Minh, 16 tuổi, nuốt nghẹn kéo dài, sụt cân và ho dai dẳng suốt nhiều tháng, được chẩn đoán co thắt tâm vị biến chứng viêm phổi hít, cơ thể suy kiệt.

Minh có biểu hiện nuốt nghẹn, ăn uống khó khăn gần hai năm nay. Dù đã đi khám nhiều nơi nhưng đều chẩn đoán suy dinh dưỡng. Thời gian gần đây, tình trạng ho nhiều, khó thở, cơ thể suy kiệt rõ rệt nên gia đình đưa Minh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám. Lúc này, chỉ số khối cơ thể (BMI) của Minh chỉ 11,6, tương đương suy dinh dưỡng mức độ nặng.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết, Minh bị chứng co thắt tâm vị (achalasia) – một rối loạn vận động của thực quản. Bệnh khiến cơ vòng dưới thực quản (tâm vị) không giãn mở khi nuốt, thực quản mất nhu động bình thường, làm thức ăn không thể đi xuống dạ dày. Tình trạng này dẫn đến ứ đọng thức ăn trong lòng thực quản, trào ngược lên đường hô hấp gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt là viêm phổi hít. “Đây là biến chứng nguy hiểm nhất của co thắt tâm vị vì có thể dẫn đến viêm phổi hoại tử, áp xe phổi, suy hô hấp, xơ hóa và suy giảm chức năng phổi vĩnh viễn”, bác sĩ Hùng cho biết.

Kết quả nội soi dạ dày ghi nhận thực quản giãn lớn, ứ đọng nhiều dịch và thức ăn; niêm mạc dạ dày viêm sung huyết toàn bộ. Hình ảnh X-quang phổi cho thấy tổn thương phế nang và mô kẽ vùng đáy hai phổi. Chụp cắt lớp vi tính (CT) ngực phát hiện các tổn thương đông đặc thùy dưới, dày thành phế quản kèm ứ dịch, một số dải xơ và giãn phế quản, chủ yếu ở thùy dưới phổi phải. Ngoài ra, thực quản giãn và ứ dịch kéo dài đến vùng tâm vị, gây chèn ép khí quản gây khó thở.

Để xác định chính xác thể bệnh, bác sĩ chỉ định đo áp lực và nhu động thực quản độ phân giải cao (HRM). Kết quả cho thấy các nhịp nuốt có tăng áp lực toàn bộ thực quản, phù hợp với chẩn đoán co thắt tâm vị type 2.

Sau hội chẩn, Minh được chỉ định điều trị bằng cắt cơ vòng thực quản qua nội soi đường miệng (POEM). Trước đó, Minh được điều trị ổn định hô hấp trong hai tuần do có biến chứng viêm phổi hít, suy hô hấp.

Bác sĩ Hùng cho biết, POEM là phương pháp can thiệp hiện đại, ít xâm lấn, giúp cắt cơ vòng dưới thực quản, làm rộng vùng nối thực quản – dạ dày, từ đó giúp thức ăn lưu thông dễ dàng hơn. Phương pháp này không để lại sẹo ngoài da, ít đau, hồi phục nhanh và hiệu quả lâu dài.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ nội soi ghi nhận thực quản giãn rộng. Ê-kíp tiến hành rạch niêm mạc thực quản, tạo khoang dưới niêm mạc, tiếp cận vùng nối thực quản – dạ dày và cắt cơ vòng dưới thực quản, sau đó đóng kín niêm mạc bằng clip.

Sau can thiệp, Minh không còn đau, hết cảm giác nuốt nghẹn. Kết quả chụp X-quang kiểm tra cho thấy khả năng nuốt được cải thiện, không ghi nhận biến chứng. Minh được xuất viện sau một ngày. Bác sĩ hướng dẫn ăn thức ăn lỏng trong tuần đầu, sau đó chuyển dần sang đặc hơn, nhai kỹ và tái khám theo lịch hẹn.

Bác sĩ Hùng cho biết, co thắt tâm vị là do sự thoái hóa tiến triển của những tế bào hạch trong đám rối thần kinh thực quản tại thành thực quản, dẫn tới không thể giãn cơ thắt thực quản dưới, đi kèm mất nhu động ở đoạn xa. Nguyên nhân gây thoái hóa tế bào hạch thần kinh vẫn chưa rõ ràng, bệnh có thể do nhiễm trùng hay nguyên nhân tự miễn. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hít sặc, viêm loét thực quản, suy dinh dưỡng, suy kiệt, thậm chí ung thư thực quản.

Cụ thể, khi thức ăn và chất lỏng không thể di chuyển xuống dạ dày sẽ ứ đọng ở thực quản, trào ngược vào khí quản và phổi. Đặc biệt, tình trạng viêm mạn tính do ứ đọng kéo dài trở thành môi trường thuận lợi cho sự tổn thương và biến đổi của các tế bào niêm mạc thực quản, dẫn đến ung thư thực quản.

Bác sĩ Hùng khuyến cáo, khi có các triệu chứng như nuốt nghẹn, nôn trớ thức ăn chưa tiêu, đau ngực, sụt cân không rõ nguyên nhân cần sớm đến khám tại chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Tùy mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc, tiêm botulinum toxin, nong thực quản bằng bóng, hoặc phẫu thuật cắt cơ vòng dưới thực quản qua nội soi ổ bụng (Heller) hoặc đường miệng (POEM).

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi.