Bà Thanh (61 tuổi, Đồng Nai) sống chung với vết loét vùng kín suốt hai năm, tưởng bệnh nhẹ, điều trị nhiều nơi không khỏi. Khi được chẩn đoán ung thư da Paget ngoài vú, bệnh lan rộng tại chỗ đánh giá phẫu thuật mang tính tàn phá nên xạ trị là phương pháp tối ưu.

Bà Thanh cho biết các vết loét xuất hiện quanh hậu môn, ban đầu nhỏ như móng tay, ngứa rát nhẹ, rỉ dịch ít, không đau nhiều. Tổn thương lan rất chậm, bà nghĩ rằng đây chỉ là viêm da hoặc trầy xước, mụn nhọt do cọ xát.

Trong thời gian dài, bà khám, điều trị tại nhiều cơ sở y tế với chẩn đoán viêm da mạn tính, chàm, viêm nhiễm vùng hậu môn, được kê thuốc bôi, ngâm rửa, chăm sóc tại chỗ. Tuy nhiên, vết loét không lành, bề mặt đóng các mảng trắng, bong rồi tái phát liên tục, gây khó chịu trong sinh hoạt và đi lại.

Gần đây vết loét lan khắp vùng kín, đau rát, rỉ dịch nhiều, bà Thanh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) khám.

TS.BS.CKII Đặng Thị Ngọc Bích, Trưởng chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, cho biết vùng da quanh hậu môn, sinh dục người bệnh có vết loét nông lớn, đỏ, bề mặt đóng các mảng trắng, ranh giới không đều, da xung quanh dày và sẫm màu hơn bình thường. Các tổn thương có xu hướng lan dần ra vùng da lân cận, hoàn toàn khác với các bệnh viêm da thông thường.

Ngay khi thấy thương tổn da, bác sĩ đã nghĩ ngay đến bệnh Paget ngoài vú (một loại ung thư da hiếm gặp) và cho chỉ định sinh thiết vùng tổn thương. Kết quả giải phẫu bệnh xác định bà Thanh mắc ung thư hiếm gặp này. “Ung thư này không phổ biến và dễ chẩn đoán muộn do thường nhầm với bệnh da lành tính”, bác sĩ Bích nói.

Theo bác sĩ Bích, ung thư Paget ngoài vú thường xuất hiện ở vùng sinh dục, quanh hậu môn hoặc bẹn. Bệnh khó nhận biết do không tạo khối u mà chỉ biểu hiện bằng các mảng đỏ, loét nông, rỉ dịch, ngứa rát nhẹ rất giống viêm da, nấm da hoặc bệnh hậu môn lành tính. Về bản chất, đây là ung thư biểu mô tuyến. Các tế bào ung thư có thể xuất phát từ tuyến ở mô biểu bì như tuyến mồ hôi quanh hậu môn hoặc từ các cơ quan lân cận như trực tràng, bàng quang, sau đó lan lên bề mặt da, gây tổn thương dai dẳng nhưng khó nhận biết. Vì vậy, nhiều trường hợp điều trị kéo dài bằng thuốc bôi nhưng không sinh thiết xác định bản chất bệnh, dẫn đến lỡ cơ hội can thiệp sớm.

Các bác sĩ cho biết nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, phương pháp điều trị chủ lực là phẫu thuật loại bỏ vùng ung thư. Tuy nhiên, với bà Thanh, tổn thương không còn khu trú chỉ ở hậu môn mà đã xâm lấn tới vùng kín, vùng ung thư rộng khoảng 20cm2, kèm nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường. Nếu phẫu thuật, người bệnh có nguy cơ phải cắt bỏ da diện rộng, ảnh hưởng lớn đến chức năng hậu môn, khả năng lành thương chậm, nếu chăm sóc không tốt, người bệnh có nguy cơ nhiễm trùng, nhiễm khuẩn, làm giảm chất lượng sống và khả năng hồi phục.

BS.CKI Nguyễn Huy Lộc, khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, cho biết với bệnh nhân này, xạ trị là phương án phù hợp nhất để tiêu diệt tế bào ung thư còn khu trú trên da, giảm nguy cơ tái phát và tránh tổn thương chức năng hậu môn.

Theo các bác sĩ xạ trị, đây là một trường hợp đặc biệt khó, không chỉ vì bệnh hiếm gặp mà còn do tổn thương ung thư lan rộng trên bề mặt da vùng hậu môn – sinh dục. Khác với nhiều loại ung thư tạo thành khối u rõ ràng, ung thư Paget ngoài vú chỉ gây loét nông, trải dài và không đồng đều. Nếu xạ trị bằng các phương pháp thông thường, tia xạ có thể không đủ liều ngay tại lớp da bề mặt – nơi tế bào ung thư tồn tại – làm giảm hiệu quả điều trị.

Các bác sĩ khoa Xạ trị hội chẩn kỹ lưỡng, cân nhắc và tính toán nhiều phương án xạ trị phù hợp nhất cho người bệnh. Mục tiêu là đưa đủ liều xạ chính xác vào vùng da tổn thương, kiểm soát bệnh triệt để nhưng vẫn hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hậu môn, trực tràng và các cơ quan xung quanh. Đây là quá trình đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, kỹ sư, kỹ thuật viên, điều dưỡng cũng như sự tuân thủ điều trị nghiêm túc từ phía người bệnh, nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu và bảo tồn chất lượng sống lâu dài.

Bác sĩ Lộc lên kế hoạch xạ trị 33 tia trong khoảng 6-7 tuần cho người bệnh. Liều xạ được thiết kế chính xác để tập trung liều vào vùng tổn thương, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các cơ quan lân cận như trực tràng, bàng quang. Do vùng hậu môn sinh dục có cấu trúc giải phẫu phức tạp và nhạy cảm, người bệnh khi xạ nằm co chân theo tư thế chân ếch. Kỹ thuật viên sử dụng dụng cụ cố định cơ thể chuyên dụng được gọi là vacloc để định hình tư thế điều trị cho người bệnh, đảm bảo tư thế xạ trị mỗi buổi đều giống nhau.

Để tăng độ chính xác trong suốt quá trình điều trị, ê-kíp còn phối hợp hệ thống kiểm soát tư thế không cần dấu xăm trên da (C-RAD). Đây là công nghệ theo dõi bề mặt cơ thể người bệnh theo thời gian thực, giúp kiểm soát tư thế xạ trị một cách nhẹ nhàng, không xâm lấn và đặc biệt phù hợp với các tổn thương da rộng, nhạy cảm ở vùng hậu môn – sinh dục.

Nhờ không phải đánh dấu mực lên vùng da đang loét, người bệnh giảm cảm giác khó chịu, hạn chế nguy cơ kích ứng hay nhiễm trùng tại chỗ. Đồng thời, hệ thống C-RAD giúp bác sĩ và kỹ thuật viên đảm bảo mỗi buổi xạ trị đều đúng vị trí tổn thương như kế hoạch ban đầu, góp phần đưa liều xạ chính xác vào vùng da bệnh, nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ không mong muốn.

Bà Thanh được hướng dẫn chăm sóc kỹ vùng da chiếu xạ từ sớm, với thuốc thoa chuyên biệt nhằm bảo vệ hàng rào da, giảm khô, bong tróc da và nguy cơ nhiễm trùng và giúp duy trì liệu trình điều trị liên tục.

Kết thúc xạ trị, vùng da tổn thương thu nhỏ đáng kể, bề mặt da láng hơn, hết tình trạng dày sừng màu da đồng đều, không còn cộm chai hay đóng vảy như trước. Các tế bào ung thư bị tiêu diệt, bà Thanh không cần hóa trị hay phẫu thuật, song vẫn được theo dõi định kỳ lâu dài do ung thư Paget có nguy cơ tái phát muộn. Trong 6 tháng sau xạ, người bệnh đều đặn tái khám mỗi tháng/lần, sau đó định kỳ ba tháng/lần.

Theo bác sĩ Lộc, việc giữ vệ sinh vùng da điều trị, mặc trang phục mềm thoáng, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và duy trì tinh thần ổn định cũng góp phần quan trọng giúp người bệnh hồi phục tốt hơn trong và sau xạ trị.

Các bác sĩ khuyến cáo người lớn tuổi không nên chủ quan với các tổn thương da vùng hậu môn sinh dục kéo dài nhiều tháng, điều trị không lành, tái phát liên tục. Khi có bất thường như loét da dai dẳng, lan rộng, điều trị không khỏi cần đến bệnh viện sớm để được các bác sĩ kiểm tra, để loại trừ bệnh lý ác tính.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.