Bà Hương, 58 tuổi bị hẹp khít van tim 2 lá, hở van 3 lá, suy tim nặng kèm suy gan, suy thận, được bác sĩ bệnh viện Tâm Anh thay van 2 lá và sửa van 3 lá thành công ngay trong một lần mổ.

Bà Hương phát hiện bị hẹp van hai lá 35 năm trước. Thời điểm đó, phẫu thuật thay van tim chưa phát triển mạnh tại Việt Nam, bác sĩ phẫu thuật và can thiệp nong van tim để giảm hẹp van. Vài năm sau, bà bị tắc mạch do huyết khối, được phẫu thuật lấy huyết khối.

Một năm nay, tình trạng chuyển nặng nhanh, bà sụt cân nhanh, đau ngực, mệt nhiều, không đi lại hay sinh hoạt được. Bác sĩ nhiều bệnh viện đều khuyên bà tiếp tục về nhà uống thuốc vì “bệnh quá nặng, không thể can thiệp gì thêm”. Có nơi đồng ý phẫu thuật nhưng phải chờ cả năm mới có van để thay.

Đầu năm 2024, bà đến khám tại BVĐK Tâm Anh Hà Nội. TTND.PGS.TS Hữu Ước, Trưởng khoa Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực cho biết bệnh nhân bị hẹp van 2 lá rất khít, diện tích mở van chỉ còn 0,7cm² (người bình thường là 4-6 cm²), van dày và vôi hóa, kèm hở van 3 lá rất nặng.

Máu lưu thông kém gây áp lực lớn lên tim, khiến suy tim nặng, kéo theo suy gan, suy thận; môi và tay chân tím tái. Tim phình to gấp đôi kích thước bình thường, biến dạng. Nếu không phẫu thuật thay van tim và không dùng thuốc hỗ trợ, bà Hương chỉ sống thêm được khoảng một tuần. Nhưng nếu mổ nguy cơ tử vong cao, do có nhiều yếu tố rủi ro như bệnh nền, xơ gan, rối loạn đông máu.

Khi khám lâm sàng, PGS Ước phát hiện gan tuy xơ cứng nhưng vẫn còn đàn hồi theo nhịp co bóp của tim, chứng tỏ chức năng gan và tim vẫn có khả năng hồi phục được, người bệnh còn cơ hội được cứu sống. PGS Ước quyết định phẫu thuật thay van tim cho bà.

Do có tiền sử hai lần mổ, tim người bệnh bị dính nhiều, bác sĩ gỡ dính khó khăn. “Tim phình to nên chỉ cần chạm nhẹ có thể gây rung tim, ngừng tim, tử vong ngay trên bàn mổ”, PGS Ước cho biết. Ekip chuẩn bị trước máy khử rung để ngăn ngừng tim, máy tim phổi nhân tạo thay thế cho tim, phổi phòng trường hợp máy khử rung không hiệu quả.

Sau khi gỡ dính thành công, ekip tìm đường vào để thay van 2 lá. Van được sử dụng là van cơ học với độ bền trên 20 năm. Quả tim biến dạng nên việc tìm và tiếp cận van 2 lá khó khăn. Sau 1 giờ, bác sĩ thay van 2 lá thành công, tiếp tục sửa van 3 lá để giảm tối đa độ hở.

Sau 2 giờ, ca mổ kết thúc thuận lợi. Người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục sau mổ, cũng là giai đoạn khó khăn nhất.

Những giờ đầu sau mổ, tình trạng bệnh nhân rất nặng, huyết áp tụt sâu. Do được thay van tim cơ học, bà Hương phải duy trì thuốc chống đông để tránh hình thành huyết khối. Trong khi chức năng đông máu của bà kém, dùng thuốc chống đông càng tăng nguy cơ chảy máu.

Thận, gan đều hoạt động kém nên hậu phẫu nặng nề. Các bác sĩ bệnh viện Tâm Anh đã 5 lần hội chẩn để cùng thảo luận phác đồ chăm sóc, phục hồi tốt nhất, gồm điều chỉnh lượng thuốc chống đông, mổ xương ức cầm máu, lọc máu và dùng thuốc trợ tim để làm giảm áp lực động mạch phổi và tăng tưới máu đến thận…

10 ngày sau mổ, bà Hương qua cơn nguy kịch, khỏe lên từng ngày. Sau một tháng, vết mổ liền tốt, đỡ suy tim, gan mềm hơn, chức năng gan cải thiện. Bà tiếp tục được điều trị thuốc và xuất viện sau 60 ngày nằm viện. Theo PGS Ước, với đà tiến triển này, sau 6 -12 tháng, tim và gan có thể hồi phục về gần như bình thường.

Ngày ra viện, bà Hương bắt tay PGS Ước, ân nhân của mình. “Bác sĩ đã giúp tôi sống lại một lần nữa. Vô cùng biết ơn vì bác sĩ đã không từ bỏ điều trị cho tôi dù biết nhiều rủi ro”, bà bày tỏ.

Hẹp van 2 lá là bệnh lý phổ biến ở nước ta, thường gặp ở nữ nhiều hơn nam. Đa phần nguyên nhân hẹp van 2 lá là do di chứng của bệnh thấp tim, ngoài ra còn do xơ vữa van, bẩm sinh, bệnh hệ thống…

Hẹp van 2 lá dễ xảy ra hơn với người sống trong môi trường ẩm thấp, thiếu vệ sinh, điều kiện dinh dưỡng không đảm bảo… Vì vậy, khi có các dấu hiệu nhiễm khuẩn đường hô hấp trên do liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A như sốt, viêm họng, viêm amidan… người bệnh cần đi khám tại các cơ sở y tế và điều trị kịp thời, tránh biến chứng thành hẹp van tim.

PGS Ước cho biết lĩnh vực mổ tim tại Việt Nam những năm gần đây đạt được nhiều bước tiến lớn. Cụ thể, trong bệnh lý hẹp/hở van tim, nhiều ca nặng, trước đây thuộc nhóm không thể phẫu thuật thì nay đã có thể phẫu thuật thành công, chẳng hạn những trường hợp có tăng áp lực động mạch phổi nặng, suy tim nặng…

Trình độ và tay nghề của phẫu thuật viên tim mạch tại Việt Nam ngày càng nâng cao, bắt kịp các kỹ thuật mổ tim tiên tiến của thế giới như phẫu thuật tim nội soi hỗ trợ, phẫu thuật sửa van tim… giúp giảm xâm lấn, giảm gánh nặng hậu phẫu.

Đặc biệt lĩnh vực hồi sức tim mạch có nhiều tiến bộ với các kỹ thuật lọc máu liên tục (CRRT), đặt bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP)… giúp hồi sức hiệu quả nhiều ca nặng, suy đa tạng, góp phần quan trọng giúp ca phẫu thuật thành công.

Khoa Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực BVĐK Tâm Anh Hà Nội quy tụ đội ngũ bác sĩ kinh nghiệm lâu năm, từng công tác tại các bệnh viện tuyến đầu cả nước. Trưởng khoa là TTND.PGS.TS Nguyễn Hữu Ước, nguyên Giám đốc Trung tâm Tim mạch – Lồng ngực BV Việt Đức, Chủ tịch Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, bậc thầy về phẫu thuật tim chữa hẹp/hở van tim, tim bẩm sinh; tiên phong phát triển phẫu thuật Hybrid điều trị bệnh động mạch chủ tại Việt Nam…

Khoa có riêng đơn vị hồi sức Tim mạch chuyên sâu, được phụ trách bởi ThS.BS Nguyễn Ngọc Dự, Phó khoa, chuyên gia giàu kinh nghiệm về hồi sức tim mạch tại Việt Nam. Nhờ đó, các bác sĩ sẵn sàng tiếp nhận điều trị từ những ca đơn giản đến phức tạp, tăng hiệu quả điều trị và giảm rủi ro do phẫu thuật, người bệnh phục hồi nhanh, sớm xuất viện.