Anh Hoàng, 30 tuổi, đau bụng, sốt và tiêu chảy sau 3 ngày ăn hải sản, được chẩn đoán cổ trướng do tăng bạch cầu ái toan.

“Đây là bệnh lý hiếm gặp, tỷ lệ gặp khoảng 0,035/100.000, thường gặp ở nam giới, độ tuổi từ 20 đến 50 tuổi, đặc trưng bởi sự thâm nhiễm bạch cầu ái toan vào thành ống tiêu hóa và có thể gây tích tụ dịch cổ trướng”, ThS.BS.CKII Lê Thanh Quỳnh Ngân, Trưởng Khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết.

Kết quả xét nghiệm máu của anh Hoàng cho thấy số lượng bạch cầu tăng 12.200/mm³, trong đó tỷ lệ bạch cầu ái toan chiếm tới 42%, cao hơn nhiều so với mức bình thường (1 – 4%). Chức năng gan trong giới hạn cho phép, ngoại trừ men gan ALT tăng nhẹ 45 IU/L. Xét nghiệm cho thấy HBsAg và HBV DNA dương tính mạnh với nồng độ virus cao khoảng 1 triệu bản sao virus, phù hợp với tình trạng viêm gan B mạn tính hoạt động. Xét nghiệm Quantiferon-TB âm tính, giúp loại trừ nguyên nhân do lao và tránh bùng phát lao tiềm ẩn khi điều trị thuốc ức chế miễn dịch.

Siêu âm ổ bụng ghi nhận bệnh nhân có cổ trướng mức độ trung bình. Khi chọc dò dịch ổ bụng, các bác sĩ thu được dịch màu vàng đục. Phân tích dịch cho thấy tỷ lệ bạch cầu ái toan chiếm tới 67% tổng số tế bào có nhân, trong khi không phát hiện vi khuẩn gây viêm phúc mạc tự phát hoặc tế bào ác tính.

Dựa trên các dữ kiện lâm sàng và cận lâm sàng, anh Hoàng được chẩn đoán báng bụng do tăng bạch cầu ái toan. Bệnh nhân cũng từng có viêm ruột do Toxocara và dương tính với kháng thể kháng Toxocara nên cần phân biệt với viêm màng bụng và viêm dạ dày ruột do nhiễm ấu trùng di chuyển. Sau khi làm thêm các xét nghiệm tự miễn và dị ứng, người bệnh được xác định mắc phải tình trạng cổ trướng do tăng bạch cầu ái toan và có dương tính với yếu tố tự miễn.

Bác sĩ chỉ định thuốc kháng virus tenofovir disoproxil fumarate để kiểm soát viêm gan B mạn và phòng ngừa nguy cơ bùng phát virus khi sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, điều trị ổn định đường huyết và kiểm soát biến chứng của bệnh đái tháo đường. Một tuần sau, bác sĩ bắt đầu khởi trị với corticosteroid đường uống (prednisolone) nhằm kiểm soát phản ứng viêm và giảm báng bụng, giảm sự thâm nhiễm bạch cầu ái toan.

Sau một tuần, tình trạng lâm sàng của anh Hoàng cải thiện rõ rệt. Các triệu chứng đau bụng và tiêu chảy giảm đáng kể. Siêu âm kiểm tra cho thấy lượng dịch cổ trướng giảm nhiều. Sau hai tuần, số lượng bạch cầu ái toan trong máu ngoại vi trở về mức bình thường. Anh Hoàng được theo dõi ngoại trú với phác đồ giảm dần liều corticosteroid và tiếp tục điều trị kháng virus viêm gan B và kiểm soát đái tháo đường.

Thạc sĩ, bác sĩ Huỳnh Hoài Phương, khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết, corticosteroid vẫn là phương pháp điều trị chủ đạo trong viêm dạ dày – ruột tăng bạch cầu ái toan, giúp cải thiện triệu chứng nhanh chóng. Tuy nhiên, ở người có nhiều bệnh nền như anh Hoàng việc điều trị rất khó khăn vì phải kiểm soát sự bùng phát virus viêm gan B và kiểm soát đường huyết không ổn định do biến chứng corticoid.

Ở người mắc viêm gan B mạn tính, điều trị ức chế miễn dịch như corticosteroid có thể làm tăng nguy cơ tái hoạt động của virus. Vì vậy, bệnh nhân cần được dùng thuốc kháng virus sớm và thuốc có hoạt lực mạnh tránh bùng phát viêm gan. Bên cạnh đó, corticosteroid liều cao có thể làm tăng đường huyết, khiến việc kiểm soát đái tháo đường khó khăn hơn và làm tăng nguy cơ tái phát nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Do đó, bệnh nhân phải được theo dõi chặt chẽ và điều chỉnh điều trị phù hợp.

Theo bác sĩ Ngân, cổ trướng tăng bạch cầu ái toan là biểu hiện lâm sàng hiếm gặp, thường liên quan đến viêm dạ dày – ruột tăng bạch cầu ái toan, dị ứng thực phẩm hoặc nhiễm ký sinh trùng. Trường hợp anh Hoàng, việc tiêu thụ hải sản là yếu tố khởi phát trên cơ địa của người nhạy cảm.

Bạch cầu ái toan là một trong số các tế bào bạch cầu hỗ trợ hệ thống miễn dịch của cơ thể. Khi hệ miễn dịch phản ứng với protein từ thức ăn quá mức bằng cách huy động một lượng lớn bạch cầu ái toan đến đường tiêu hóa. Nếu các bạch cầu này chỉ ở lớp niêm mạc, sẽ gây đau bụng, tiêu chảy, nhưng khi xâm lấn sâu xuống lớp thanh mạc, sẽ gây viêm và làm thoát dịch vào khoang bụng, tạo thành cổ trướng.

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tình trạng tăng bạch cầu ái toan gây cổ trướng có thể khiến dịch ổ bụng tích tụ ngày càng nhiều, gây chướng bụng, khó thở và suy giảm chất lượng cuộc sống. Trong một số trường hợp, dịch cổ trướng kéo dài làm tăng nguy cơ viêm phúc mạc hoặc nhiễm trùng ổ bụng. Ngoài ra, bạch cầu ái toan tăng cao có thể gây tổn thương nhiều cơ quan như ruột, gan hoặc tim nếu bệnh diễn tiến nặng. Do đó, mọi người cần thăm khám sớm khi có dấu hiệu đau bụng kéo dài, chướng bụng hoặc bụng to bất thường để được chẩn đoán chuyên sâu và điều trị kịp thời.

(*) Tên bệnh nhân đã được thay đổi.