Anh Hải (35 tuổi), chảy nước mũi, khám phát hiện ung thư hạ hầu giai đoạn 2, được hóa xạ trị đồng thời theo chuẩn thế giới, hiện sức khỏe ổn định.

Anh Hải bị viêm mũi, nghẹt 2 tháng, đờm có lẫn máu. Anh nghĩ do bụi đường trước nhà đang thi công. Trước đây, anh vẫn thường viêm mũi, nghỉ ngơi, uống thuốc sẽ khỏi; nhưng lần này không bớt.

Tại bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, anh được nội soi tai mũi họng, khi đó phát hiện vùng vòm hầu (còn được gọi là vùng hầu mũi – vị trí cao nhất của vùng hầu). Sinh thiết cho kết quả đây là ung thư vòm hầu, loại tế bào vảy không sừng hóa. Chụp CT scan thấy niêm mạc vùng vòm hầu bên trái và hố Rosenmuller dầy lên và tăng bắt thuốc ngoài ra còn có vài hạch cổ cùng bên phì đại nghi ngờ hạch di căn.

Ê kíp bác sĩ Trung tâm Ung bướu đã hội chẩn đa chuyên khoa và quyết định cần phối hợp hóa và xạ trị trong điều trị bệnh nhân này. Bác sĩ CKII Bùi Lê Phước Thu Thảo, Phó khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết anh Hải được điều trị với phác đồ hóa xạ trị đồng thời với thuốc là cisplatin đơn chất; truyền mỗi 3 tuần. Với xạ trị, anh Hải được xạ tổng liều 70Gy, chia thành 33 – 35 lần xạ.

“Đây là phác đồ tiêu chuẩn trên thế giới, giúp triệt căn ung thư vòm hầu”, bác sĩ Thảo đánh giá, thêm rằng phối hợp truyền thuốc và chiếu tia xạ cùng lúc tạo ra tác dụng hiệp đồng. Thuốc hóa trị tiêu diệt tế bào ung thư vi thể trong hệ tuần hoàn, ngăn chặn di căn xa tới phổi, gan, xương… Đồng thời, thuốc làm suy yếu, khóa khả năng tự sửa chữa của tế bào ung thư. Lúc này, tia xạ chiếu vào, tiêu diệt khối u triệt để hơn so với xạ hoặc hóa trị riêng lẻ.

Khối u vòm hầu của anh Hải nằm ở vị trí trung tâm, bao quanh là nhiều cơ quan quan trọng vùng đầu cổ, xạ trị có thể gây tổn thương những cơ quan này như thân não, tủy sống, dây thần kinh thị giác và tuyến nước bọt. Đồng thời, đây cũng là loại ung thư có đặc tính sinh học có tỉ lệ cao di căn theo đường bạch huyết đến các nhóm hạch cổ.

Do đó, thể tích xạ trị cho anh Hải sẽ bao gồm toàn bộ hạch cổ và hạch trên đòn hai bên. Trong đó bác sĩ xạ trị sẽ phân chia thành các nhóm hạch nguy cơ di căn khác nhau để chọn liều xạ khác nhau, vùng nguy cơ càng thấp thì liều xạ càng thấp và ngược lại. Phác đồ này giúp “vây trọn” tế bào ác tính, nhưng cũng có tính bảo tồn cao và hạn chế tối đa độc tính của xạ trị khi điều chỉnh liều xạ theo từng vùng nguy cơ.

Theo bác sĩ Thảo, 70Gy là liều xạ ở mức cao, sát thương khối u cực mạnh, có khả năng đốt hoàn toàn tế bào ung thư biểu mô vòm hầu. Liều xạ này được chia thành nhiều lần xạ (33-35 lần trong khoảng 7 tuần). Bằng cách chia nhỏ liều xạ, và xạ trị thành nhiều lần giúp đưa liều xạ cao đến khối u ác tính một cách an toàn hiệu quả nhưng đủ thời gian cho mô lành xung quanh hồi phục và dung nạp liều xạ này an toàn hơn.

Việc áp dụng các kĩ thuật xạ trị tiên tiến như xạ trị điều biến cung tròn thể tích (VMAT) bằng hệ thống máy xạ trị gia tốc tuyến tính rất cần thiết đối với xạ trị vùng đầu cổ, khi có nhiều cấu trúc trọng yếu cần bảo vệ. Đầu máy quay liên tục 360 độ quanh người bệnh, điều chỉnh hình dáng chùm tia xạ uốn lượn, ôm sát khối u, chiếu trọn vẹn 70Gy vào khối u và hạn chế liều xạ vào các cơ quan xung quanh. Nhờ đó, anh Hải tránh được nguy cơ tổn thương thị giác, thân não và giảm thiểu đáng kể tình trạng khô miệng sau điều trị.

Hiện, anh Hải đã hoàn thành phác đồ điều trị. Chụp CT kiểm tra không còn thấy khối u. Sức khỏe anh ổn định, có thể sinh hoạt bình thường. Tình trạng khô họng và mệt mỏi do tác dụng phụ của xạ trị sẽ giảm dần sau 2-4 tuần.

Bác sĩ Thảo cho biết ung thư vòm hầu bắt nguồn từ các tế bào biểu mô ở vùng cao nhất của họng, nằm phía sau mũi. Tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao gấp đôi nữ giới, do các yếu tố thói quen hút thuốc, uống rượu, ô nhiễm môi trường, di truyền, tiếp xúc lâu dài với hóa chất độc hại như formaldehyde, bụi gỗ… Trong đó nhiễm virus Epstein-Barr (EBV) được coi là yếu tố nguy cơ chính của ung thư vòm hầu tại Việt Nam và các nước vùng Đông Á.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh ung thư vùng vòm hầu thường không đặc hiệu, thoáng qua, bệnh nhân có thể bị nghẹt mũi, ù tai, chảy máu cam nhẹ, … Tuy nhiên, các biểu hiện dễ nhầm với triệu chứng bệnh viêm xoang, viêm mũi thông thường nên người bệnh thường chủ quan. Khi đi khám, người bệnh được nội soi mũi mới thấy được khối u. Ở giai đoạn trễ, bệnh có thể gây đau đầu, nhìn đôi, sụp mi, tê mặt, đặc biệt triệu chứng hạch cổ sưng to khá thường gặp trong ung thư vòm hầu.

Bác sĩ khuyên mỗi người khi bị chảy mũi, viêm mũi kéo dài, nên đi khám tại bệnh viện, nội soi tai mũi họng để kiểm tra có bất thường nghi ngờ ác tính không. Bác sĩ sẽ bấm sinh thiết, kiểm tra mô học để xác định lành hay ác tính, giai đoạn bệnh, từ đó điều trị phù hợp.

Bác sĩ Thảo cho biết, ung thư vòm hầu giai đoạn sớm có tiên lượng tốt. Quá trình điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi, sức khỏe tổng quát và khả năng đáp ứng điều trị. Ở giai đoạn sớm, u tại chỗ, tỷ lệ sống trên 5 năm khoảng 82%. Giai đoạn ung thư lan ra hạch bạch huyết hoặc mô lân cận, tỷ lệ sống trên 5 năm khoảng 72%. Ở giai đoạn tế bào ác tính di căn đến cơ quan xa, tỷ lệ này là 49%.

Xạ trị là phương pháp điều trị chủ yếu cho ung thư vòm hầu. Bác sĩ sử dụng tia X năng lượng cao hoặc các loại tia khác để tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Hiện, bác sĩ thường kết hợp xạ trị với hóa trị đồng thời để tăng hiệu quả. Trong đó, hóa trị dùng thuốc để làm suy yếu tế bào, giúp cho xạ trị sẽ tiêu diệt tế bào hiệu quả hơn.

*Tên người bệnh đã được thay đổi