Ông Phong, 52 tuổi, ung thư tam giác hậu hàm vừa trải qua ca đại phẫu vét sạch khối u và vi phẫu ghép da tái tạo chức năng nhai, nuốt, nói.

Chỉ bảy ngày sau phẫu thuật, ông Phong phục hồi gần như hoàn toàn. Trước đó, cách đây một năm, ông Phong bắt đầu thấy vùng tam giác hậu hàm (ngã ba giữa hai hàm răng, nằm ngay sau chiếc răng cuối cùng, tiếp giáp xương hàm trên lẫn dưới) bên phải có nổi một hạt cộm như sạn. Nghĩ do sưng miệng thông thường, ông không đi khám. Không lâu sau, hạt cộm bắt đầu loét, uống thuốc nhưng không lành. Tại bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, ông Phong được sinh thiết vết loét vùng tam giác hậu hàm bên phải, kết quả ung thư biểu mô tế bào vảy biệt hoá tốt – là loại ung thư khoang miệng phổ biến nhất, phát sinh từ lớp tế bào lót bên trong miệng.

Kết quả chụp CT và MRI thấy khối u kích thước 1,5 × 2,3 cm, chưa xâm lấn xương và chưa di căn hạch cổ.

Bác sĩ CKII Đỗ Tường Huân, khoa Ngoại Ung bướu, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Tâm Anh, cho biết ông Phong bị ung thư tam giác hậu hàm bên phải giai đoạn 2. Bệnh còn trong tầm kiểm soát nhưng cần điều trị kịp thời để tránh di căn.

Sau hội chẩn liên chuyên khoa hình thức tumor board (đa chuyên khoa) để hoàn thiện kế hoạch điều trị trước, trong và sau phẫu thuật, bác sĩ Huân lên kế hoạch phẫu thuật hai giai đoạn cho ông Phong: cắt bỏ triệt để khối u, và tạo hình che phủ khuyết hổng trong khoang miệng sau cắt u.

Ca mổ được chia thành 3 thì. Ở thì đầu tiên, ekíp phẫu thuật ung thư cắt rộng khối u cách rìa 1 cm (tiêu chuẩn để đảm bảo không còn tế bào ác tính tại diện cắt). Đồng thời, mẫu sinh thiết được gửi cắt lạnh ngay trong cuộc phẫu thuật để đảm bảo rìa diện cắt không còn tế bào ác tính.

Cuộc phẫu thuật gặp khó khăn vì tam giác hậu hàm là vùng chật, nằm sát ngay xương hàm trên và dưới và các cơ nhai. Bác sĩ thám sát thấy tổn thương lan tới nướu răng hàm trên, một phần khẩu cái mềm bên phải. Nếu không lấy hết tổn thương và cắt rộng đạt chuẩn, nguy cơ tái phát cao. Ê kíp quyết định cắt bỏ thêm phần mô liên quan, nạo hạch cổ bên phải, bảo tồn xương hàm dưới, các dây thần kinh và mạch máu mặt quan trọng.

Sau thì một, khoang miệng ông Phong có khuyết hỗng khoảng 4 × 6 cm, không thể khâu đóng hay che phủ bằng các mô xung quanh. Vì vậy ở thì tiếp theo, thạc sĩ bác sĩ Trần Nguyễn Nhật Khánh – chuyên gia vi phẫu tạo hình, khoa Ngoại Ung bướu, tiến hành che phủ khuyết hổng bằng vạt cẳng tay quay. Đây là một vạt da mỏng, có cuống mạch lớn, tỷ lệ sống cao lên đến 98-99%, an toàn và phù hợp với vị trí tam giác hậu hàm.

Sau khi lấy vạt, bác sĩ Khánh khâu ghép vạt vào vị trí khuyết hỗng và nối mạch máu nuôi vạt dưới kính hiển vi phẫu thuật C.Zeiss Kinevo 900. Các mạch máu được khâu nối tỉ mỉ, an toàn, đồng thời loại kính đặc biệt này giúp bác sĩ có thể kiểm tra tình trạng máu nuôi vạt ngay sau khi nối xong bằng chất nhuộm huỳnh quang, nhờ đó hạn chế tối đa các biến chứng có thể xảy ra và giảm nguy cơ mổ lại, đảm bảo an toàn cho cuộc mổ. Vùng lấy vạt ở cẳng tay được che phủ bằng ghép da mỏng từ đùi.

Sau phẫu thuật, ông Phong được theo dõi đặc biệt trong hai ngày đầu: cố định vùng đầu cổ, thở qua ống mở khí quản, ăn dinh dưỡng lỏng qua ống thông mũi dạ dày. Nhân viên y tế kiểm tra mỗi 2 tiếng, đảm bảo vạt da sống tốt.

Bắt đầu từ ngày thứ 3, sau khi chuyển về phòng bệnh thường, ông Phong được phục hồi chức năng tích cực bao gồm chức năng vận động, nuốt, nói,… Ngày thứ bảy, ông được xuất viện, gần như trở lại bình thường.

Sau phẫu thuật, kết quả giải phẫu bệnh cho thấy không có tế bào ung thư tại rìa diện cắt, không di căn hạch. Ông Phong không cần xạ trị bổ sung. Hiện ông tái khám định kỳ, cân bằng chế độ sinh hoạt, bỏ thuốc lá và rượu, ngủ đủ giấc, ăn uống khoa học.

Theo bác sĩ, trong vi phẫu tạo hình, vạt tự do là vạt có thể gồm da, cơ, xương hoặc phức hợp, được lấy từ một vùng khác trên cơ thể cùng với mạch máu nuôi nó. Mảnh mô này được chuyển đến vùng cần tái tạo và nối mạch máu lại dưới kính hiển vi phẫu thuật.

Kỹ thuật này giúp bác sĩ tái tạo các khuyết hỗng lớn mà các phương pháp truyền thống như vạt tại chỗ không thể thực hiện được, đặc biệt là với các tổn thương trong khoang miệng. Theo Bác sĩ Khánh, vi phẫu tạo hình che phủ khuyết hỗng sau phẫu thuật ung thư đầu cổ đóng vai trò quan trọng, không chỉ giúp lấp đầy khuyết hỗng, phẫu thuật này còn giúp tái tạo các chức năng sống cần thiết cho người bệnh như nhai, nói, nuốt….

Ngoài ra, khi có kỹ thuật vi phẫu tái tạo, bác sĩ phẫu thuật ung thư có thể mạnh dạn cắt rộng, đảm bảo loại bỏ triệt để khối u đúng tiêu chuẩn, đảm bảo mặt cắt âm tính, giảm tỷ lệ tái phát.

Tam giác hậu hàm thuộc nhóm ung thư khoang miệng. Chưa rõ nguyên nhân gây ung thư này, tuy nhiên, người vừa hút thuốc vừa uống rượu có nguy cơ ung thư vùng khoang miệng tăng gấp 30 lần người bình thường. Ngoài ra, nhiễm virus HPV cũng là yếu tố nguy cơ ngày càng gặp nhiều hơn ở nhóm trẻ tuổi.

Khi phát hiện sớm, ở giai đoạn I, II, bệnh có tiên lượng điều trị tốt. Khi khối u đã phá hủy xương hoặc di căn hạch, khả năng điều trị giảm đáng kể.

Các triệu chứng ban đầu thường mờ nhạt như cộm, cứng, vết loét nhỏ… dễ nhầm với mọc răng khôn hay viêm lợi. Phần lớn người bệnh đến bệnh viện khi tổn thương đã lớn và lan rộng.

Bác sĩ khuyên mỗi người khi có bất kỳ tổn thương trong miệng như vết loét, mảng trắng, cứng, cộm… không khỏi sau 1-2 tuần, kể cả không đau… nên khám bác sĩ chuyên khoa Ung bướu để tìm nguyên nhân, điều trị phù hợp. Phát hiện sớm là yếu tố quyết định khả năng điều trị và bảo tồn chức năng. Mỗi người nên hạn chế hoặc bỏ hút thuốc lá, uống rượu bia, duy trì lối sống khoa học… giúp phòng ngừa ung thư nói chung và ung thư khoang miệng nói riêng.

Khải Minh

*Tên người bệnh đã được thay đổi