Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10: Những con số đáng chú ý

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10 hàng năm là dịp để nâng cao nhận thức cộng đồng về sức khỏe tâm thần. Sức khỏe tâm thần là phần quan trọng, không thể tách rời của sức khỏe con người, góp phần quyết định đến chất lượng cuộc sống.

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới là ngày nào?

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới (World Mental Health Day – WMHD) được Liên đoàn Sức khỏe Tâm thần Thế giới (World Federation for Mental Health – WFMH) khởi xướng và tổ chức định kỳ vào ngày 10 tháng 10 hàng năm trên toàn cầu. Đây là dịp để nâng cao nhận thức cộng đồng về sức khỏe tâm thần, góp phần thúc đẩy sự thấu hiểu, giảm tình trạng kỳ thị, gia tăng sự quan tâm và nguồn lực cho việc chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới được cử hành lần đầu vào năm 1992. Vào ngày này, hàng ngàn người hỗ trợ tổ chức chương trình tuyên truyền nâng cao nhận thức, hướng sự chú ý đến bệnh tâm thần và hậu quả của nó trên cuộc sống của những người bệnh trên khắp thế giới.

Chủ đề Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề cho Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới là “Lắng nghe trải nghiệm: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất”. Thông điệp năm 2026 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng, lắng nghe tiếng nói của những người có trải nghiệm sống với các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Việc lắng nghe những trải nghiệm thực tế giúp từng người thấu hiểu hơn về những khó khăn mà người bệnh và gia đình đang phải đối mặt. Điều này cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách, dịch vụ, hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần thiết thực và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Thông điệp cũng là lời kêu gọi thúc đẩy những thay đổi trong cách nhìn nhận, chăm sóc sức khỏe tâm thần: giảm sự kỳ thị và phân biệt đối xử, gia tăng sự tham gia của người bệnh, chuyển dịch mạnh mẽ hơn sang các mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, không ngừng nâng cao chất lượng của hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Những ai dễ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần?

Những người dễ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần có thể có các yếu tố rủi ro như sau: sử dụng chất gây nghiện, yếu tố di truyền, nghèo đói, bạo lực, bất bình đẳng… Đây là các yếu tố rủi ro làm tăng nguy cơ mắc những vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Rủi ro có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời nhưng các rủi ro xảy ra trong những giai đoạn phát triển nhạy cảm, đặc biệt là thời thơ ấu lại càng gây hại. Ví dụ, cách nuôi dạy hà khắc và trừng phạt thể xác có thể gây tổn hại cho sức khỏe của trẻ và bắt nạt là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Những con số đáng chú ý về sức khỏe tâm thần

Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới cũng là dịp để chúng ta nhìn lại những con số đáng chú ý về sức khỏe tâm thần trên toàn cầu: (1)

• Khoảng ¼ dân số thế giới trải qua một dạng rối loạn tâm thần trong đời.
• Hơn 280 triệu người đang “sống chung” với trầm cảm.
• Tính đến cuối năm 2024, hơn 123 triệu người trên thế giới buộc phải di cư do thảm họa, khủng hoảng, xung đột… Trong đó, 71% được tiếp nhận tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, nơi hệ thống y tế thường quá tải, khiến việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần gặp nhiều khó khăn. Ước tính cứ 5 người sống tại khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột thì có 1 người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.
• Tại các quốc gia thu nhập thấp, hơn 75% người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần không được chữa trị.
• Tại các vùng nông thôn, thời gian chờ trung bình để gặp chuyên gia tâm lý (trong trường hợp cần thiết) có thể kéo dài từ 3-6 tháng.
• Khoảng 70% người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần không tìm kiếm sự hỗ trợ do sợ bị phán xét, kỳ thị, trở ngại về chi phí.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần như thế nào? 

Từng người có thể tự chăm sóc sức khỏe tâm thần thông qua một số cách như:

• Thăm khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm, bao gồm cả sức khỏe tâm thần. Nhanh chóng tìm đến sự trợ giúp của bác sĩ, nhà tâm lý, nhà công tác xã hội… khi gặp dấu hiệu gợi ý vấn đề sức khỏe tâm thần.
• Tìm đến những người mà bản thân cảm thấy an toàn, đáng tin cậy để chia sẻ và học cách lắng nghe họ một cách chân thành, tích cực, qua đó có thể nhận được nhiều năng lượng yêu thương.
• Tạo ra những “vòng tay ôm” cho chính mình:
  • “Vòng tay ôm” về mặt nhận thức, thái độ, ví dụ như: nhận ra mình có thể có các điểm yếu nhưng cũng có nhiều giá trị và điểm mạnh đáng được tôn trọng, ghi nhận…
  • “Vòng tay ôm” về mặt hành động: làm những việc bản thân yêu thích, cảm thấy thú vị.
• Hãy thử tạm gác lại lịch trình hàng ngày, thực hiện một chuyến đi xa khám phá thế giới hoặc thay đổi cách bài trí không gian sống… Những việc này có thể giúp bản thân được thư giãn, nghỉ ngơi.
• Cải thiện tâm trạng bằng sự hòa đồng, cởi mở, thân thiện với mọi người nhưng cũng cần xây dựng cho bản thân “lá chắn” trước những điều “độc hại”.
• Thiết lập mục tiêu sống, xây dựng hình mẫu, một phiên bản mà bản thân muốn trở thành trong tương lai và tiến đến nó mỗi ngày.
• Chăm sóc sức khỏe thể chất thông qua việc ngủ đủ giấc, uống đủ nước và ăn uống đầy đủ dưỡng chất, thường xuyên tập thể dục…

Thông qua việc hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, từng người có thể nhịn nhận toàn diện hơn về sức khỏe tâm thần. Việc chăm sóc sức khỏe tâm thần không chỉ là trách nhiệm của ngành Y tế, mà cần có sự chung tay, góp sức của toàn xã hội.