Từng thất bại khi thay van động mạch chủ qua ống thông lần một, bà Khánh, 69 tuổi, được bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM can thiệp thành công ở lần thay van thứ hai.

Bà Khánh được chẩn đoán hẹp van động mạch chủ nặng từ năm 2023, có chỉ định phẫu thuật thay van song vì tuổi cao, lại có bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hẹp mạch vành nên bà từ chối mổ, mong muốn theo dõi nội khoa. Bác sĩ bệnh viện địa phương kê toa thuốc cho bà, căn dặn tái khám đúng hẹn.

Một tháng trước bà Khánh mệt nhiều, nặng ngực khi gắng sức dù vẫn uống thuốc theo toa đều đặn. Mười ngày sau triệu chứng nặng dần, bà gần như phải nằm nghỉ cả ngày và không thể làm việc nhà. Bác sĩ một bệnh viện ở TP.HCM tiến hành ca can thiệp thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) cho bà nhưng không thành công. Bà được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh xem xét can thiệp lại.

Ngày…, GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết hẹp van động mạch chủ là tình trạng van không thể mở ra hoàn toàn, làm giảm hoặc chặn lưu lượng máu từ tim (thất trái) đi nuôi cơ thể. Ban đầu, tim làm việc nhiều hơn để bù đắp lại lượng máu thiếu hụt, đưa đến các cơ quan trong cơ thể. Đến một thời điểm nào đó tim sẽ bị quá sức, dẫn đến phì đại cơ tim thất trái hoặc suy tim.

Hẹp van động mạch chủ được chia thành ba mức độ: hẹp nhẹ, vừa và nặng (khít). Lá van của bà Khánh bị hẹp nặng nhiều năm, cản trở lớn lưu thông dòng máu, dẫn đến hậu quả suy tim độ 2. Nếu để một thời gian nữa không điều trị, bệnh sẽ diễn tiến gây suy tim nặng hơn đồng thời tăng nguy cơ viêm nội tâm mạc, loạn nhịp tim, hình thành huyết khối, đột quỵ, tử vong.

Theo giáo sư Nhân, thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) là kỹ thuật ít xâm lấn, đem lại hiệu quả cao với nhiều ưu điểm vượt trội cho bệnh nhân bị hẹp van động mạch chủ. Thủ thuật này giúp người bệnh hồi phục nhanh, hạn chế nguy cơ biến chứng nên rất phù hợp với trường hợp tuổi cao, mắc nhiều bệnh nền như bà Khánh.

Tuy nhiên, đây là kỹ thuật khó, nếu thao tác không khéo sẽ dễ dẫn đến những rủi ro ngoài ý muốn như chảy máu, tắc mạch, van trượt khỏi vị trí dự kiến, hở van, nhịp tim mất ổn định. Thậm chí, có trường hợp không thể đâm kim vào động mạch đùi để đưa ống thông vào, dẫn tới phải dừng thủ thuật, chuyển qua phẫu thuật hở để thay van.

Bà Khánh có đủ các điều kiện cho một ca TAVI, gồm van động mạch chủ hẹp nặng, có độ chênh áp trung bình qua van > 40 mmHg, diện tích qua lỗ van động mạch chủ < 1 cm2, kích thước vòng van động mạch chủ từ 18-24 mm. Giáo sư Nhân cùng ê kíp thực hiện ca can thiệp ít xâm lấn cho bà.

Bệnh nhân được gây tê tại chỗ, tỉnh táo trong suốt quá trình làm thủ thuật. Tiếp đến, các bác sĩ dùng một ống thông luồn từ đùi theo đường mạch máu đến van động mạch chủ bị hẹp. Dưới sự hỗ trợ của hệ thống chụp mạch kỹ thuật số, bác sĩ xác định và đưa van đến vị trí chính xác, bung ra và hoạt động thay thế van tim bị hẹp. Ca can thiệp kết thúc thành công sau hai giờ.

Một giờ sau, bà Khánh được hỗ trợ ngồi dậy và ăn uống trở lại. Sau 8 giờ, bệnh nhân đi lại nhẹ nhàng và sau 24 giờ trở về sinh hoạt bình thường. “Đây là điều khó có thể xảy ra nếu tiến hành phẫu thuật tim hở với tuần hoàn ngoài cơ thể”, giáo sư Nhân nói. Bà Khánh xuất viện hai ngày sau, được kê toa kháng kết tập tiểu cầu trong ba tháng, căn dặn giữ gìn vệ sinh răng miệng, tránh nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm để phòng ngừa van bị nhiễm trùng.

So với phẫu thuật tim hở với nhiều nhược điểm như phải cưa xương ức, chạy máy tim phổi nhân tạo, dễ biến chứng nhiễm trùng, có thể ảnh hưởng hô hấp, để lại sẹo, thời gian nằm viện và phục hồi lâu, bệnh nhân sau thay van phải dùng thuốc kháng đông thời gian dài, kiêng khem kỹ trong ăn uống và sinh hoạt…, kỹ thuật TAVI ít rủi ro hơn. Hiện không chỉ có bệnh nhân cao tuổi, nhiều bệnh nền mà những ai có chỉ định thay van động mạch chủ, mong muốn can thiệp ít xâm lấn đều được xem xét thực hiện phương pháp này.

Để phòng ngừa và phát hiện sớm hẹp van động mạch chủ, mọi người cần giải quyết các yếu tố nguy cơ của bệnh, bao gồm kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mức cholesterol, bỏ thuốc lá. Có chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây, giảm mỡ động vật, thay bằng dầu thực vật, hạn chế ăn phủ tạng động vật.

Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, tránh thừa cân béo phì. Giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ, tránh các nhiễm trùng răng miệng, điều trị triệt để viêm họng do liên cầu. Đi khám sức khỏe định kỳ 6 tháng một lần để bác sĩ phát hiện hẹp van động mạch chủ hoặc các bệnh tim khác trước khi bệnh tiến triển.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi