Hai năm trước, vợ ông T.L.T. (60 tuổi) mất vì ung thư máu, sau đó, ba ông T. cũng mất vì ung thư phổi. Giữa năm nay, ông T. phát hiện ung thư lưỡi. Nén nỗi buồn vào trong, ông quyết tâm điều trị, tuân thủ chỉ định bác sĩ, hiệu quả tích cực.

Giữa năm ngoái, ông T. nổi hạt nhỏ ở bờ lưỡi trái kèm đau rát, đi khám và uống thuốc theo toa nhưng triệu chứng rát lưỡi không giảm. Nốt nhỏ bờ lưỡi trái tăng kích thước nên ông T. đi khám. Kết quả giải phẫu bệnh ghi nhận ông nghịch sản biểu mô vảy độ cao (tế bào phát triển bất thường, có nguy cơ tiến triển ung thư), cần theo dõi sát, hẹn tái khám.

Chưa kịp tái khám thì cha ông T. mất vì ung thư phổi. Trước đó 1 năm, vợ ông cũng mất vì ung thư máu. Nỗi buồn chồng nỗi buồn cùng lo hậu sự cho cha, mãi ông quên cả bệnh bản thân. Mãi đến tháng 3 năm nay, khi những vết loét ở lưỡi trái tăng kích thước, triệu chứng đau rát lưỡi tăng, kèm nói đớt, ông H. đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Kết quả nội soi họng ghi nhận ông T. sùi loét bờ lưỡi trái, đáy vết loét cứng. Khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và dựa vào kết quả nội soi, GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Cố vấn Trung tâm Tai Mũi Họng chỉ định sinh thiết sâu tại vùng viêm loét, lấy hai mẫu bệnh phẩm sâu trong mô lưỡi; chỉ định chụp cộng hưởng từ.

Kết quả giải phẫu bệnh ghi nhận ung thư biểu mô tế bào vảy ở lưỡi. Kết quả chụp cộng hưởng từ ghi nhận khối u ở lưỡi bên trái, đã xâm lấn, tiếp xúc bó thần kinh mạch máu bên trái, lan xuống khoang dưới lưỡi. GS Chung Thủy chẩn đoán ông T. ung thư lưỡi, dạng biểu mô tế bào vảy, giai đoạn 2, chỉ định phẫu thuật, cắt bỏ khối u ác tính. Ông T. có bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp.

Cầm kết quả trên tay, ông T. không tin vào mắt mình. “Nhưng ba sẽ quyết tâm điều trị, còn nước còn tát”, ông nói với con gái. Ông nén nỗi buồn vào trong, tuân thủ điều trị của bác sĩ; thậm chí còn động viên, an ủi ngược lại con gái.

“Có những đêm, tôi chảy nước mắt nhưng nhìn sang hai đứa con gái đang lớn lên, tôi quyết không để hai con phải chịu thêm mất mát nào nữa. Tôi muốn có mặt trong từng chặng đường lớn lên của hai con”, ông T. nói.

Theo giáo sư Chung Thủy, với bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp, người bệnh cần được đánh giá toàn diện và ổn định các chỉ số nội khoa. Ekip bác sĩ Gây mê Hồi sức và Tai Mũi Họng cần phối hợp chặt chẽ, đảm bảo lấy hết tổn thương, an toàn cho người bệnh, hạn chế di chứng.

BS.CKI Phan Quốc Thái, khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết người bệnh có tiền căn đái tháo đường và tăng huyết áp; đái tháo đường làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và chậm lành vết mổ, trong khi tăng huyết áp không kiểm soát có thể dẫn đến tai biến mạch máu trong và sau mổ. Vì vậy, ekip phải kiểm soát ổn định huyết áp trong suốt quá trình phẫu thuật, hạn chế biến chứng trong quá trình gây mê. Do phẫu trường nằm ở vùng miệng – hàm – cổ, để đảm bảo đường tiếp cận rộng rãi cho phẫu thuật viên, bác sĩ Gây mê Hồi sức đã đặt nội khí quản qua đường mũi để thực hiện gây mê toàn thân cho người bệnh.

Giáo sư Chung Thủy tiếp cận tổn thương, cắt ⅓ lưỡi, bỏ khối u ác tính, sau đó nạo vét hạch cổ theo nhóm bên tổn thương. Đây là bước bắt buộc trong điều trị ung thư lưỡi giai đoạn tiến triển, nhằm kiểm soát nguy cơ di căn qua hệ thống bạch huyết.

Ekip lấy tổng 4 mẫu bệnh phẩm (bờ trên, bờ sau, bờ trước, bờ dưới của lưỡi trái) gửi sinh thiết lạnh tức thì. “Cần sinh thiết lạnh để đảm bảo khối u đã được loại bỏ triệt để. Nếu rìa cắt vẫn còn tế bào ung thư, bác sĩ buộc phải mở rộng thêm phạm vi cắt ngay trong ca mổ để tránh sót ung thư, giảm nguy cơ tái phát”, giáo sư Chung Thủy nói.

Theo giáo sư Chung Thủy, ekip đánh giá và chỉ cắt ⅓ lưỡi và sinh thiết lạnh, đợi kết quả. Lúc này, diện cắt nhỏ, bảo tồn chức năng của lưỡi, thường không phải tái tạo hình lưỡi vì phần còn lại của lưỡi đủ di động và linh hoạt. Thời gian hồi phục nhanh, ít biến chứng, và người bệnh cũng dễ thích nghi hơn sau mổ. Nếu còn tế bào ung thư ở rìa cắt, ekip buộc phải cắt 1/2 lưỡi trở lên, tái tạo phần lưỡi đã mất nhằm phục hồi thể tích, hình dáng và phần nào chức năng lưỡi cho người bệnh.

ThS.BS Trần Như Tùng, Khoa Giải phẫu bệnh và Tế bào, cho biết sinh thiết lạnh (frozen section) là một kỹ thuật chẩn đoán mô học nhanh được thực hiện ngay trong lúc phẫu thuật, giúp đánh giá tình trạng diện cắt và mức độ xâm lấn của tổn thương, từ đó hỗ trợ phẫu thuật viên đưa ra quyết định chính xác và kịp thời về phạm vi can thiệp.

Mẫu mô sau khi lấy ra, được đưa đi xử lý đông lạnh nhanh, cắt lát mỏng bằng máy cryostat, sau đó nhuộm Hematoxylin và Eosin (H&E) để quan sát dưới kính hiển vi. Toàn bộ quy trình thường chỉ mất khoảng 15–30 phút, nhanh hơn nhiều so với sinh thiết thường quy.

“Kết quả sinh thiết của ông T. được thực hiện và đánh giá đồng thời bởi hai bác sĩ giải phẫu bệnh phối hợp với hai kỹ thuật viên phụ trách khâu cắt và nhuộm mô, nhằm đảm bảo chẩn đoán chính xác và gửi kết quả nhanh chóng về phòng mổ”, bác sĩ Tùng cho biết.

Sau gần 30 phút, kết quả sinh thiết lạnh gửi về phòng mổ, tất cả rìa mép đều âm tính. Không có tế bào ung thư tại các giới hạn cắt. Như vậy, ekip đã cắt sạch tổn thương ác tính, không cần mở rộng thêm mô lành. Các bác sĩ thở phào, thực hiện những khâu cuối cùng. Ca mổ kết thúc chỉ sau 2 giờ đồng hồ, sớm hơn dự kiến.

Đồng thời, ekip bác sĩ cũng gửi thêm mẫu bệnh phẩm gồm hạch lympho và mô tuyến nước bọt để giải phẫu bệnh thường quy. Kết quả xét nghiệm mô học thường quy sau 2 ngày ghi nhận cả hai mẫu đều không phát hiện tế bào ác tính, tế bào ung thư chưa di căn hạch hay tuyến nước bọt kế cận.

Theo bác sĩ Tùng, kết quả giải phẫu bệnh mẫu mô từ khối u nguyên phát cho thấy người bệnh mắc ung thư biểu mô tế bào vảy sừng hóa độ 2, giai đoạn T2N0, với kích thước khối u 1,8 cm, độ sâu xâm lấn là 14 mm, không di căn hạch và không phát hiện di căn xa. “U đang ở giai đoạn sớm, hướng đến tiên lượng tích cực cho bệnh nhân”, bác sĩ Tùng nói.

Ông T. được đặt ống thông nuôi ăn qua mũi dạ dày để tránh tác động đến vùng lưỡi đang lành và hạn chế nguy cơ nhiễm trùng. Hậu phẫu, ông T. được theo dõi sát, kiểm soát tốt bệnh nền.

Sức khỏe ông T. ổn định, vết mổ lành thương tốt, đến ngày thứ 5, ông T. có thể nói lại. Đến ngày thứ 7, ông được tháo ống thông dạ dày qua mũi, ăn cháo loãng qua đường miệng, xuất viện.

Tái khám 1 tháng sau phẫu thuật, sức khỏe ông T. ổn định, ăn uống và nói chuyện bình thường, uống thuốc theo toa, duy trì tái khám.

“Chưa đến 3 năm tôi trải qua hai nỗi đau liên tiếp. Ung thư khiến tôi mất hai người thân. Nhưng nó không lấy được ý chí sống trong tôi. Dù trải qua mất mát, bệnh tật, tôi vẫn tin rằng chỉ cần không bỏ cuộc, hy vọng vẫn còn. Tôi vẫn thấy mình may mắn vì được bác sĩ Thủy phát hiện sớm và cứu chữa kịp thời”, ông T. nói.

Nhiều bệnh nhân ung thư từng mất người thân vì căn bệnh này phải đối mặt với nguy cơ cao hơn về các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm và rối loạn stress sau sang chấn, chưa kể chính họ khi được chẩn đoán và điều trị ung thư cũng đối diện căng thẳng, sang chấn, theo Thư viện Y khoa Mỹ.

“Phát hiện dấu hiệu bất thường, ông T. chủ động đi khám, kiên trì theo dõi từ giai đoạn tiền ung thư. Tuân thủ chỉ định, bám sát điều trị, giữ vững niềm tin, ông đã có kết quả tích cực”, giáo sư Chung Thủy nói.

Ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) ở lưỡi là loại ung thư miệng phổ biến nhất. Hiện chưa biết chính xác nguyên nhân gây bệnh, một số yếu tố nguy cơ được xem xét như hút thuốc lá, thường xuyên uống rượu, nhiễm virus HPV. Dù tỷ lệ mắc bệnh tăng hiện nay nhưng tỷ lệ sống của bệnh khá cao nếu phát hiện và điều trị sớm (trên 90%), tiên lượng xấu khi phát hiện muộn với khối u lớn hoặc di căn tại chỗ, theo Thư viện Y khoa Mỹ. Nếu có tổn thương ở miệng, họng, lưỡi hơn 2 tuần điều trị không đáp ứng, mọi người nên khám bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán, sinh thiết (nếu cần), điều trị kịp thời.