Hà Nội – Chị Hòa, 31 tuổi, lo lắng về vi khuẩn và bệnh tật nên rửa tay gần trăm lần mỗi ngày đến mức da nứt nẻ, chảy máu nhưng không thể dừng lại.

Sau khi chạm vào tay nắm cửa, nút thang máy hay nhận tiền từ người lạ, chị Hòa thường rửa tay kỹ hơn bình thường. Theo thời gian, nỗi sợ nhiễm khuẩn ngày tăng lên. Khi chạm vào một vật dụng mà chị cho là “không sạch”, cảm giác lo lắng lập tức xuất hiện. Để giảm bớt sự bất an, chị phải vào nhà vệ sinh rửa tay nhiều lần liên tiếp. Có những ngày chị rửa tay gần 100 lần, mỗi lần kéo dài vài phút với một quy trình cố định gồm xà phòng, nước nóng và sát khuẩn.

“Biết hành động đó là quá mức nhưng nếu không thực hiện tôi cảm thấy bồn chồn, tim đập nhanh lo mình mắc bệnh hoặc lây cho người thân”, chị kể.

Nỗi ám ảnh dần chi phối mọi sinh hoạt. Trước khi ra khỏi nhà, chị thường kiểm tra túi xách, điện thoại, khẩu trang và dung dịch sát khuẩn nhiều lần. Khi về nhà, chị thay quần áo ngay ở cửa, lau khử khuẩn các vật dụng cá nhân rồi mới dám bước vào phòng khách.

Những việc tưởng chừng đơn giản như đưa con đi học, đi siêu thị hay gặp gỡ bạn bè trở thành áp lực. Chị thường xuyên đến muộn vì mất quá nhiều thời gian cho các nghi thức vệ sinh và kiểm tra. Tình trạng kéo dài khiến da hai bàn tay viêm đỏ, bong tróc, nứt kẽ và đau rát. Dù vậy, chị vẫn không thể ngừng rửa tay.

Khi các triệu chứng ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống gia đình, gia đình vận động chị đến khám chuyên khoa sức khỏe tâm thần tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội. Qua đánh giá lâm sàng, Bác sĩ tâm lý – tâm thần Phạm Văn Dương, khoa Nội Tổng hợp, chẩn đoán chị mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế (Obsessive-Compulsive Disorder – OCD).

Theo bác sĩ Dương, OCD là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi các ý nghĩ ám ảnh xuất hiện lặp đi lặp lại ngoài ý muốn và những hành vi cưỡng chế nhằm làm giảm sự lo lắng do các ý nghĩ này gây ra. Người bệnh thường nhận thức được những suy nghĩ hoặc hành động của mình là không hợp lý nhưng rất khó kiểm soát.

Các dạng OCD phổ biến bao gồm ám ảnh sợ nhiễm bẩn dẫn đến rửa tay quá mức; ám ảnh kiểm tra khóa cửa, bếp gas, thiết bị điện; ám ảnh sắp xếp đồ vật phải cân đối, chính xác; hoặc các ý nghĩ không mong muốn liên quan đến gây hại cho bản thân và người khác.

Nhiều người nhầm lẫn OCD với tính cẩn thận hoặc cầu toàn. Tuy nhiên, điểm khác biệt là các triệu chứng OCD gây đau khổ đáng kể, chiếm nhiều thời gian trong ngày và làm suy giảm chức năng học tập, làm việc cũng như các mối quan hệ xã hội.

Chị Hòa được điều trị bằng phác đồ kết hợp thuốc và liệu pháp tâm lý. Trong đó, liệu pháp nhận thức hành vi giúp người bệnh nhận diện các suy nghĩ sai lệch, học cách đối mặt với lo âu mà không thực hiện hành vi cưỡng chế.

Ban đầu, việc hạn chế rửa tay khiến chị vô cùng căng thẳng. Tuy nhiên, dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, chị từng bước tập thích nghi với cảm giác lo lắng và nhận ra những điều mình lo sợ không thực sự xảy ra.

Sau 2 tháng điều trị, tần suất rửa tay giảm đáng kể. Chị có thể chạm vào các vật dụng công cộng mà không cần chạy ngay vào nhà vệ sinh. Các tổn thương da ở bàn tay dần hồi phục nhờ sử dụng kem dưỡng ẩm, chất lượng giấc ngủ được cải thiện và sinh hoạt gia đình trở lại bình thường.

Bác sĩ Dương cho biết OCD không phải là bệnh hiếm gặp nhưng tâm lý e ngại khiến nhiều người không đi khám và âm thầm chịu đựng. Dấu hiệu cần đi khám gồm những ý nghĩ lo lắng, sợ hãi xuất hiện dai dẳng và lặp đi lặp lại; các hành vi như rửa tay, kiểm tra, đếm số, sắp xếp đồ vật diễn ra quá mức; mất nhiều thời gian mỗi ngày cho các nghi thức này; hoặc các triệu chứng bắt đầu ảnh hưởng đến công việc, học tập và cuộc sống gia đình.

Bác sĩ Dương khuyến cáo OCD là bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ. Người bệnh không nên tự trách bản thân hay cố gắng che giấu triệu chứng mà cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm thần để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ bệnh tiến triển mạn tính làm suy giảm chất lượng sống.