6 giờ sáng, khu phòng mổ Bệnh viện Tâm Anh TP HCM sáng đèn, sẵn sàng cho ca đại phẫu bằng robot điều trị ung thư tiêu hóa, kéo dài hơn 8 giờ.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, hôm nay sẽ cùng êkíp thực hiện ca mổ cho ông Hậu, 63 tuổi, vừa được chẩn đoán có hai khối u nguy hiểm tại thực quản và dạ dày. Ca đại phẫu sẽ được các bác sĩ thực hiện bằng robot Da Vinci Xi hiện đại tân tiến Đông Nam Á..

Đây là một trong những ca đặc biệt khó trong hơn 30 năm làm nghề của ông bởi khối u ở thực quản là cơ quan nằm sát tim, phổi và những mạch máu lớn. Người bệnh lại mắc bệnh hô hấp, khả năng thông khí kém, mọi thao tác phải được tính toán chính xác, nhanh gọn. Khối u thứ hai nằm ở dưới niêm mạc hang vị dạ dày, là vùng được lựa chọn để tạo hình nối lên cổ thay thế cho thực quản sau phẫu thuật, do đó cần xác định biên độ cắt tỉ mỉ, chính xác.

“Với những ca mổ ung thư phức tạp, ranh giới sinh tử mong manh, phẫu thuật bằng robot mới hạn chế được nguy cơ tai biến, biến chứng cao”, bác sĩ nói, yêu câug toàn bộ êkip tập trung cao độ chuẩn bị cho ca đại phẫu.

Hơn 8 giờ “căng não” loại bỏ hai khối u bằng robot

Đúng 7 giờ, các bác sĩ gây mê, phẫu thuật, điều dưỡng dụng cụ, kỹ thuật viên robot được bác sĩ Hùng đề nghị hội chẩn trước mổ ngay bên cạnh phòng mổ, đưa ra chiến lược phẫu thuật, phương án gây mê thông khí, cách kiểm soát áp lực CO2 và thời gian bệnh nhân phải nằm sấp.

30 phút sau đèn mổ bật sáng, ông Hậu được đặt ống nội khí quản, chìm vào hôn mê. Êkíp đưa các trocar kết nối với cánh tay robot Da Vinci Xi vô trùng được gắn vào ổ bụng người bệnh qua 4 đường rạch, cùng hệ thống camera gắn lên từng cánh tay robot. Bác sĩ Hùng ngồi tại bàn điều khiển, quan sát cấu trúc trong cơ thể ông Hậu qua màn hình 3D độ phóng đại lớn, điều khiển từng cánh tay robot bóc tách, cắt thực quản và nạo vét hạch trung thất.

Theo bác sĩ Hùng, đây là bước khó nhất, chỉ cần lệch vài mm trong một phẫu trường rất nhỏ, nguy cơ rách tĩnh mạch, động mạch chủ, thủng khí phế quản hoặc tổn thương màng tim, ống ngực rất cao. Khâu loại bỏ khối u, tổn thương ở thực quản kết thúc, kéo dài khoảng 4 giờ.

Êkip chuyển sang xử lý phần u tại dạ dày. Do khối u nằm ngay vùng được lựa chọn để tái tạo lại thực quản sau cắt bỏ, bác sĩ Hùng phải cắt khoét khối u với biên độ chính xác, đảm bảo loại bỏ hết tổn thương nhưng vẫn bảo tồn đủ chiều dài và độ tưới máu của dạ dày.

Hơn 4 tiếng thao tác liên tục, xuyên trưa, êkíp hoàn tất nối thực quản, dạ dày với độ kín miệng và tưới máu đạt yêu cầu. Công đoạn nạo vét hạch được tiến hành theo chuẩn ung thư thực quản, bao gồm ba vùng trung thất ngực, ổ bụng và vùng cổ. Cả hai khối u đều được lấy trọn, kèm bờ cắt phẫu thuật an toàn theo đánh giá trong mổ.

Ông Hậu được chuyển về phòng hồi sức. Cả êkip thở phào nhẹ nhõm, bác sĩ Hùng rời buồng điều khiển robot và thông báo cho gia đình quá trình mổ đạt mục tiêu, không ghi nhận biến chứng tức thì.

Ngay sau ca mổ phức tạp, bác sĩ Hùng phân tích lại chi tiết kỹ thuật mổ, cách xử lý bóc tách khối u ở không gian hẹp cho đồng nghiệp, đặc biệt là các bác sĩ trẻ, như cách đặt trocar không gây chảy máu thành bụng, cách giữ dụng cụ ổn định khi bóc tách sát dây thần kinh quặt ngược, cách nhận diện ranh giới giữa mô lành – mô bệnh ở vùng hẹp. Những thao tác ở trung thất hay vùng vị-gan cũng được ông yêu cầu mô tả cấu trúc chính xác trước khi thực hành.

“Nếu đưa dụng cụ chạm vào chỗ này, bệnh nhân sẽ mất giọng”, bác sĩ Hùng nói, chỉ vào sợi trắng mảnh là dây thần kinh trên màn hình 3D phóng đại.

Theo bác sĩ Hùng, ngoại khoa đòi hỏi việc rèn luyện liên tục. Một sai lệch nhỏ nếu không sửa ngay sẽ thành thói quen kỹ thuật khó điều chỉnh. Đặc biệt, phẫu thuật ung thư đường tiêu hóa rất phức tạp, đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối, nhất là ở các vị trí khó, sâu, hẹp, chỉ cần một chút sơ sẩy cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn.

20 giờ cả êkíp rời khỏi phòng mổ, trên gương mặt mỗi người đều phảng phất chút mệt mỏi sau hàng giờ căng mắt theo dõi từng nhịp tim, từng mạch máu của người bệnh, nhưng vẫn ánh lên nụ cười hạnh phúc.

Phẫu thuật robot điều trị ung thư – ‘hổ mọc thêm cánh’

Bác sĩ Hùng cho biết những năm gần đây số ca bệnh lý ác tính đường tiêu hóa tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa. Các khối u thường được phát hiện trễ, khi đã ở giai đoạn cần can thiệp phẫu thuật. Yêu cầu về phẫu thuật an toàn, ít xâm lấn và rút ngắn thời gian nằm viện trở thành tiêu chuẩn thay vì lựa chọn.

“Với sự ra đời của hệ thống robot Da Vinci Xi, các bác sĩ được hỗ trợ như hổ mọc thêm cánh, mang đến hiệu quả điều trị càng chính xác hơn cho người bệnh ung thư”, bác sĩ Hùng nói.
Robot với 4 cánh tay linh hoạt có thể xoay 540 độ, cung cấp hình ảnh ba chiều với độ phóng đại lớn cho phép bác sĩ quan sát rõ cấu trúc giải phẫu theo từng lớp mô, điều mà nội soi hai chiều trước đây khó đạt được.

Nhờ ưu thế của phẫu thuật robot với trường mổ nhỏ và mô bị xâm lấn tối thiểu, người bệnh có thể ngồi dậy và vận động sớm chỉ sau một ngày. Trường hợp ông Hậu, giọng nói không khàn, chứng tỏ dây thần kinh quặt ngược được bảo tồn. Vết mổ khô, không có dấu hiệu nhiễm trùng. Sau năm ngày theo dõi, ông Hậu được xuất viện, thời gian hồi phục rút ngắn rõ rệt so với phẫu thuật mở hoặc nội soi tiêu chuẩn thông thường.

Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ cho thấy khối u thực quản của ông Hậu là ung thư biểu mô tế bào vảy giai đoạn T2 (khối u xâm lấn lớp cơ nhưng chưa vượt ra ngoài thành thực quản). Cả 13 hạch được lấy đều âm tính với tế bào ung thư, chứng tỏ bệnh chưa lan theo đường bạch huyết. Nhờ vậy, bệnh nhân không cần hóa trị bổ trợ sau mổ. Còn khối u ở dạ dày là mô tụy lạc chỗ – tổn thương lành tính. Ông Hậu được hẹn tái khám mỗi ba tháng để đánh giá lâm sàng, theo dõi chức năng nuốt và kiểm tra hình ảnh khi cần thiết.

Robot còn có cơ chế khử rung, thao tác chính xác trong các khoang nhỏ hẹp, sâu, khả năng tách mô theo mặt phẳng tự nhiên, nhận diện mạch máu nhỏ và tránh tổn thương thần kinh nhằm giảm biến chứng sau mổ. Nhờ đó, người bệnh ít đau, ít mất máu, đường mổ nhỏ và có thể trở lại sinh hoạt sớm hơn so với mổ mở truyền thống.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, hệ thống robot Da Vinci Xi được đưa vào vận hành từ tháng 5/2025. Trong khoảng 6 tháng triển khai, bệnh viện đã thực hiện hơn 150 ca mổ robot, bao gồm nhiều ca phức tạp như ung thư thực quản, ung thư dạ dày, đại trực tràng, cắt nang ống mật chủ, phẫu thuật giảm cân, ung thư tiết niệu, ung thư phổi, ung thư sản phụ khoa, lấy hạch sâu hay xử lý tổn thương ở những vùng giải phẫu khó tiếp cận

Với hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực ngoại tiêu hóa, thực hiện hàng ngàn ca mổ, bác sĩ Minh Hùng không chỉ là phẫu thuật viên chính mà còn là người “kiến tạo” nhiều kỹ thuật mới như cắt dạ dày không điển hình kèm nạo hạch canh gác điều trị ung thư sớm, thủ thuật U-POEM điều trị co thắt tâm vị, U-STER cắt u dưới niêm thực quản dạ dày, SADI-S thu nhỏ dạ dày kèm chuyển dòng mật tụy điều trị béo phì hay nạo hạch trung thất qua nội soi…

(*) Tên bệnh nhân đã được thay đổi