Bà Tô, 76 tuổi, đau rát lưỡi hơn một năm, điều trị bằng thuốc; gần đây, xuất hiện u ác tính, được phẫu thuật loại bỏ, tái tạo lưỡi, phục hồi chức năng nói, nuốt.

Bà Tô thường cảm thấy đau rát lưỡi, được chẩn đoán viêm lưỡi. Thời gian đầu, bệnh đáp ứng điều trị nội khoa, triệu chứng giảm nhưng tái phát chỉ sau một tháng. Bà tiếp tục duy trì dùng thuốc điều trị viêm lưỡi hơn một năm, lúc này, kết quả siêu âm tuyến và hạch vùng cổ không có dấu hiệu nghi ngờ ác tính. Bà Tô không duy trì tái khám khoảng 8 tháng.

Gần đây, bà Tô thấy bên phải lưỡi có khối u, ngày càng tăng kích thước gây khó khăn khi ăn uống, nói chuyện; uống thuốc không cải thiện nên đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám lâm sàng, nội soi tai mũi họng đánh giá khối u bờ lưỡi nghi ngờ ác tính, chỉ định sinh thiết. Bà Tô có bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ độ 1. Kết quả sinh thiết là ung thư biểu mô tế bào vảy xâm nhập biệt hóa rõ. Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) ghi nhận ung thư lưỡi bên phải với mức độ xâm lấn khoảng 7 mm; vùng cổ hai bên nhóm I, II, III có vài hạch nhỏ, không đặc hiệu.

GS Chung Thủy chẩn đoán người bệnh bị ung thư lưỡi bên phải. Ở giai đoạn đầu, tổn thương tiến triển chậm, triệu chứng không rõ ràng, vẫn có thể đáp ứng tạm thời với điều trị nội khoa. Tuy nhiên, viêm mạn tính kéo dài có thể gây rối loạn biệt hóa tế bào, tăng nguy cơ chuyển dạng ác tính theo thời gian. “Người bệnh cần phẫu thuật cắt bỏ khối u, nạo vét hạch cổ để đánh giá chính xác giai đoạn bệnh, loại trừ di căn hạch, giảm tối đa nguy cơ tái phát”, GS Chung Thủy nói; thêm rằng ê kíp lên phương án sẵn sàng tái tạo lưỡi cho người bệnh. Nếu cắt dưới ⅓ kích thước lưỡi thì không cần tạo hình vì chức năng lưỡi còn tương đối; nếu cắt trên ⅓ thì cần tạo hình để khôi phục chức năng lưỡi.

Ê kip gây mê hồi sức và phẫu thuật đánh giá kỹ tình trạng toàn thân cho bà Tô, kiểm soát ổn định các chỉ số để tránh nguy cơ tai biến mạch máu trong và sau mổ, hạn chế biến chứng trong quá trình gây mê. Khi phẫu thuật, GS Chung Thủy thấy khối u lưỡi phải khoảng 1×1 cm, nghi xâm lấn đến cơ, cắt bán phần lưỡi phải và 4 rìa mép quanh khối u gửi giải phẫu bệnh. Kết quả sinh thiết lạnh báo về phòng mổ, 4 rìa mép âm tính, không có tế bào ung thư tại các giới hạn cắt.

Sau khi đảm bảo diện cắt sạch tổn thương ác tính (bán phần lưỡi), ê kíp tiến hành tái tạo lưỡi cho bà Tô bằng cơ tại chỗ nhằm phục hồi thể tích lưỡi, tạo hình bề mặt và bảo tồn tối đa chức năng nói, nhai và nuốt. Các bó cơ lưỡi lành được bóc tách, xoay vạt tại chỗ và khâu tạo hình để che phủ vùng khuyết. “Phương pháp tái tạo bằng cơ tại chỗ được chỉ định khi khuyết hổng ở lưỡi sau cắt u nhỏ đến trung bình, mô lưỡi còn lại đủ để tạo hình”, GS Chung Thủy nói. Phương pháp này cho thời gian mổ ngắn, xâm lấn tối thiểu, bảo tồn cảm giác và vận động lưỡi, người bệnh phục hồi chức năng nói nuốt sau phẫu thuật.

Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ là ung thư biểu mô tế bào vảy sừng hóa độ 1, u kích thước lớn nhất 0,5 cm xâm nhập đến mô cơ vân, độ xâm nhập lớn nhất 0,2 mm, không xâm nhập mạch máu bạch huyết và dây thần kinh, hạch không tế bào ác tính, rìa ngoại vi và rìa sâu không bị xâm lấn.

Bà Tô được đặt ống thông nuôi ăn qua mũi dạ dày để tránh tác động đến vết mổ, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng. Sau mổ, bà Tô được theo dõi sát về hô hấp, tuần hoàn và kiểm soát đường huyết. Sức khỏe dần ổn định, vết mổ lành thương tốt, đến ngày thứ 5 bà Tô dần nói lại được giọng nhỏ, không bị đớt, dễ nghe và xuất viện sau 7 ngày.

Người bệnh tiếp tục duy trì xạ trị bổ trợ để giảm nguy cơ tái phát tại chỗ và vùng cổ, nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài; hiện đã thực hiện 3 đợt xạ trị.

Ung thư lưỡi là một trong những ung thư thường gặp vùng đầu cổ, trong đó khoảng 90% là ung thư biểu mô tế bào vảy, phổ biến hơn ở nam giới và thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, uống rượu, nhiễm HPV hoặc tiền sử gia đình. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy ở miệng và lưỡi gia tăng ở phụ nữ và người trẻ tuổi không có yếu tố nguy cơ điển hình như uống rượu, hút thuốc lá. Tỷ lệ sống của người bệnh khá cao nếu phát hiện và điều trị sớm (trên 90%), tiên lượng xấu khi phát hiện muộn với khối u lớn hoặc di căn tại chỗ, theo Thư viện Y khoa Mỹ.

Những triệu chứng ban đầu của ung thư lưỡi như đau rát lưỡi, nuốt đau, có vết loét… thường khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với viêm lưỡi thông thường. Nếu có tổn thương ở miệng, họng, lưỡi hơn 2 tuần điều trị không đáp ứng, mọi người nên khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được chẩn đoán, sinh thiết (nếu cần), điều trị kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.