Bé An (11 tuổi, Hà Nội) có búi tóc lẫn thức ăn dài 20 cm mắc kẹt trong dạ dày, được bác sĩ gắp bỏ thành công qua nội soi.

Khoảng 3 tháng trước, trẻ có biểu hiện tự nhổ tóc vùng đầu, xuất hiện các mảng thưa tóc ở khu vực trán lan lên đỉnh đầu. Thỉnh thoảng bé đau bụng quanh rốn song gia đình không phát hiện việc nuốt tóc. 2 tuần trước, cơn đau tăng dần, trẻ nôn ra thức ăn lẫn sợi tóc. Gia đình đưa đi khám tại cơ sở y tế địa phương, siêu âm và chụp X-quang chưa phát hiện bất thường.

Thăm khám lại tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bác sĩ chỉ định chụp CT, ghi nhận khối dị vật trong dạ dày, sau đó tiếp tục nội soi tiêu hóa để xác định rõ.

ThS.BS Nguyễn Trung Hiếu, khoa Tiêu hóa – Gan mật – Tụy cho biết, tình trạng của bệnh nhi An là biểu hiện điển hình của hội chứng ăn tóc (trichophagia), thường đi kèm rối loạn nhổ tóc. Các sợi tóc khi vào dạ dày không thể tiêu hóa, lâu dần quấn lại với nhau, bám dính thức ăn, tạo thành một khối bã. Trong một số trường hợp như bệnh nhi An, khối bã kéo dài từ dạ dày xuống tá tràng (đoạn đầu của ruột non), được gọi là hội chứng Rapunzel – “công chúa tóc mây” (lấy tên từ nhân vật trong truyện cổ tích). Hội chứng Rapunzel khá hiếm gặp, chỉ ghi nhận một số ít trường hợp trong y văn, cho đến nay chỉ dưới 100 trường hợp được thông báo trên toàn thế giới.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, khối bã tóc có thể gây ứ đọng thức ăn, rối loạn tiêu hóa; tổn thương niêm mạc dạ dày – thực quản; nguy cơ tắc ruột, xuất huyết, thậm chí thủng đường tiêu hóa.

Theo bác sĩ Hiếu, đa số trường hợp hội chứng Rapunzel, bệnh nhân phải phẫu thuật mở dạ dày để lấy trọn khối bã tóc, trường hợp nội soi lấy bỏ dị vật theo đường miệng chỉ ghi nhận vài ca đơn lẻ. Tuy nhiên, sau khi đánh giá kỹ, ê-kíp quyết định lấy dị vật qua nội soi nhằm giảm xâm lấn.

Can thiệp yêu cầu trang thiết bị chuyên dụng hiện đại và kỹ thuật chính xác, nghiêm ngặt. Nếu thao tác không cẩn thận, chỉ vài sợi tóc rơi vào đường thở cũng có thể gây suy hô hấp. Khối bã tóc lớn, quấn chặt, không thể kéo ra từng phần mà buộc phải chia nhỏ trước khi lấy. Các sợi tóc sau thời gian kết dính trở nên cứng như xơ và sắc, dễ gây tắc hoặc làm trầy xước, rách niêm mạc thực quản.

Để xử lý an toàn, êkíp đặt ống bảo vệ thực quản (overtube) kéo dài từ miệng xuống thực quản nhằm bảo vệ thực quản, hạn chế tổn thương khi đưa dị vật ra ngoài. Đồng thời, các bác sĩ sử dụng dụng cụ nội soi chuyên dụng để nắn chỉnh, tạo hình khối bã theo dạng thon dài, gọn và đồng đều, giúp kiểm soát hướng di chuyển. Sau đó, bác sĩ dùng dao cắt điện chia nhỏ khối bã và gắp lần lượt từng phần.

Toàn bộ quá trình được chia thành 3 lần nội soi, mỗi lần kéo dài khoảng 3 giờ để đảm bảo gây mê an toàn cho bệnh nhi.

Sau khi toàn bộ dị vật được lấy hết, tình trạng đau bụng và nôn ói của trẻ cải thiện rõ rệt, ăn uống dần trở lại bình thường. Bé An tiếp tục được điều trị viêm niêm mạc dạ dày, thực quản và theo dõi thêm các vấn đề tiêu hóa liên quan. Đồng thời, bác sĩ phối hợp tư vấn tâm lý nhằm giúp trẻ điều chỉnh hành vi nhổ, nuốt tóc. Gia đình được hướng dẫn đồng hành, theo dõi sát và tạo môi trường sinh hoạt phù hợp để hạn chế nguy cơ tái phát.

Theo bác sĩ Hiếu, hội chứng ăn tóc (trichophagia) thường liên quan rối loạn nhổ tóc và yếu tố tâm lý, hay gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên, đặc biệt là nữ. Trẻ có thể nhổ và nuốt tóc như một cách giải tỏa căng thẳng hoặc do rối loạn kiểm soát hành vi; những thay đổi như áp lực học tập, môi trường sống cũng có thể góp phần hình thành thói quen này.

Hành vi diễn ra âm thầm, triệu chứng mơ hồ nên dễ bị bỏ qua dẫn đến khối bã tóc thường được phát hiện muộn. Ở giai đoạn sớm, trẻ chỉ đau bụng âm ỉ, chán ăn, buồn nôn hoặc sụt cân nhẹ, dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường.

Bác sĩ Hiếu khuyến cáo phụ huynh lưu ý khi trẻ có các dấu hiệu như đau bụng kéo dài không rõ nguyên nhân, nôn ói, đặc biệt nôn ra thức ăn lẫn sợi tóc, hoặc xuất hiện mảng tóc thưa do nhổ tóc. Khi có các biểu hiện này, cần đưa trẻ đi khám sớm để được phát hiện và xử trí kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.