Trong 1 tuần, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tiếp nhận 3 người bệnh bị yếu liệt do hội chứng Guillain – Barré. Thay huyết tương là phương pháp điều trị được ưu tiên lựa chọn hiện nay thường được ưu tiên lựa chọn, bởi vì thuốc miễn dịch đang khan hiếm nhiều năm qua. Tuy nhiên, không phải bệnh viện nào cũng thực hiện được kỹ thuật này.
Chỉ sau 5 ngày đau đầu, tê tay chân thì dáng đi của chị N.L.K. (43 tuổi, ở TP.HCM) thay đổi. Chị bước đi khó khăn, tay không thể cầm nắm và liệt. Ngay khi chị K. nhập viện, các bác sĩ tại khoa Cấp cứu tiếp nhận người bệnh đã lập tức hội chẩn với Trung tâm Khoa học Thần kinh.
Sau khi được chụp CT-scan sọ não và xét nghiệm máu, dịch não tủy, đo điện cơ, chị K. được các bác sĩ chẩn đoán mắc phải hội chứng Guillain-Barré. Cuộc hội chẩn với bác sĩ khoa Hồi sức tích cực & Chống độc (ICU) đã diễn ra nhanh chóng, sau đó bệnh nhân được chuyển đến khoa ICU để tiến hành thay huyết tương.
Bác sĩ CKI Vương Mỹ Dung, khoa ICU, giải thích hội chứng Guillain-Barré thường xảy ra sau nhiễm trùng, gây đáp ứng miễn dịch tạo nên các kháng thể làm tổn thương dây thần kinh hoặc gián đoạn chức năng dẫn truyền của dây thần kinh ngoại biên (kết nối các dây thần kinh xuất phát từ não và tủy sống đến phần còn lại của cơ thể như chi trên (cánh tay, cẳng tay, bàn tay); chi dưới (đùi, cẳng chân, bàn chân); các cơ quan nội tạng trong cơ thể, khớp và thậm chí cả miệng, mắt, tai, mũi và da) dẫn đến tình trạng liệt tứ chi.
Dựa trên kết quả xét nghiệm và triệu chứng lâm sàng, các bác sĩ BVĐK Tâm Anh TP.HCM thống nhất thay huyết tương cứu sống người bệnh khẩn cấp. Bởi nếu không được thay huyết tương kịp thời, bệnh có thể diễn biến nặng hơn như liệt cơ hô hấp, yếu cơ hầu họng gây khó nuốt, ảnh hưởng hệ thần kinh thực vật và có thể tử vong.
Tại khoa ICU, BVĐK Tâm Anh TP.HCM hiện nay đã triển khai 2 phương thức thay huyết tương: thay huyết tương bằng màng lọc huyết tương và thay huyết tương bằng máy quay ly tâm. Cả 2 phương thức đều mang lại hiệu quả điều trị tốt. Thay huyết tương bằng máy quay ly tâm có ưu điểm là rút ngắn được khoảng 1/3 tổng thời gian thay huyết tương so với phương pháp dùng màng lọc truyền thống (trung bình 3 – 4,5 tiếng); ống thông lấy máu nhỏ hơn có thể làm giảm biến chứng tổn thương mạch máu, chảy máu; giảm thiểu tình trạng đông màng lọc sớm. Tùy tình trạng bệnh và chức năng đông máu của từng bệnh nhân mà các bác sĩ sẽ lựa chọn phương thức thay huyết tương phù hợp nhất.
Sau lần thứ 4 thay huyết tương, chị K. đã đi lại được, chị tự dùng bút viết thư cảm ơn bác sĩ và điều dưỡng. Đến lần thứ 5 thay huyết tương, tay và chân của chị K. hồi phục bình thường và chị được xuất viện.
Tương tự, ông C.V.C. (53 tuổi, Việt Kiều Mỹ) cùng gia đình đi du lịch các nước châu Á và mắc bệnh. Lúc đầu, ông tê tay và chân nhưng chỉ dùng dầu nóng xoa bóp. Bốn ngày sau, khi ông thức giấc, cố lấy điện thoại để xem giờ nhưng không thể nhúc nhích tay và chân. Chuyến du lịch xuyên Việt của ông C. và gia đình phải dừng khẩn trương để đưa ông đi cấp cứu.
Sau lần thứ 5 thay huyết tương, ông C. cử động tay chân, đi lại, cầm nắm bình thường. Ông cho biết trong gia đình cũng có người bị bệnh giống ông, đã được điều trị ở Mỹ bằng kỹ thuật thay huyết tương nhưng chi phí ở Việt Nam chỉ bằng ⅓ – ¼ so với Mỹ. Chi phí thay huyết tương điều trị hội chứng Guillain-Barré tại BVĐK Tâm Anh TP.HCM tùy thuộc vào tình trạng và thể tích huyết tương của mỗi người bệnh, dao động từ 30 – 50 triệu đồng.
Tỷ lệ người mắc hội chứng Guillain-Barré không ít, 1/100.000 người, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Chỉ trong 1 tuần, khoa ICU, BVĐK Tâm Anh TP.HCM cấp cứu đến 3 trường hợp cần phải thay huyết tương.
Hiện có 2 phương pháp điều trị đặc hiệu đối với hội chứng Guillain-Barré: sử dụng thuốc miễn dịch Globulin và thay huyết tương. Tuy nhiên, thuốc miễn dịch khan hiếm hàng trong nhiều năm qua tại Việt Nam, cùng chi phí thuốc đắt đỏ, nên phương pháp thay huyết tương trở thành “cánh cửa sống còn” điều trị phục hồi cho người bệnh Guillain-Barré hiện nay. Phương pháp này giúp rút ngắn thời gian điều trị và nằm viện, giảm nguy cơ tử vong và di chứng liệt vĩnh viễn.
Bác sĩ Vương Mỹ Dung cho biết phương pháp thay huyết tương (Plasma exchange – PEX) trong điều trị Guillain-Barré hoạt động bằng cách lấy huyết tương có chứa kháng thể gây bệnh ra khỏi cơ thể người bệnh và thay bằng huyết tương mới không chứa kháng thể gây bệnh. Tùy vào tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị khác nhau và số lần thay huyết tương cũng khác.
Phương pháp thay huyết tương là dạng kỹ thuật cao đòi hỏi bác sĩ có kinh nghiệm, thuần thục; đồng thời đòi hỏi thiết bị, máy móc luôn sẵn sàng vì không phải bệnh viện nào cũng có được. Bệnh viện lớn chỉ có khoảng vài máy thay huyết tương cho tất cả các bệnh.
Tuy nhiên, cả khi sử dụng thuốc hay thay huyết tương thường chỉ có hiệu quả cao nhất nếu được điều trị sau khi xuất hiện triệu chứng của bệnh từ 7 đến 14 ngày. Do đó, khi nhận thấy các triệu chứng của bệnh như: yếu cơ, tê hay ngứa ran tay và chân, nuốt nghẹn hay nuốt sặc, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được điều trị sớm.
Trong trường hợp phát hiện muộn, tình trạng yếu cơ vẫn tồn tại dù đã điều trị thay huyết tương, để cải thiện người bệnh cần thêm thời gian tập phục hồi chức năng để tăng cường cơ bắp và phục hồi khả năng vận động.
Bác sĩ CKI. Trần Nguyễn Uyên Dung, khoa Nội Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, cho biết hiện y văn vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây hội chứng Guillain-Barré nhưng thường liên quan đến nhiễm trùng, chủ yếu là nhiễm trùng đường hô hấp trên và viêm dạ dày ruột. Chính sự liên quan mật thiết với nhiễm trùng nên có sự khác biệt về tỷ lệ mắc mới giữa các mùa trong năm.
Nhiều nghiên cứu ở các nước phương Tây gợi ý rằng đỉnh bệnh thường gặp vào mùa đông, trong khi ở một số nước châu Á thì lại đạt đỉnh vào các tháng mùa hè. Một số tác nhân có thể liên quan hội chứng Guillain-Barré như: vi khuẩn Campylobacter jejuni, vi rút cúm, vi rút đường ruột và các vi rút khác như Cytomegalo, Epstein-Barr, Zika… Điều này gây đáp ứng miễn dịch tạo nên các kháng thể làm tổn thương dây thần kinh hoặc gián đoạn chức năng dẫn truyền của dây thần kinh.
Bác sĩ Mỹ Dung cho biết ngoài hội chứng Guillain-Barré, kỹ thuật thay huyết tương còn điều trị nhiều tình trạng bệnh nặng như: viêm gan cấp, bệnh nhược cơ, viêm tụy cấp do tăng triglyceride, sốc nhiễm trùng nặng gây suy đa cơ quan tiến triển đáp ứng kém điều trị nội khoa, cơn bão giáp (biến chứng cấp tính nguy hiểm của cường giáp)…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
