Ông Hải, 57 tuổi, sưng phù kèm đau nhức hai chân nhiều năm, bác sĩ chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch sâu tái phát, có khả năng liên quan lupus ban đỏ hệ thống.

BS.CKI Lương Sỹ Bắc, Đơn vị Tim mạch, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết huyết khối tĩnh mạch sâu là tình trạng cục máu đông hình thành và tích tụ ở một hoặc nhiều tĩnh mạch sâu trong cơ thể như cẳng chân, đùi, vùng chậu… có thể chặn một phần hoặc làm tắc hoàn toàn dòng máu trở về tim. Khi dòng chảy bị cản trở, áp lực trong tĩnh mạch tăng cao khiến dịch thấm ra tổ chức dưới da gây sưng nề.

Ông Hải có nhiều huyết khối làm nghẽn hệ tĩnh mạch sâu chi dưới. Bệnh kéo dài suốt 10 năm, tái phát nhiều lần làm tổn thương hệ thống tĩnh mạch, dẫn đến hội chứng hậu huyết khối, khiến ông Hải bị sưng phù toàn bộ từ bàn chân đến đầu gối, đau nhức mạn tính. Ông còn bị biến chứng viêm mô tế bào (viêm da và mô dưới da) gây nhiễm trùng, sốt.

Đi khám nhiều nơi, được điều trị huyết khối bằng thuốc kháng vitamin K (một loại thuốc kháng đông cần được giám sát hiệu quả và điều chỉnh liều bằng xét nghiệm máu định kỳ), tuy nhiên, tuân thủ kém về thời gian và liều thuốc khiến ông Hải hai lần biến chứng xuất huyết dạ dày phải phẫu thuật khâu nối vị tràng. Sau đó, ông được đổi thuốc kháng đông trực tiếp đường uống, nhưng thỉnh thoảng vẫn chảy máu răng, có ban xuất huyết trên da.

Theo BS.CKI Lương Sỹ Bắc, ông Hải là tài xế, thường xuyên phải ngồi một tư thế quá lâu khiến máu lưu thông chậm, dễ tạo điều kiện hình thành cục máu đông trong lòng tĩnh mạch. Ngoài ra, qua tìm hiểu bệnh sử, bác sĩ Bắc ghi nhận gia đình ông có người thân trực hệ (em gái) cũng bị sưng phù chân nhiều năm, gợi ý huyết khối tái phát có thể do bệnh lý có tính chất gia đình hoặc bệnh lý hệ thống, miễn dịch di truyền, rối loạn tổng hợp một số protein gây tăng đông.

Bệnh nhân được hội chẩn với chuyên khoa Miễn dịch học lâm sàng, thực hiện một loạt xét nghiệm bao gồm nhóm tầm soát các nguyên nhân tăng đông, lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng kháng phospholipid… Kết quả gợi ý bệnh lupus ban đỏ hệ thống. Ông Hải tiếp tục điều trị thuốc kháng đông để ngừa huyết khối tái phát cùng với việc theo dõi lâu dài, xét nghiệm lại kháng thể kháng nhân ANA để có thêm các bằng chứng chẩn đoán xác định bệnh theo khuyến cáo của Hội Thấp khớp học Mỹ (ACR), từ đó điều trị thuốc ức chế miễn dịch đặc hiệu.

Phác đồ điều trị nội khoa hiện tại cần phối hợp thuốc giảm đau, thuốc điều trị giãn tĩnh mạch, sử dụng tất (vớ) y khoa để ngăn máu tụ và giảm sưng chân, kết hợp tập vật lý trị liệu. Ông Hải được sử dụng thuốc kháng đông thế hệ mới (thuốc kháng đông trực tiếp đường uống) do lợi điểm của thuốc không cần phải xét nghiệm máu định kỳ để đánh giá hiệu quả như thuốc kháng vitamin K trước đây.

Người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao bị thuyên tắc phổi là một biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng do cục máu đông ở tĩnh mạch sâu có thể tiến triển, di chuyển đến phổi gây bít tắc các nhánh động mạch phổi. Vì vậy, bác sĩ khuyên tuân thủ uống thuốc, tái khám đúng chỉ định để quản lý bệnh, phát hiện bất thường và xử trí kịp thời. Ngoài ra, người bệnh cần vận động theo khả năng, tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, giúp giảm các triệu chứng bệnh.

Nguyên nhân gây huyết khối tĩnh mạch sâu có thể gồm nhiễm trùng, chấn thương, tình trạng viêm của cơ thể hoặc sau phẫu thuật. Các yếu tố khác như tuổi cao, ít vận động, thừa cân béo phì, bất thường di truyền, bệnh lý tự miễn, sử dụng thuốc tránh thai, phụ nữ đang mang thai hoặc sau sinh… cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các triệu chứng điển hình của bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu bao gồm sưng phù, đau nhức, nóng đỏ chân hoặc tay, da đổi màu… Một số trường hợp không có triệu chứng hoặc các triệu chứng rất nhẹ, chỉ phát hiện khi cục máu đông di chuyển đến phổi gây thuyên tắc phổi. Khi đó, người bệnh có thể bị đau ngực dữ dội, khó thở, ho ra máu, choáng váng, ngất.

Bác sĩ Bắc khuyến nghị, mỗi người nên duy trì lối sống lành mạnh, uống đủ nước; hạn chế ăn muối, đường, chất béo bão hòa; tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu omega-3. Tập thể dục thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý, tránh ngồi lâu một chỗ để cải thiện lưu thông máu, giảm nguy cơ huyết khối.

Người bệnh khớp mạn tính, béo phì, tăng huyết áp, có tiền sử huyết khối… cần tầm soát, khám chuyên khoa để phát hiện sớm bệnh. Khi có dấu hiệu sưng, đau chân, người bệnh nên đến gặp bác sĩ ngay để được điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

* Tên người bệnh đã được thay đổi