HÀ NỘI – Chị Mai, 38 tuổi, điều trị hiếm muộn 8 năm vừa đón quả ngọt sau đối diện với áp lực điều trị khiến vợ chồng căng thắng, suýt rạn nứt.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, chị Mai bế con gái nhỏ nói “Thật may vì chúng tôi còn bên nhau để hướng điều ngọt ngào này”. Trước đó vợ chồng chị đứng trên bờ vực tan vỡ do áp lực điều trị hiếm muộn.

Vô sinh do chị dự trữ buồng trứng thấp, anh Hưng – chồng chị tinh trùng yếu. Mỗi buổi sáng, chị Mai uống thuốc đúng giờ và đếm ngược đến lần siêu âm tiếp theo. Anh Hưng nhìn vợ mệt mỏi, cáu gắt vì nội tiết thay đổi. Hai người nói chuyện với nhau chủ đề chỉ xoay quanh phác đồ điều trị, chỉ số xét nghiệm, lịch hẹn bác sĩ vì mục tiêu có con.

Ban đầu, hai vợ chồng tin rằng chỉ cần cố thêm chút nữa sẽ có tin vui. Nhưng sau gần hai năm không đậu thai, họ bắt đầu bước vào chuỗi ngày xét nghiệm, siêu âm, thuốc men và lịch hẹn dày đặc. Chu kỳ IVF đầu tiên thất bại. Chị Mai khóc suốt đêm. Anh Hưng không biết phải nói gì, chỉ lặng lẽ ngồi bên cạnh. Chu kỳ thứ hai, thứ ba, thứ tư chị không còn khóc nữa, mà trở nên lầm lì. Theo thời gian, những buổi tối vốn đầy tiếng cười dần nhường chỗ cho im lặng.

Những cuộc tranh cãi sau đó xuất hiện nhiều hơn. Chị cảm thấy anh không còn đồng hành khi về nhà muộn viện cớ do công việc. Hành trình điều trị hiếm muộn không chỉ bào mòn sức khỏe mà còn âm thầm bào mòn cuộc hôn nhân của họ.

Thống kê cho thấy tỷ lệ vô sinh, hiếm muộn ở các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản tại Việt Nam là hàng triệu cặp đôi, nhưng rất ít người chuẩn bị tâm lý cho những hệ lụy đi kèm. Áp lực tài chính, thất bại lặp lại, kỳ vọng từ gia đình, nỗi mặc cảm cá nhân… tất cả tích tụ thành gánh nặng vô hình đè lên mối quan hệ vợ chồng.

Không ít cặp đôi rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài. Người vợ dễ rơi vào lo âu, mất ngủ, trầm cảm do tác động của thuốc và thất vọng tâm lý. Người chồng, trong khi đó, thường chọn cách im lặng, chịu đựng, hoặc né tránh vì không biết cách chia sẻ. Sự khác biệt trong cách đối diện vấn đề khiến khoảng cách giữa hai người ngày càng lớn.

Năm 2025, sau 1 năm tạm dừng điều trị, vợ chồng chị gác lại mâu thuẫn để đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh Viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh) khám lại sau hơn 6 năm điều trị IVF thất bại. BS.CKI Phan Ngọc Quý nhận ra bất thường trong mối quan hệ, khuyên họ nên gặp chuyên gia tâm lý song song điều trị. Lúc này vợ chồng chị Mai mới thức tỉnh nhận ra vấn đề không nằm ở việc có con hay không, mà nằm ở việc họ quên mất niềm vui ở bên nhau.“Họ không chán ghét nhau, chỉ đang quá mệt mỏi”, bác sĩ Quý nói.

Câu chuyện của vợ chồng chị Mai không phải cá biệt. Bác sĩ Quý nhận định, điều trị hiếm muộn là một trong những giai đoạn dễ gây khủng hoảng hôn nhân nhất, bởi nó tác động đồng thời đến sức khỏe, tài chính, cảm xúc và kỳ vọng tương lai của cả hai người. Tại IVF Tâm Anh, tâm lý luôn là một ‘vấn đề kép’ được đánh giá trong quá trình khám và điều trị vô sinh.

Trong buổi tư vấn đầu tiên tại Phòng khám tâm lý – tâm thần, chị Mai bật khóc khi nói rằng chị sợ chồng rời bỏ mình nếu không thể sinh con. Còn anh Hưng lần đầu tiên thừa nhận anh cảm thấy mình “vô dụng” khi nhìn vợ chịu đau đớn mà không giúp được gì. Mỗi chu kỳ thất bại không chỉ là một lần hụt hẫng, mà còn là một lần niềm tin bị thử thách. Nếu không chuẩn bị tâm lý và giao tiếp đủ tốt, vợ chồng rất dễ đổ lỗi cho nhau hoặc tự thu mình lại.

Một nghiên cứu ở Iran trên 117 cặp vợ chồng cho thấy stress liên quan vô sinh và điều trị IVF có mối tương quan nghịch với mức độ gần gũi hôn nhân. Tức là stress càng cao thì mức độ thân mật, chia sẻ và gắn bó trong hôn nhân càng giảm.

Một nghiên cứu phân tích trên 150 bệnh nhân vô sinh (78 nam và 72 nữ) xác định giữa stress do vô sinh, tâm lý cá nhân và chất lượng hôn nhân cũng cho thấy stress do vô sinh dự đoán rõ rệt mức độ căng thẳng tâm lý và giảm sự hài lòng trong hôn nhân ở cả nam và nữ.

Vợ chồng chị Mai quyết định thực hiện IVF với tâm thế khác. Mỗi tuần dành một buổi đi chơi như trước kia và học lại cách lắng nghe.

Chị Mai dự trữ buồng trứng thấp, lại đáp ứng kích thích buồng trứng kém, sau gần hai tuần theo dõi và điều chỉnh thuốc hằng ngày, bác sĩ chọc hút được 5 noãn trưởng thành. Mẫu tinh trùng của người chồng được xử lý và chọn lọc kỹ. Các chuyên viên phôi học tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI) để tạo phôi, nuôi cấy được 2 phôi ngày 5 chất lượng tốt. Sau khi chuẩn bị niêm mạc tối ưu, bác sĩ chuyển một phôi vào tử cung chị Mai, phôi còn lại được trữ đông.

Thay vì nằm “dưỡng phôi” như những lần trước, chị Mai giữ tâm trạng thoải mái. Hai tuần sau, kết quả xét nghiệm và siêu âm ghi nhận chị mang thai. Quá trình thai nghén thuận lợi, đôi vợ chồng đón con đầu lòng sau 8 năm mong đợi. “Vô sinh không phải là câu chuyện của riêng vợ hay chồng, mà cả hai cần sát cánh cùng nhau vượt qua”, chị Mai nhắn nhủ.

Theo bác sĩ Quý điều trị hiếm muộn không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật y tế mà còn là một hành trình ảnh hưởng đến đời sống hôn nhân, có thể gây rạn nứt do áp lực tâm lý, tài chính và tình dục. Song cũng có thể là chất keo gắn kết nếu cả hai vợ chồng đồng lòng chia sẻ, thấu hiểu và cùng nhau vượt qua.

Bác sĩ Quý nhấn mạnh tham vấn tâm lý ngay từ đầu có thể giúp giảm thiểu xung đột và tạo điều kiện để các cặp đôi đối thoại về mục tiêu, kỳ vọng và giới hạn của cả hai trong suốt quá trình điều trị.