Chị Hoa, 40 tuổi, đau dữ dội vùng thượng vị, lan lên hạ sườn phải kèm sốt nhẹ, nội soi phát hiện sán lá gan dài khoảng 12 mm và sỏi trong ống mật chủ.

Chị Hoa có tiền sử cắt túi mật một năm trước do sỏi túi mật. Lần này, cơn đau xuất hiện đột ngột, mức độ tăng dần, không giảm khi dùng thuốc giảm đau thông thường. Xét nghiệm máu ghi nhận bạch cầu ái toan (là một loại tế bào bạch cầu trong hệ miễn dịch của cơ thể) tăng đến 50% tổng số bạch cầu (bình thường dưới 5%), kèm vàng da nhẹ – dấu hiệu gợi ý nhiễm ký sinh trùng đường mật. Siêu âm và chụp CT phát hiện sỏi ống mật chủ, nguyên nhân trực tiếp gây tắc mật và khởi phát triệu chứng.

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thanh Bình, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chỉ định thực hiện kỹ thuật Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) để chẩn đoán và xử trí. Đây là phương pháp đưa ống nội soi mềm qua miệng, thực quản, dạ dày xuống tá tràng, tiếp cận vị trí cơ vòng Oddi – nơi ống mật và ống tụy đổ vào ruột non.

Qua hình ảnh cản quang dưới màn hình tăng sáng, bác sĩ ghi nhận ống mật chủ giãn 12 mm, đoạn cuối có sỏi kích thước 10 – 12 mm, đường mật đoạn giữa biến dạng. Sau khi cắt và nong cơ vòng Oddi, êkíp dùng rọ và bóng (balloon) lấy ra một viên sỏi lớn cùng nhiều mảnh vụn. Đáng chú ý, trong quá trình kéo sỏi, bác sĩ phát hiện sán lá gan dài khoảng 12 mm nằm trong lòng ống mật chủ. Bác sĩ tiến hành gắp sán ra ngoài, sau đó bơm rửa sạch đường mật, kiểm tra lại không còn sỏi, mật lưu thông tốt.

Sau can thiệp, chị Hoa hết đau, hết sốt, ăn uống bình thường và xuất viện sau một ngày theo dõi.

Bác sĩ Bình cho biết, sán lá gan gồm hai nhóm chính: sán lá gan nhỏ và sán lá gan lớn. Trường hợp của chị Hiền là sán lá gan lớn. Loại này thường lây qua đường tiêu hóa khi ăn rau thủy sinh sống hoặc uống nước chưa đun sôi. Ấu trùng sán bám trên các loại rau mọc dưới nước như rau cần, rau ngổ, rau nhút, cải xoong. Khi vào cơ thể, ấu trùng thoát vỏ ở tá tràng, xuyên qua thành ruột, di chuyển đến gan và đường mật để ký sinh. “Trước đây, bệnh lý này khá phổ biến, tuy nhiên, những năm trở lại đây ít gặp hơn, nhờ ý thức vệ sinh ăn uống của người dân được nâng cao”, theo bác sĩ Bình.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Hoàng Lạc Long, Trung tâm Nội soi và phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết, triệu chứng nhiễm sán lá gan thường không rầm rộ, dễ nhầm với bệnh lý dạ dày hoặc gan mật thông thường. Người bệnh có thể đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, đầy bụng, chán ăn, mệt mỏi, đôi khi nổi mề đay, sốt nhẹ. Một số trường hợp chỉ phát hiện tình cờ khi xét nghiệm thấy tăng bạch cầu ái toan.

Tuy nhiên, khi sán di chuyển vào ống mật chủ, chúng có thể gây tắc mật, tạo điều kiện hình thành sỏi mật hoặc làm nặng thêm tình trạng sỏi sẵn có. Hậu quả có thể là viêm đường mật cấp với biểu hiện sốt cao, đau hạ sườn phải, rét run; viêm tụy cấp; áp xe gan. Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ nhiễm trùng huyết, tổn thương đường mật mạn tính, xơ hóa đường mật và tăng nguy cơ ung thư đường mật.

Đáng lưu ý, người đã cắt túi mật vẫn có thể hình thành sỏi đường mật do nhiều nguyên nhân như rối loạn thành phần mật, nhiễm trùng hoặc ký sinh trùng. Sự hiện diện của sán trong đường mật có thể làm thay đổi cấu trúc niêm mạc, tạo nhân cho sỏi kết tụ và gây tái phát tắc mật.

Bác sĩ Bình khuyến cáo, để phòng ngừa sán lá gan, mọi người cần thực hiện nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”, hạn chế ăn rau sống mọc dưới nước, không uống nước lã. Rau cần được rửa kỹ dưới vòi nước sạch, ngâm nước muối đúng cách trước khi chế biến, tẩy giun định kỳ 6–12 tháng một lần theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Khi có các biểu hiện như đau hạ sườn phải kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, vàng da hoặc xét nghiệm thấy tăng bạch cầu ái toan, người bệnh nên đi khám chuyên khoa Gan – Mật – Tụy để được chẩn đoán và điều trị sớm, tránh biến chứng nguy hiểm.

(*) Tên bệnh nhân đã được thay đổi.