Ông Lành, 65 tuổi, đau đầu kéo dài, lồi mắt trái, bác sĩ phát hiện người bệnh bị rò động tĩnh mạch màng cứng xoang hang trái và điều trị thành công bằng phương pháp can thiệp nội mạch.

4 tháng nay, người bệnh liên tục đau đầu âm ỉ vùng trán, cơn đau lan xuống hốc mắt trái và tăng dần theo thời gian. Ông còn đỏ, sưng mắt, nhìn mờ, đã nhiều lần khám tại các bệnh viện gần nhà và điều trị theo hướng viêm kết mạc.

Sau nhiều tháng điều trị nhưng bệnh không thuyên giảm, ông Lành quyết định đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) để tìm nguyên nhân. Lúc này, mắt trái của ông Lành đã sưng nhiều, lồi bất thường và gần như không thể mở do phù nề. Nghi ngờ người bệnh có tổn thương mạch máu vùng đầu và hốc mắt, bác sĩ chỉ định chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI) để tìm nguyên nhân.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cho biết, kết quả MRI ghi nhận dấu hiệu gợi ý rò động mạch cảnh – xoang hang trái.

Người bệnh sau đó được chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA) để xác định chính xác cấu trúc tổn thương và lập kế hoạch điều trị. Kết quả DSA cho thấy ông Lành bị rò động tĩnh mạch màng cứng xoang hang trái, còn gọi là rò động mạch cảnh – xoang hang thể gián tiếp.

DSA giúp bác sĩ xác định các nhánh động mạch cấp máu cho vùng rò, vị trí vùng thông bất thường, đường dẫn lưu tĩnh mạch, mức độ trào ngược vào các tĩnh mạch mắt và nguy cơ dòng máu bất thường lan vào hệ tĩnh mạch não.

Theo bác sĩ Đức, thông thường, máu từ động mạch đi qua hệ mao mạch để cung cấp oxy và dưỡng chất cho các mô, sau đó mới trở về tim qua hệ tĩnh mạch. Ở người bệnh này, các nhánh động mạch màng cứng tạo những đường thông bất thường với xoang hang, là một xoang tĩnh mạch nằm sâu ở nền sọ. Dòng máu động mạch đi trực tiếp vào xoang hang làm tăng áp lực trong hệ tĩnh mạch, gây ứ máu hoặc trào ngược về các tĩnh mạch mắt.

Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch có thể khiến tĩnh mạch mắt giãn lớn, gây đỏ mắt, phù kết mạc, lồi mắt, sưng mi, tăng nhãn áp, rối loạn vận động nhãn cầu và giảm thị lực.

Theo bác sĩ Đức, do triệu chứng ban đầu thường giống các bệnh về mắt, người bệnh dễ được điều trị theo hướng viêm kết mạc, bệnh hốc mắt hoặc các rối loạn nhãn khoa khác trước khi phát hiện nguyên nhân mạch máu.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa, ê-kíp quyết định điều trị cho ông Lành bằng phương pháp nút mạch qua đường tĩnh mạch dưới hướng dẫn DSA. Đây là kỹ thuật tiếp cận và xử trí tổn thương từ bên trong lòng mạch, không cần phẫu thuật mở nền sọ.

“Rò động tĩnh mạch xoang hang nằm sâu trong nền sọ, gần nhiều mạch máu và dây thần kinh sọ quan trọng chi phối hoạt động của mắt. Với những trường hợp có triệu chứng tiến triển, giảm thị lực, tăng nhãn áp, rối loạn vận nhãn hoặc xuất hiện đường dẫn lưu tĩnh mạch nguy hiểm trên DSA, can thiệp nội mạch thường là phương pháp điều trị được ưu tiên”, bác sĩ Đức nói.

Trong quá trình can thiệp, các bác sĩ đưa hệ thống vi ống thông theo đường tĩnh mạch đến khoang xoang hang nhận dòng rò. Ê-kíp phối hợp các vòng xoắn kim loại coils và vật liệu tắc mạch dạng lỏng Onyx để gây tắc vùng thông động – tĩnh mạch bất thường. Hình ảnh DSA kiểm tra cuối thủ thuật không còn ghi nhận dòng rò bất thường.

Thủ thuật kéo dài khoảng hai giờ. Sau can thiệp, tình trạng đau đầu của người bệnh thuyên giảm, mắt trái bớt đỏ, giảm sưng nề và lồi mắt cải thiện dần. Sau ba ngày theo dõi, sức khỏe ông Lành ổn định và được xuất viện.

Bác sĩ Đức cho biết nếu không được chẩn đoán và điều trị phù hợp, áp lực tĩnh mạch vùng mắt có thể tiếp tục tăng, làm nặng thêm tình trạng lồi mắt, phù kết mạc, tăng nhãn áp, rối loạn vận nhãn và tổn thương thị lực không hồi phục. Với những trường hợp xuất hiện dòng trào ngược vào các tĩnh mạch vỏ não, người bệnh còn có nguy cơ sung huyết tĩnh mạch não hoặc xuất huyết nội sọ.

Trường hợp của ông Lành cho thấy người bị đỏ mắt, lồi mắt, nhìn mờ hoặc đau đầu kéo dài nhưng không đáp ứng với điều trị bệnh mắt thông thường cần được đánh giá thêm nguyên nhân thần kinh và mạch máu. Can thiệp nội mạch cho phép bác sĩ tiếp cận những tổn thương nằm sâu ở nền sọ mà không cần phẫu thuật mở. Tuy nhiên, đây vẫn là thủ thuật chuyên sâu, cần được thực hiện tại cơ sở có đầy đủ hệ thống chẩn đoán hình ảnh, đội ngũ can thiệp thần kinh và khả năng theo dõi sau điều trị.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi.