Hà Nội – Chị Xuân, 38 tuổi, vô sinh 12 năm, hai lần thụ tinh ống nghiệm thất bại, bác sĩ nội soi thăm dò tử cung phát hiện khối u lạc nội mạc và nhiều polyp nhỏ mọc thành chùm.

Chị Nguyễn Thị Xuân kết hôn năm 2012, khám sức khỏe tiền hôn nhân bình thường. Kết hôn 4 năm không có con, đi khám, uống nhiều thuốc Đông Tây y, 4 lần thực hiện thụ tinh nhân tạo (IUI) thất bại. Vợ chồng thụ tinh ống nghiệm (IVF) tại một bệnh viện lớn. Chị Xuân kích trứng, chọc hút thu được lượng trứng ít ỏi, chuyển phôi hai lần bất thành không rõ nguyên nhân.

Mong ngóng có con nhưng nhiều lần điều trị tin vui vẫn không đến, trong khi kinh tế dần kiệt quệ, áp lực tâm lý đè nặng khiến chị Xuân suy sụp, muốn bỏ cuộc. “Nhiều lúc tôi nghĩ đến việc ly hôn để giải thoát cho chồng”, chị nói.

Được gia đình động viên, 3 năm sau, anh chị đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVFTA) thăm khám. Bác sĩ chỉ định làm các xét nghiệm, mổ nội soi thăm dò buồng tử cung tìm nguyên nhân thất bại ở những chu kỳ IVF trước đó.

Theo bác sĩ CKI Lê Đức Thắng, khoảng 1/5 bệnh nhân hiếm muộn có nguyên nhân từ các bất thường ở lòng tử cung như dị dạng buồng tử cung, u lạc nội mạc, polyp, dính buồng tử cung, viêm nội mạc tử cung, nội mạc tử cung bị thiểu dưỡng,… Tuy nhiên, một số bất thường khó được phát hiện qua thăm khám thông thường, siêu âm, chẳng hạn polyp kích thước nhỏ.

Nội soi buồng tử cung giúp phát hiện các bất thường mà nhiều phương pháp khác như siêu âm đầu dò, siêu âm bơm nước vào lòng tử cung, chụp X-quang tử cung vòi trứng… không làm được.

Kỹ thuật này đặc biệt có lợi ở những bệnh nhân đã thất bại chuyển phôi nhiều lần, tiền sử sảy thai liên tiếp, vô sinh không rõ nguyên nhân trong thời gian dài. Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp các bất thường trong buồng tử cung, đồng thời xử lý các tổn thương nếu có. Đây cũng là tiêu chuẩn vàng giúp chẩn đoán nhiều bệnh lý buồng tử cung khi phối hợp với giải phẫu bệnh học, với độ đặc hiệu và độ nhạy đạt 100%.

Trường hợp chị Xuân, bác sĩ phát hiện khối u lạc nội mạc trong cơ tử cung, nhiều polyp tử cung mọc thành chùm với kích thước nhỏ.

Bác sĩ Thắng cho biết, ngoài độ tuổi, những bất thường tử cung như lạc nội mạc tử cung, polyp tử cung… là yếu tố làm giảm khả năng thành công của chu kỳ IVF. Khối u lạc nội mạc trong cơ tử cung làm tử cung biến dạng, chất lượng cơ tử cung giảm do phản ứng viêm tại chỗ. Nếu lạc nội mạc ở mức độ nặng, khối u kích thước to đẩy vào buồng tử cung làm giảm khả năng làm tổ của phôi thai. Tình trạng viêm dính do lạc nội mạc có thể làm tắc vòi tử cung, cản trở quá trình thụ thai.

Trong khi đó, các polyp trong buồng tử cung có thể cản trở sự di chuyển của tinh trùng hoặc gây biến dạng buồng tử cung, cản trở sự làm tổ và phát triển của phôi.

“Hai bệnh lý này thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng khối lạc nội mạc tử cung và polyp kết thành chùm như chị Xuân ít gặp”, bác sĩ Thắng nói, thêm rằng khả năng mang thai tự nhiên ở trường hợp này chỉ khoảng 10%.

Chị Xuân bị lạc nội mạc tử cung ở mức độ nhẹ nên chưa cần can thiệp. Trong quá trình mổ nội soi, bác sĩ cắt polyp buồng tử cung, kiểm tra chức năng hai vòi trứng. Giải pháp này cải thiện khoảng 75-100% triệu chứng kinh nguyệt không đều, chảy máu sau giao hợp. Đồng thời, ngăn ngừa một số biến chứng như viêm nhiễm phụ khoa, nguy cơ hội chứng buồng trứng đa nang, ung thư, sảy thai hoặc sinh non sau này.

Theo bác sĩ Thắng, tỷ lệ mang thai ở những phụ nữ được cắt bỏ polyp tăng đáng kể so với khi không được điều trị, ước tính khoảng 30% nếu thụ tinh nhân tạo (IUI) và 65% nếu thụ tinh ống nghiệm (IVF).

Sau mổ ổn định, chị được kích trứng theo phác đồ cá thể hóa. Vợ chồng tạo được 9 phôi chất lượng tốt.

Chị Xuân được chuẩn bị niêm mạc theo phác đồ tự nhiên. Liên tiếp nhiều chu kỳ, chị phải hủy chuyển phôi do niêm mạc mỏng. Tháng 7/2023, bác sĩ chuyển một phôi ngày 3 vào buồng tử cung, giúp chị có song thai, một thai sau đó ngừng phát triển.

Mang thai chị Xuân ốm nghén nhiều, bị tiểu đường thai kỳ, được theo dõi và điều trị đồng thời tại chuyên khoa Sản, Nội tiết, Dinh dưỡng theo phác đồ phù hợp.

Tuần 37 thai kỳ, bác sĩ siêu âm phát hiện thai nhi ngôi mông, dây rau bám màng, nguy cơ thai chậm phát triển, chỉ định mổ chủ động sớm để đảm bảo an toàn. Tháng 3/2024, bé trai chào đời khỏe mạnh nặng 2,4kg khiến cả gia đình vỡ òa.

“Tôi không ngờ sẽ có ngày được ôm con do chính mình mang nặng đẻ đau”, chị Xuân nhớ lại lần đầu bế con trên tay, ngày 10/6.

Thống kê cho thấy, khoảng 10% cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn khi thăm khám sức khỏe sinh sản không tìm thấy nguyên nhân. Tại IVFTA, lượng bệnh nhân đến khám do vô sinh lâu năm, thất bại chuyển phôi nhiều lần không tìm ra nguyên nhân ở các cơ sở y tế điều trị trước đó chiếm khoảng 30%.

Theo bác sĩ Thắng, những bất thường trong buồng tử cung đôi khi nảy sinh mà không có dấu hiệu điển hình nên khó nhận biết. Trong khi đó, khả năng mang thai và làm mẹ giảm dần theo độ tuổi. Nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ và Đan Mạch thực hiện dựa trên 2.962 cặp vợ chồng không có tiền sử vô sinh nỗ lực thụ thai trong vòng 12 chu kỳ cho thấy, nữ giới từ 25–27 tuổi có xác suất mang thai cao nhất, khoảng 79.3%. Trong khi người từ 40–45 tuổi giảm còn 55.5%.

Ước tính, 85% phụ nữ sẽ thụ thai trong vòng 12 tháng. Khả năng sinh sản là 25% trong ba tháng đầu quan hệ không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào, sau đó tỷ lệ này giảm xuống còn 15% trong 9 tháng còn lại.

Vì vậy, các cặp đôi nên chủ động thăm khám sức khỏe sinh sản nếu không có con sau một năm nỗ lực thụ thai (6 tháng nếu người vợ trên 35 tuổi). Thông qua thăm khám, thăm dò cận lâm sàng, bác sĩ sẽ đánh giá được chức năng sinh sản hiện tại của cả hai vợ chồng, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Hiện nay các phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại như kích thích buồng trứng, bơm tinh trùng vào buồng tử cung, thụ tinh ống nghiệm với nhiều kỹ thuật tiên tiến… sẽ giúp bệnh nhân sớm hoàn thành tâm nguyện làm cha mẹ.