốc hạ sốt, giảm đau, bù nước và điện giải, kết hợp dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sát sao.

Lưu ý, người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng hoặc ngưng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi có thể làm bệnh nặng hơn và tăng nguy cơ kháng thuốc. Khi được chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ, đa số trường hợp nhiễm MSSA đều có tiên lượng tốt.

Biện pháp phòng ngừa

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm có nguy cơ cao nhiễm vi khuẩn này, do đó cần thực hiện các biện pháp hạn chế nhiễm khuẩn như:

• Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, nhất là sau khi tiếp xúc với vết thương, dịch tiết hoặc môi trường đông người. Tắm rửa sạch sẽ và giữ da khô thoáng.
• Sát khuẩn, che phủ đúng cách các vết trầy xước, vết thương hở. Tránh gãi, nặn mụn hoặc tự ý chích rạch làm tổn thương da.
• Không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, dao cạo, quần áo… để tránh lây nhiễm MSSA.
• Ăn chín, uống sôi, bảo quản thức ăn đúng cách để hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm do độc tố từ tụ cầu vàng.
• Khi nằm viện hoặc thực hiện thủ thuật xâm lấn, cần chăm sóc vết mổ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, sinh hoạt lành mạnh, nghỉ ngơi điều độ và kiểm soát tốt các bệnh nền mạn tính (đái tháo đường, tim mạch…).
• Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ để hạn chế kháng thuốc.

MSSA không phải là bệnh đơn lẻ mà là một loại vi khuẩn có khả năng gây nhiễm trùng với mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng nếu gặp điều kiện thuận lợi. Khi được chẩn đoán đúng và điều trị sớm, đa số trường hợp nhiễm MSSA có thể kiểm soát tốt. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan trước các biểu hiện nhiễm trùng kéo dài hoặc diễn tiến nhanh, mà cần đến khám với bác sĩ sớm để được tư vấn và điều trị phù hợp