Tiểu không tự chủ có thể gây nhiều bất tiện trong cuộc sống, khiến người bệnh thiếu tự tin, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng sống.

Tiểu không tự chủ (són tiểu) ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh. Có nhiều loại tiểu không tự chủ, như tiểu không tự chủ do gắng sức, tiểu không tự chủ do cấp bách, tiểu không tự chủ chức năng, tiểu không tự chủ hỗn hợp và tiểu không tự chủ do tràn.

Phụ nữ lớn tuổi, đã trải qua sinh nở thường mắc tiểu không tự chủ khi gắng sức, với biểu hiện rò rỉ nước tiểu khi tăng áp lực trong ổ bụng (khi gắng sức, hắt hơi, ho, cười, bước hụt…) do cơ thắt niệu đạo và/hoặc hệ thống cơ sàn chậu suy yếu. Tỷ lệ ước tính khoảng 24 – 45% phụ nữ trên 30 tuổi.

PGS.TS.BS.CKII Trần Văn Hinh, Trưởng khoa Tiết niệu – Nam học, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, ngày càng nhiều người bị són tiểu đến thăm khám tại bệnh viện, đa số trường hợp bệnh đã nghiêm trọng, phải dùng băng vệ sinh thường xuyên qua nhiều năm nhưng vì bệnh tế nhị nên ngại đi khám. Tình trạng tiểu không tự chủ khiến người bệnh mặc cảm, bối rối, thiếu tự tin khi giao tiếp, hạn chế tham gia các hoạt động xã hội, sống khép kín, thu mình.

Trường hợp điển hình, chị Lê Thị Hoài (48 tuổi, Lai Châu) bị tiểu són khi gắng sức như vận động mạnh, cười, hắt hơi, phải đóng băng vệ sinh hay bỉm suốt 8 năm nay.

Tuy dùng nhiều thuốc, nhiều phương pháp điều trị nhưng tình trạng bệnh của chị không cải thiện, có chiều hướng nặng hơn. Mỗi khi ra khỏi nhà, chị rất ngại tiếp xúc nhất là đến nơi đông người. Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán chị bị sa bàng quang, gây tình trạng tiểu không kiểm soát khi gắng sức.

Trường hợp khác, chị Nguyễn Thị Mai (54 tuổi, Hải Dương) bị són tiểu khoảng 4 năm nay. Chị tìm đến BVĐK Tâm Anh Hà Nội thăm khám do mắc són tiểu khi hắt hơi, cười lớn, vận động mạnh, thỉnh thoảng có tiểu buốt, tức bụng dưới.

Do tâm lý e ngại nên chị chịu đựng trong một thời gian dài, tự mua thuốc uống nhưng không cải thiện. Suốt thời gian mắc bệnh, chị chọn cách ở nhà nội trợ, bó hẹp cuộc sống trong không gian gia đình vì ngại tiếp xúc với người xung quanh. Kết quả thăm khám cho thấy chị bị sa bàng quang, viêm đường tiểu.

Cả hai trường hợp đều được PGS Hinh chỉ định phẫu thuật treo cổ bàng quang. Để thực hiện kỹ thuật này, bác sĩ rạch thành trước âm đạo khoảng 1,5 cm, bóc tách tới sát niệu đạo, dùng kéo phẫu tích nhẹ nhàng thành trước và một phần thành bên âm đạo. Sau đó dùng dụng cụ luồn dải lưới vòng qua niệu đạo, điều chỉnh độ căng vừa đủ và treo lên hai bên, kéo tấm lưới căng vừa đủ nâng đỡ niệu đạo, khâu lại thành trước âm đạo bằng 3 mối chỉ tự tiêu.

Khi người bệnh hoạt động gắng sức, áp lực ổ bụng tăng, tăng áp lực bàng quang, dải băng hỗ trợ nâng nỡ các vòng cơ sàn chậu đã yếu, không cho bàng quang sa xuống để nước tiểu không bị rỉ ra ngoài. Người bệnh ăn uống, ngồi dậy vào ngày đầu tiên sau phẫu thuật. Sau 2 ngày, người bệnh rút thông tiểu và được xuất viện, triệu chứng đái rỉ được cải thiện hoàn toàn.

Đối với són tiểu khi gắng sức, ở giai đoạn đầu, người bệnh được hướng dẫn các bài tập làm tăng sức căng của cơ sàn chậu, có thể kết hợp máy kích thích co bóp cơ sàn chậu, trong đó thuốc chỉ là phương pháp hỗ trợ. Ở giai đoạn muộn, khi các bài tập làm căng sức cơ sàn chậu không hiệu quả, bác sĩ chỉ định phẫu thuật đặt dải băng treo cổ bàng quang, gọi là phẫu thuật TOT (Trans Obturator Tape), phương pháp này điều trị tối ưu đối với bệnh tiểu không tự chủ ở phụ nữ.

Phẫu thuật TOT là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu, thực hiện trong thời gian ngắn, độ an toàn cao, hạn chế biến chứng, không cần cắt cơ vùng bụng và tầng sinh môn, không nhìn thấy sẹo nên đảm bảo yếu tố thẩm mỹ, phục hồi nhanh, thời gian nằm viện ngắn chỉ 2 – 3 ngày.

PGS Hinh lưu ý, đối với người bệnh đặt lưới nâng bàng quang trong điều trị són tiểu khi gắng sức, bác sĩ hướng dẫn các bài tập phù hợp nhằm duy trì cơ sàn chậu săn chắc. Do phẫu thuật vùng kín, người bệnh vệ sinh sạch sẽ, kiêng quan hệ tình dục ở tháng đầu tiên. Ngoài ra, chế độ ăn uống nên đảm bảo đủ dinh dưỡng giúp nâng cao thể chất, tránh các đồ ăn đồ uống kích thích bàng quang, lợi tiểu như bia rượu, caffein, nước có ga, thức ăn nhiều gia vị… nhằm cải thiện sức khỏe.

Theo PGS Hinh, bệnh són tiểu khi gắng sức hay hội chứng yếu các cơ sàn chậu do nhiều yếu tố nguy cơ như:

• Tuổi tác: Phụ nữ cao tuổi dễ bị són tiểu là chức năng cơ bàng quang và cơ niệu đạo suy yếu vì lão hóa, dẫn đến khả năng giữ nước tiểu ngày càng kém.
• Mang thai, sinh con: Phụ nữ mang thai và sinh con qua đường tự do thay đổi nội tiết tố, trọng lượng của thai nhi đè lên dẫn đến cơ sàn chậu sa xuống kéo theo sa bàng quang, suy yếu cơ bàng quang, rồi tổn thương cơ sàn chậu gây són tiểu.
• Tổn thương hệ thần kinh: Phụ nữ gặp các bệnh hệ thần kinh như tiền sử đột quỵ, Parkinson, Alzheimer, chấn thương cột sống… có khả năng kiểm soát cơ bàng quang và cơ niệu đạo suy giảm
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: viêm bàng quang, kích thích co bóp nhiều hơn, gây tiểu nhiều lần, tiểu gấp, són.
• Các bệnh mạn tính: đái đường, cao huyết áp, rối loạn chuyển hóa….làm tổn thương hệ thần kinh chi phối cơ bàng quang, cổ bàng quang và cả các cơ sàn chậu
• Chấn thương vùng chậu: Sàn chậu có vai trò nâng đỡ cho bàng quang, niệu đạo ở phụ nữ. Những chấn thương vùng sàn chậu như gãy xương chậu, sinh con nhiên nhất là những người có rách vùng tầng sinh môn khi đẻ đều gây ra tiểu không tự chủ.
• Thừa cân, béo phì: do lượng mỡ dư thừa ở bụng tạo áp lực cho cơ sàn chậu, cơ bàng quang. Dần dần, các nhóm cơ này suy yếu, dẫn đến tiểu són