Chị Bình (38 tuổi, TP.HCM) đi tiểu hơn 10 lần mỗi ngày, liên tục khát nước và mệt mỏi, nghĩ do áp lực công việc, đến khi nhập viện cấp cứu mới phát hiện do bệnh tiểu đường.

BS.CKI Võ Trần Nguyên Duy, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết sở dĩ chị Bình liên tục đi tiểu vì khi bị tiểu đường, cơ thể người bệnh không thể sử dụng đường từ thức ăn một cách bình thường. Điều này làm cho đường tích tụ trong máu khiến cho thận phải hoạt động nhiều hơn, phải tạo ra nhiều nước tiểu để loại bỏ lượng đường dư thừa khiến người bệnh phải đi tiểu nhiều hơn (đa tiểu).

Tình trạng này làm cho cơ thể sử dụng nhiều nước hơn, thậm chí còn rút nước từ mô của cơ thể để giúp loại bỏ lượng đường thừa. Chính những điều này khiến người bệnh cảm thấy khát vì mất nhiều nước. Bộ não sẽ “yêu cầu” người bệnh uống nhiều nước hơn, đồng thời sẽ bị kích thích đi tiểu nhiều hơn. Vòng tuần hoàn uống nhiều nước, đi tiểu thường xuyên, khát nước là dấu hiệu rõ ràng của bệnh tiểu đường.

BS Duy cho biết bệnh tiểu đường của chị Bình tiến triển nặng, đường huyết tăng cao liên tục, không ổn định do chị đã không phát hiện ra các triệu chứng khát nước, tiểu nhiều, sụt cân, mệt mỏi ngay từ sớm của tiểu đường type 2. Nếu điều trị chậm trễ có nguy cơ biến chứng do nhiễm toan ceton tiểu đường (tích tụ nhiều chất chuyển hóa dạng ceton có tính axit trong máu) như thở nhanh nông, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp, lơ mơ, hôn mê.

Một năm trước, chị Bình thay đổi công việc, môi trường làm việc mới cùng cường độ công việc tăng cao khiến chị luôn phải gắng sức, căng thẳng. Không lâu sau đó, chị thấy trong người luôn mệt mỏi dù đã cố gắng ngủ đủ giấc, ăn đủ bữa nhưng cân nặng liên tục giảm. Cùng với đó chị luôn thấy khát nước dù vừa uống xong, đi tiểu hơn 10 lần mỗi ngày, da khô ráp. Nghĩ do áp lực công việc và stress nên chị cố gắng uống nhiều nước hơn, dưỡng da nhưng tình trạng không cải thiện.

Tình trạng mệt mỏi ngày càng nhiều đến mức chị ngất xỉu ngay tại chỗ làm, được đồng nghiệp đưa vào Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu. Lúc nhập viện, đường huyết của chị Bình cao gấp 4 lần (bình thường dưới 140 mg/dl), ceton trong máu tăng 20 lần (bình thường 0,03-0,3 mmol/L). Chị được bù dịch, truyền insulin qua bơm tiêm tự động đồng thời phải điều trị nội trú để kiểm soát ổn định đường huyết, tránh các biến chứng nặng của nhiễm toan ceton.

Sau một ngày điều trị, chị Bình không còn cảm thấy quá khát nước như trước, lượng nước uống cũng giảm bớt. Sau 5 ngày điều trị, đường huyết ổn định, ceton về mức bình thường.

“Rất nhiều người mắc tiểu đường nhưng không biết mình đã bệnh”, bác sĩ Duy nói. Nguyên nhân là các dấu hiệu ban đầu thường âm thầm, dễ bị nhầm lẫn với mệt mỏi, stress hoặc rối loạn sinh hoạt.

Báo cáo mới nhất của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) về bệnh tiểu đường (năm 2025) cho thấy, 11,1% dân số trưởng thành (20-79 tuổi) đang sống chung với bệnh tiểu đường. Đáng chú ý, cứ 10 người mắc tiểu đường thì có hơn 4 người không biết tình trạng bệnh của mình. Liên đoàn Đái tháo đường thế giới dự báo đến năm 2050, cứ 8 người lớn có 1 người mắc bệnh, tức khoảng 853 triệu người, tăng 46% so với hiện nay. Trong số đó có hơn 90% người mắc tiểu đường type 2.

Theo Bộ Y tế, tỷ lệ người mắc tiểu đường tại Việt Nam đang gia tăng nhanh với khoảng 7 triệu người mắc. Đáng chú ý, hơn 55% bệnh nhân đã có biến chứng, trong đó 34% là biến chứng về tim mạch; 39,5% có biến chứng về mắt và biến chứng về thần kinh; 24% biến chứng về thận. Số người mắc bệnh gia tăng không chỉ ở người lớn tuổi mà còn lan rộng trong nhóm dân số trẻ – do áp lực cuộc sống, thói quen ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động và sử dụng thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo.

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng của bệnh tiểu đường, gồm sụt cân nhiều, tiểu nhiều, khát nước nhiều. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, những triệu chứng này có thể không rõ ràng nên người bệnh ít đi khám sớm. Phần lớn người bệnh phát hiện tiểu đường khi đã có biến chứng mạch máu và thần kinh gây tổn thương đến nhiều cơ quan như mắt (mờ mắt, tăng nhãn áp, cườm mắt), suy thận, tê bì hoặc mất cảm giác bàn chân. Người có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường type 2 gồm thừa cân béo phì, hút thuốc lá, ăn uống nhiều tinh bột đường, ít vận động, thức khuya thiếu ngủ…

Theo bác sĩ Duy, tiểu đường là bệnh chuyển hóa mạn tính, nếu bệnh không được kiểm soát thì sau một thời gian sẽ gây nên các tổn thương nghiêm trọng nhiều bộ phận cơ thể, đặc biệt là các biến chứng tim mạch, thận, thần kinh, bàn chân… thậm chí dẫn đến tử vong. Nếu phát hiện sớm và kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp cùng các yếu tố nguy cơ khác, có thể giảm tới 80% biến chứng của bệnh tiểu đường. “Việc quản lý tốt bệnh không chỉ giảm gánh nặng kinh tế mà còn cải thiện chất lượng sống, tinh thần cho người bệnh và gia đình”, bác sĩ Duy nói.

*Tên người bệnh đã thay đổi