HÀ NỘI – Ông Hưng 65 tuổi, mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, hoa mắt chóng mặt và hụt hơi khi gắng sức được xác định thiếu máu do xuất huyết dạ dày sau uống thuốc giảm đau kéo dài.

Ông Hưng có tiền sử tăng huyết áp, bệnh thận mạn và gout mạn tính. Hai tháng gần đây, ông sụt 3–4 kg, không sốt, không đau ngực, không đại tiện phân đen, tiểu tiện bình thường, nhưng cảm giác choáng váng tăng dần, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột nghĩ bệnh tuổi già. Khi tình trạng hụt hơi ngày càng rõ hơn, ông quyết định đi khám.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội kết quả xét nghiệm ông bị thiếu máu nặng với số lượng hồng cầu chỉ 2,9 triệu/mm³, huyết sắc tố 5,6 g/dL, hồng cầu nhỏ nhược sắc, sắt huyết thanh giảm sâu. Bác sĩ chỉ định nội soi tiêu hóa cấp cứu và phát hiện các ổ loét vòng quanh lỗ môn vị và loét hành tá tràng – dấu hiệu của loét dạ dày tá tràng tiến triển âm thầm trong thời gian dài gây xuất huyết dạ dày.

Ths.BS Nguyễn Quang Huy, khoa Nội thận – Lọc máu khai thác bệnh sử được biết ông Hưng đau nhức khớp nên tự duy trì uống thuốc chống viêm giảm đau nhóm NSAID liên tục suốt hơn 10 năm. NSAID là nhóm thuốc giảm đau, chống viêm rất phổ biến, được nhiều người cao tuổi sử dụng khi đau khớp, gout, thoái hóa cột sống. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm thuốc có tác dụng phụ trên dạ dày, tá tràng thường gặp.

Các thuốc này ức chế men COX, làm giảm tổng hợp prostaglandin – chất có vai trò bảo vệ niêm mạc dạ dày. Khi lớp bảo vệ này bị suy yếu kéo dài, acid dạ dày dễ dàng tấn công gây viêm, loét, thậm chí xuất huyết. Điều đáng nói là loét dạ dày do NSAID thường tiến triển âm thầm. Người bệnh có thể không hề đau bụng, không buồn nôn, không rối loạn tiêu hóa. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã có biến chứng như xuất huyết tiêu hóa, thiếu máu nặng, hoặc thủng dạ dày.

Trường hợp của ông Hưng không triệu chứng đơn giản mệt mỏi, chóng mặt, xanh xao tăng dần theo thời gian. Thực tế, các ổ loét rỉ máu rất chậm, kéo dài trong nhiều tuần khiến cơ thể mất máu mạn tính. Máu mất ít mỗi ngày nên không biểu hiện phân đen, nhưng gây thiếu máu trầm trọng sau vài tháng.

Ông Hưng được truyền 2 đơn vị khối hồng cầu để nâng huyết sắc tố. Song song, bác sĩ điều trị bằng thuốc ức chế tiết acid dạ dày (PPI), bổ sung sắt, kiểm soát acid uric máu, điều chỉnh thuốc huyết áp và ngưng hoàn toàn NSAID.

Loét dạ dày tá tràng do NSAID là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây xuất huyết tiêu hóa và thiếu máu mạn tính ở người lớn tuổi. Nguy cơ cao khi người bệnh lớn tuổi, có nhiều bệnh nền, phải dùng thuốc kéo dài, dễ tự ý dùng thuốc giảm đau khi đau xương khớp, đồng thời ít chú ý đến các triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi, hoa mắt. Không ít trường hợp sử dụng thuốc không rõ thành phần, thuốc nam, thuốc đông y, thực phẩm chức năng có pha trộn NSAID mà không hề hay biết.

Diễn tiến bệnh lặng lẽ khiến nhiều người nhập viện trong tình trạng huyết sắc tố xuống rất thấp, choáng váng, ngất, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, thậm chí thủng dạ dày phải mổ cấp cứu.

Sau điều trị, tình trạng thiếu máu của ông Hưng cải thiện. Bác sĩ Huy cho biết biến chứng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu dùng thuốc kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu.

Bác sĩ Huy khuyến cáo người bệnh cần quản lý tốt các bệnh nền để hạn chế nhu cầu dùng thuốc giảm đau kéo dài. Nếu bắt buộc phải dùng NSAID, chỉ nên sử dụng ngắn ngày, thường không quá 1–2 tuần theo đúng chỉ định bác sĩ, tuyệt đối không tự ý duy trì trong thời gian dài.

Người lớn tuổi, có tiền sử bệnh dạ dày, nhiễm HP, dùng nhiều thuốc cùng lúc cần được kê thêm thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày khi sử dụng NSAID. Đồng thời, khi có các biểu hiện như mệt mỏi, chóng mặt, đau bụng âm ỉ, đại tiện phân sậm màu, hoa mắt, hụt hơi… cần khám sớm tầm soát biến chứng xuất huyết tiêu hóa.