Từng 5 lần can thiệp sửa dị tật tim phức tạp, định nhờ người mang thai hộ, song chị Hải Anh bất ngờ có thai, bác sĩ Sản – Tim mạch, Bệnh viện Tâm Anh, phối hợp theo dõi chặt chẽ, đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.

“Đây là trường hợp đầu tiên mắc tim bẩm sinh cực kỳ phức tạp đã mang thai và sinh con khỏe mạnh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh”, BS.CKII Vũ Năng Phúc, Trưởng khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, nói và cho biết thêm đây cũng là ca mang thai trên nền tim bẩm sinh hiếm gặp đầu tiên trong hơn 20 năm thăm khám, điều trị của bác sĩ. Hiện y văn thế giới chưa có báo cáo đầy đủ về ca bệnh tương tự.

Chị Hải Anh, 33 tuổi, quê Bắc Ninh, mắc dị tật tim bẩm sinh phức tạp gồm kênh nhĩ thất toàn phần dạng tâm thất độc nhất, bất tương hợp hai lần (đảo ngược kết nối giữa tâm nhĩ – tâm thất, tâm thất – đại động mạch), không lỗ van động mạch phổi. Từ lúc nhỏ đến khi trưởng thành, chị đã trải qua ba lần mổ hở và hai lần thông tim để sửa chữa dị tật.

Theo Hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu về quản lý bệnh tim và thai kỳ 2025 (2025 ESC Guidelines for the Management of Cardiovascular Disease and Pregnancy), bệnh nhân thuộc nhóm có nguy cơ cao tử vong hoặc gặp biến chứng nghiêm trọng nếu mang thai. Do đó, vợ chồng chị Hải Anh dự định nhờ mang thai hộ theo tư vấn của bác sĩ để đảm bảo an toàn, phù hợp với quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, chị bất ngờ phát hiện có thai vào năm ngoái. “Lúc đó vừa mừng vừa rối”, chị kể, “tôi nhắn tin ngay cho bác sĩ Phúc”.

Bác sĩ Phúc cho biết, khi người phụ nữ mang thai, hệ tuần hoàn phải làm việc nhiều hơn do thể tích máu và cung lượng tim tăng đáng kể để đáp ứng nhu cầu của mẹ và bánh nhau. Với người có cấu trúc tim bình thường, hai tâm thất có thể thích nghi với thay đổi này. Trường hợp chị Hải Anh, tuần hoàn nhân tạo Fontan, tâm thất chức năng duy nhất khiến khả năng thích nghi với tình trạng tăng tải tuần hoàn bị hạn chế, làm tăng nguy cơ suy tim, rối loạn nhịp, huyết khối, biến chứng nặng trong thai kỳ.

Sau khi được bác sĩ tư vấn và cân nhắc, hai vợ chồng quyết định giữ thai. Ở tuần thứ 9, chị bị tụ dịch dọa sảy thai, được đặt thuốc dưỡng thai, tình trạng ổn dần sau hai tuần. Đến tuần 16, vợ chồng chị chuyển từ Hà Nội vào TP.HCM, thuê nhà trọ cách Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khoảng 500 m để thuận tiện theo dõi thai kỳ.

ThS.BS.CKI Trần Lâm Khoa, Trung tâm Sản Phụ khoa, cho biết thai phụ mắc tim bẩm sinh phức tạp, thai nhi có khả năng bị giới hạn tăng trưởng trong tử cung, sảy thai, sinh non, thai lưu hoặc nguy cơ tử vong chu sinh cao.

Chị khám định kỳ tại Trung tâm Tim mạch và Sản Phụ khoa đều đặn mỗi hai tuần, nhằm đánh giá chức năng tim, gan, thận, các yếu tố đông máu của mẹ, khảo sát chi tiết các cơ quan và tốc độ phát triển của thai.

Ở tuần 18, thai có dấu hiệu nhỏ so với tuổi, nhiều khả năng do tim của người mẹ không cung cấp đủ oxy cho thai nhi. Thai phụ được hướng dẫn chế độ ăn uống phù hợp với thể trạng, giúp tăng cường dinh dưỡng cho thai nhi.

Đến tuần 28, chị ho ra máu do vỡ các mạch máu bàng hệ bất thường giữa tuần hoàn hệ thống và tuần hoàn phổi. Những mạch máu này có thể phát triển ở người mắc tim bẩm sinh tím hoặc sau phẫu thuật Fontan nhằm thích nghi với tình trạng giảm oxy kéo dài. Trong thai kỳ, sự gia tăng thể tích tuần hoàn và áp lực dòng máu khiến nguy cơ chảy máu tăng cao.

“Đây là biến chứng nguy hiểm, có thể khiến thai phụ suy hô hấp, mất máu nặng, suy tim cấp, thậm chí đe dọa tính mạng, đồng thời làm tăng nguy cơ suy thai, sinh non hoặc tử vong ở thai nhi”, bác sĩ Phúc giải thích.

Êkíp Sản, Tim mạch hội chẩn khẩn, lập tức chỉ định người bệnh dừng thuốc kháng đông, uống thuốc cầm máu, song nguy cơ hình thành huyết khối, thậm chí thuyên tắc các mạch máu vẫn rình rập. Bác sĩ Phúc cũng dự phòng phương án can thiệp bít nhánh tuần hoàn bàng hệ cho thai phụ nếu không cầm được máu. May mắn, tình trạng ho ra máu được kiểm soát sau hai ngày.

Lo ngại tình trạng này có thể tái phát bất cứ lúc nào, bác sĩ Khoa quyết định tiêm một đợt trưởng thành phổi cho thai phụ nhằm giảm nguy cơ suy hô hấp ở bé sinh non, trong trường hợp phải mổ lấy thai để cứu mẹ. Tuy nhiên, chị Hải Anh đang điều trị ổn định đái tháo đường thai kỳ, tiêm thuốc trưởng thành phổi khiến lượng đường trong máu tăng vọt. Bác sĩ Sản, Tim mạch, Nội tiết phối hợp theo dõi sát các chỉ số, truyền insulin để ổn định đường huyết.

Từ tuần 30, tốc độ phát triển của thai nhi giảm mạnh, bác sĩ Khoa chẩn đoán thai giới hạn tăng trưởng trong tử cung. Tình trạng này xảy ra khi thai nhi thiếu oxy và dưỡng chất, khiến hệ tuần hoàn thai nhi thay đổi, tái phân bố lại tuần hoàn, cơ thể thai giãn mạch máu não nhằm làm tăng lượng máu lên não. Bác sĩ siêu âm Doppler mỗi tuần rồi sau đó mỗi ba ngày để đánh giá sức khỏe của thai. Đến tuần 36, chị Hải Anh đau bụng kèm cơn gò liên tục, ra máu âm đạo, được mổ khẩn lấy thai vì ngôi mông, chuyển dạ.

Bé trai chào đời nặng 1,8 kg, lừ đừ, tím tái, ngưng thở. Êkíp Sơ sinh hồi sức cấp cứu ngay tại phòng mổ, bé tỉnh táo, hồng hào hơn, được chuyển về Đơn vị Hồi sức Sơ sinh (NICU) để tiếp tục chăm sóc. Hai ngày sau sinh, bé bị viêm phổi, được hỗ trợ thở oxy và điều trị kháng sinh. Một tuần sau, bé tự thở hoàn toàn, bú tốt, được tiêm phòng đầy đủ, tình trạng tim mạch của mẹ ổn định, hai mẹ con cùng xuất viện.

“Trải qua nhiều lần phẫu thuật, tôi hiểu giá trị của sự sống và càng thương con hơn”, chị Hải Anh nghẹn ngào nói. Mẹ chị – bà Dung, mắt ngấn lệ chia sẻ: “Giữ được em bé đến tuần 36 đúng là kỳ tích, cứ thêm một ngày là gia đình lại thêm hy vọng”. Cháu trai chào đời đúng ngày mừng thọ 70 tuổi của ông ngoại, là món quà ý nghĩa nhất đối với vợ chồng bà Dung sau 33 năm đồng hành cùng con gái điều trị bệnh tim bẩm sinh.

Bà cho biết, Hải Anh được chẩn đoán mắc bệnh tim bẩm sinh tím phức tạp lúc 9 tháng tuổi. Kể từ đó, cặp vợ chồng làm giáo viên ở Bắc Ninh bắt đầu hành trình vào Nam ra Bắc tìm mọi cách chữa trị cho con. Lên 5 tuổi, nghỉ hè năm nào, Hải Anh cũng “quặt quẹo nằm trên lưng bố” lên chuyến tàu hỏa hai ngày hai đêm vào Sài Gòn khám bệnh. “Vừa nghe ngóng vừa sống chờ y học”, bà Dung nhớ lại cuối những năm 90 chưa có phương pháp chữa bệnh của con.

Năm lên 8, Hải Anh được phẫu thuật lần đầu tiên vào năm 2001, mổ thêm lần nữa sau đó ba năm. Sau mỗi lần mổ, tình trạng tím tái cải thiện, bé khỏe hơn, sinh hoạt gần như bình thường. Cuối năm 2015, bác sĩ Vũ Năng Phúc thông tim bít hai nhánh tuần hoàn bàng hệ lớn giúp giảm áp lực lên phổi, để chuẩn bị cho cuộc đại phẫu lần thứ ba. Ca phẫu thuật Fontan (tạo ra một tuần hoàn nhân tạo nhằm đưa máu nghèo oxy đi thẳng lên phổi mà không cần qua tim, giảm gánh nặng cho tâm thất độc nhất) do êkíp ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, hiện là Cố vấn Phẫu thuật tim, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, thực hiện đầu năm 2016. Sau mổ, sức khỏe Hải Anh cải thiện rõ rệt.

Năm 2022, khi đang du học tại Anh, Hải Anh ho ra máu, được bác sĩ Phúc hỗ trợ điều trị qua Telemedicine (Y tế từ xa). Tháng 9/2024, chị về Việt Nam khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Bác sĩ Phúc chụp mạch kỹ thuật số (DSA) phát hiện một số mạch máu bàng hệ phát triển thêm so với trước đây và can thiệp bít hai mạch máu giúp kiểm soát tình trạng ho ra máu cho chị.

Hồi tưởng lại toàn bộ hành trình mang thai và sinh con của con gái, bà Dung cảm thán: “Y học thật kỳ diệu. Tôi chưa từng nghĩ rằng Hải Anh đủ sức khỏe để lấy chồng chứ không dám nói đến sinh con”.

Theo bác sĩ Phúc, bệnh nhân tim bẩm sinh đặc biệt là các trường hợp phức tạp như Hải Anh, cần được theo dõi suốt đời nhằm kiểm soát biến chứng nguy hiểm, tối ưu hóa điều trị, từ đó nâng cao tỷ lệ sống sót và chất lượng sống. Phụ nữ mắc bệnh tim bẩm sinh có kế hoạch sinh con cần được tư vấn tiền sản chuyên sâu và quản lý thai kỳ sát sao với sự phối hợp chặt chẽ giữa êkíp bác sĩ Tim mạch và Sản khoa. “Nhìn thấy người bệnh sống khỏe mạnh và có tổ ấm hạnh phúc chính là phần thưởng lớn nhất dành cho người thầy thuốc”, bác sĩ Phúc nói.