Ông Angelo, 57 tuổi, đầy bụng, vàng da, vàng mắt, thăm khám phát hiện khối u tụy ác tính, được phẫu thuật nội soi triệt căn.

Ông Angelo (quốc tịch Philippines) có tiền sử ợ nóng trong nhiều năm nhưng không đi khám vì nghĩ không nghiêm trọng. Khoảng một tháng gần đây, tình trạng ợ nóng và chướng bụng tăng dần, kèm theo vàng da, vàng mắt nhẹ và ngứa nhiều về đêm nên ông quyết định sang Việt Nam thăm khám.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, kết quả siêu âm phát hiện một tổn thương dạng khối u ở vùng đầu tụy gây tắc ống tụy và đường mật, gợi ý ác tính. Chụp cộng hưởng từ (MRI) xác định khối u đầu tụy gây giãn ống tụy chính và đường mật trong gan. Ống mật chủ đoạn trước đầu tụy giãn, trong lòng có ít bùn mật; đoạn đi qua đầu tụy bị hẹp đáng kể do khối u chèn ép.

Để xác định chẩn đoán, người bệnh được nội soi siêu âm, ghi nhận khối u đầu tụy kích thước khoảng 4 cm và thực hiện chọc hút sinh thiết. Kết quả giải phẫu bệnh xác định ông Angelo mắc ung thư biểu mô tuyến tụy. Chụp CT ngực – bụng cho thấy tổn thương choán chỗ vùng mỏm móc – đầu tụy, kèm thâm nhiễm mô mỡ xung quanh, chưa ghi nhận xâm lấn mạch máu lớn.

Sau khi đánh giá toàn diện giai đoạn ung thư đầu tụy và tình trạng sức khỏe chung của người bệnh, Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Công Khánh, Trưởng khoa Gan – Mật – Tụy, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, chỉ định phẫu thuật nội soi cắt khối tá tụy Whipple. “Đây là phương pháp điều trị triệt căn hiệu quả nhất đối với ung thư đầu tụy khi khối u còn khả năng phẫu thuật, nhằm loại bỏ tổn thương nguyên phát, hạn chế xâm lấn và di căn, đồng thời cải thiện thời gian sống cho người bệnh”, bác sĩ Khánh cho biết.

Phẫu thuật Whipple nội soi là một trong những đại phẫu phức tạp nhất trong ổ bụng. Trong quá trình mổ, bác sĩ phải cắt bỏ đồng thời nhiều cơ quan liên quan chặt chẽ về giải phẫu và mạch máu, bao gồm: đầu tụy, đoạn đầu ruột non, túi mật, ống mật chủ, một phần thấp của dạ dày (hoặc hành tá tràng) và nạo vét hạch bạch huyết vùng.

Sau khi cắt bỏ tá tụy, phẫu thuật viên phải tái lập lại đường tiêu hóa bằng nhiều miệng nối: nối phần tụy còn lại với ruột non, nối ống mật với ruột non để dẫn mật xuống hỗ trợ tiêu hóa, và nối dạ dày với ruột non để duy trì lưu thông thức ăn.

Thách thức lớn nhất của ca mổ nằm ở giải phẫu phức tạp của khối tá tụy. Cấu trúc này nằm sát các mạch máu lớn như bó mạch mạc treo tràng trên, tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch lách, các nhánh của động mạch thân tạng (động mạch gan riêng, vị tá tràng, động mạch lách) – những “trục” cung cấp và dẫn lưu máu cho toàn bộ ruột non và gan. Do đó, phẫu thuật đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong từng thao tác để tránh biến chứng chảy máu ồ ạt hoặc thiếu máu nuôi ruột.

Bác sĩ Khánh cho biết, trường hợp này, mỏm móc tụy dính vào bó mạch mạc treo tràng trên và có dị dạng mạch máu (động mạch gan phải xuất phát từ động mạch mạc treo tràng trên), có tình trạng viêm tụy mạn và dính mô xung quanh nhiều khiến quá trình bóc tách đặc biệt khó khăn. Ê-kíp phải phẫu tích cẩn thận để đảm bảo nạo vét hạch đầy đủ, tránh tổn thương mạch máu gan phải và gây chảy máu trong mổ.

Suốt hơn 6 giờ, nhờ kiểm soát tốt các cấu trúc mạch máu quan trọng và thực hiện chính xác các miệng nối, ca mổ diễn ra an toàn, không ghi nhận biến chứng trong và sau mổ.

Sau phẫu thuật, người bệnh hồi phục nhanh. Ông Angelo có thể ngồi dậy và đi lại nhẹ nhàng sau một ngày, bắt đầu ăn lỏng ngày thứ 2 hậu phẫu. Vết mổ khô, không ghi nhận các biến chứng thường gặp như nhiễm trùng, chảy máu, rò tụy hay rò mật. Người bệnh được xuất viện sau 8 ngày điều trị.

Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ cho thấy diện cắt an toàn nhưng ung thư biểu mô tuyến tụy có di căn hạch, xâm lấn mạch máu và thần kinh. Do đó, người bệnh cần tiếp tục hóa trị nhằm giảm thiểu nguy cơ tái phát và di căn xa.

Theo bác sĩ Khánh, ung thư tụy là một trong những loại ung thư đường tiêu hóa có tiên lượng xấu nhất. Tỷ lệ sống sau 5 năm của bệnh tương đối thấp do nhiều yếu tố, bao gồm đặc điểm giải phẫu của tụy nằm sâu trong ổ bụng, khó phát hiện sớm, cùng với đặc tính sinh học của tế bào ung thư tụy có xu hướng phát triển nhanh xâm lấn và di căn sớm.

Ngay cả khi khối u còn nhỏ, tế bào ung thư đã có thể xâm nhập vào hệ thống mạch máu và hạch bạch huyết xung quanh. Tuy nhiên, bệnh thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng đặc hiệu ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện các dấu hiệu rõ ràng như vàng da, đau lưng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, bệnh thường đã ở giai đoạn muộn.

Thống kê cho thấy khoảng 80% trường hợp ung thư tụy khi được chẩn đoán đã không còn khả năng phẫu thuật triệt căn, do khối u đã xâm lấn các mạch máu lớn hoặc di căn xa, thường gặp nhất là gan và phúc mạc.

Bác sĩ Khánh khuyến cáo, không nên chủ quan với các triệu chứng kéo dài như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, vàng da hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn còn khả năng can thiệp, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng sống.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi.