Người bệnh chạy thận gần 10 năm, bị tắc hẹp đường vào mạch máu, đã được bác sĩ thực hiện nông hóa tĩnh mạch và tạo đường vào mới, duy trì quá trình lọc máu.

Bà Sa (65 tuổi, Tuyên Quang) bị suy thận mạn giai đoạn cuối, đã duy trì chạy thận nhân tạo suốt 10 năm. Trong thời gian đó, để tạo đường vào mạch máu kết nối cơ thể với máy lọc máu chạy thận, bà đã trải qua 3 lần phẫu thuật tạo cầu nối động – tĩnh mạch tự thân (AVF) ở hai bên cánh tay.

Tuy nhiên, do tuổi tác, thời gian lọc máu kéo dài và tổn thương mạch máu tích lũy, các cầu nối này lần lượt bị hẹp hoặc tắc nghẽn mãn tính, không thể tái thông. Khi tìm đến nhiều cơ sở y tế để hy vọng tạo đường vào mới, bà được chẩn đoán hệ thống mạch máu ngoại vi đã hẹp diện rộng và tổn thương nặng, khiến việc tìm vị trí phù hợp trở nên khó khăn.

ThS.BS Đỗ Trung Dũng, Khoa Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết nếu không tìm được vị trí phù hợp để tạo AVF mới, bệnh nhân Sa sẽ buộc phải đặt ống thông tĩnh mạch trung tâm (catheter) để lọc máu.

Tuy nhiên, ống thông này chỉ nên dùng trong thời gian ngắn vì dễ bị nhiễm trùng, huyết khối hoặc tắc nghẽn. Ngoài ra, ống thông nằm ngoài cơ thể gây bất tiện trong sinh hoạt, khó vệ sinh và hạn chế vận động. Nếu phải duy trì lọc máu lâu dài qua ống thông, người bệnh sẽ đối mặt với nhiều nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Sau khi siêu âm khảo sát hệ thống mạch máu, bác sĩ Dũng phát hiện một đoạn tĩnh mạch nền nằm ở sâu vùng cánh tay trái của bà Sa vẫn còn khả năng sử dụng để lọc máu. Thay vì thực hiện phẫu thuật tạo AVF theo cách thông thường, êkíp áp dụng kỹ thuật nông hóa tĩnh mạch – mổ nối thông động tĩnh mạch để kết nối tĩnh mạch nền vào động mạch cánh tay sau đó dùng kĩ thuật nông hóa đưa tĩnh mạch ra dưới da để có thể chọc kim chạy thận cho người bệnh.

Sau phẫu thuật, bà Sa duy trì lọc máu định kỳ qua AVF mới an toàn, hiệu quả, hạn chế biến chứng, sức khỏe cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo bác sĩ Dũng, trong điều trị suy thận mạn giai đoạn cuối, đường vào mạch máu đóng vai trò then chốt, quyết định hiệu quả và sự an toàn của quá trình lọc máu. Loại đường vào bền vững và được khuyến cáo nhiều nhất hiện nay là AVF, được tạo bằng cách nối trực tiếp một động mạch với tĩnh mạch nằm dưới da. AVF cho phép lưu lượng máu cao, giảm nguy cơ nhiễm trùng và có tuổi thọ lâu hơn so với ống thông tĩnh mạch trung tâm (catheter).

Để thực hiện đường vào mạch máu cho bệnh nhân chạy thận, bệnh viện cần có đội ngũ bác sĩ nhiều kinh nghiệm để chọn lựa kĩ thuật phù hợp cho tình trạng người bệnh: tạo mới, sửa chữa bảo tồn, mổ khắc phục các biến chứng của AVF, đặt catheter lọc máu thông thường và đặt catheter lọc máu thể vùi. Để thực hiện đầy đủ các kĩ thuật này cần trang bị nhiều thiết bị hiện đại như máy siêu âm mạch, C-arm, máy DSA…

Bác sĩ Dũng nhấn mạnh, việc lựa chọn đúng vị trí tạo AVF ngay từ lần phẫu thuật đầu tiên có ý nghĩa quan trọng. Nếu đặt cầu nối ở vị trí quá cao trên cánh tay khi chưa khai thác hết các tĩnh mạch ở xa tim hơn (như tĩnh mạch cổ tay, cẳng tay), hoặc chọn mạch máu có đường kính nhỏ, thành mạch xơ chai, sẽ làm giảm tuổi thọ của cầu nối.

Điều này không chỉ khiến người bệnh phải mổ lại sớm mà còn làm mất đi những “vị trí dự phòng” quý giá cho các lần phẫu thuật sau. Vì vậy, tạo AVF nên ưu tiên bắt đầu từ vị trí xa tim nhất có mạch máu phù hợp, đồng thời bảo tồn tối đa các mạch chưa sử dụng để đảm bảo chiến lược lâu dài cho chạy thận.

Người bệnh suy thận mạn nên được tư vấn và áp dụng sớm các biện pháp bảo vệ tĩnh mạch, nhằm duy trì tình trạng mạch máu tốt nhất cho việc tạo đường vào chạy thận sau này. Cần hạn chế truyền dịch hoặc lấy máu nhiều lần ở cánh tay dự kiến tạo AVF. Sau khi đã có AVF, người bệnh cần tuyệt đối tránh đo huyết áp, lấy máu hoặc truyền dịch ở tay này; giữ vùng mổ luôn sạch sẽ, khô ráo; đi khám ngay khi xuất hiện sưng, đau hoặc các biểu hiện bất thường trong quá trình lọc máu.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.