Anh Hoàng, đi khám sức khỏe định kỳ, tình cờ phát hiện khối u thận dạng nang bị gan và lớp mỡ dày che khuất hoàn toàn, nguy cơ ác tính lên đến 90% theo phân loại Bosniak.

Anh Hoàng, 59 tuổi, cao 1m67, nặng 104kg, được chẩn đoán béo phì độ II. Trước khi nhập viện, anh không có bất kỳ biểu hiện bất thường nào. ThS.BS.CKI Nguyễn Tân Cương, Trưởng đơn vị Ung thư tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết đa phần u nang thận là các khối dịch lành tính, tiến triển chậm và thường không ảnh hưởng đến chức năng thận. Song, khối u của anh Hoàng có mật độ không đồng nhất, thuộc độ IV theo hệ thống phân loại Bosniak – một hệ thống đánh giá dựa trên hình ảnh CT hoặc MRI có tiêm thuốc tương phản, giúp định hướng nguy cơ ác tính và phác đồ điều trị. Theo phân loại này, nang Bosniak IV có nguy cơ ác tính khoảng 90% theo y văn.

Bác sĩ chỉ định chụp MRI, ghi nhận khối u có kích thước gần 4 cm ở thận phải, nằm sát phía trên và bị gan che khuất hoàn toàn. Nếu không được điều trị, khối u có nguy cơ phát triển, phá vỡ vỏ nang, xâm lấn các mô xung quanh hoặc di căn đến phổi, gan, xương. Nếu u lớn lên hoặc xâm lấn vào vùng bể thận, mạch máu trung tâm, bác sĩ buộc phải cắt bỏ toàn bộ quả thận, nguy cơ suy thận càng lớn. Đặc biệt với người bệnh béo phì độ II như anh Hoàng, nguy cơ suy thận do tăng huyết áp và tiểu đường vốn đã cao hơn bình thường.

Bác sĩ Cương cho biết phương pháp điều trị tốt nhất là phẫu thuật cắt bỏ u bảo tồn thận – tức bóc tách khối u đồng thời giữ lại tối đa phần thận lành, nhằm đảm bảo chức năng lọc máu lâu dài cho người bệnh. Tuy nhiên, lớp mỡ quanh thận của anh Hoàng quá dày, làm mờ các mốc giải phẫu, dễ gây chảy máu và thu hẹp khoang phẫu thuật. Bên cạnh đó, khối u bị gan che lấp hoàn toàn, đòi hỏi phải vừa giữ gan ổn định vừa bóc tách khối u ở vị trí sâu. Đây là kỹ thuật đặc biệt khó.

Sau hội chẩn, êkíp phẫu thuật gồm TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, và bác sĩ Tân Cương quyết định phẫu thuật cho người bệnh bằng robot Da Vinci Xi.

PGS Chuyên điều khiển 4 cánh tay robot đảm nhận các vai trò khác nhau. Một cánh tay gắn camera 3D độ phân giải cao, phóng đại hình ảnh 10–15 lần, giúp bác sĩ phân biệt rõ ranh giới giữa khối u nang và mô thận lành. Một cánh tay nâng và giữ gan ổn định, tạo khoảng trống để bác sĩ tiếp cận khối u nằm sâu bên dưới.

Hai cánh tay còn lại, với khớp nối linh hoạt có biên độ xoay vượt trội so với cổ tay người, giúp thao tác chính xác trong không gian hẹp – lách qua các lớp mỡ dày và bóc tách sát rìa khối u mà không làm vỡ nang, tránh tràn dịch gieo rắc tế bào ung thư trong khoang bụng. Sau đó, robot khâu đóng nhu mô thận nhanh và chính xác, hạn chế tối đa thời gian thận bị thiếu máu, bảo vệ tối đa các mô thận lành còn lại. Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ xác định ung thư tế bào thận dạng nang.

Sau 24 giờ, anh Hoàng có thể ngồi dậy và vận động nhẹ, không đau, không bị viêm phổi, nhiễm trùng hoặc thoát vị – những biến chứng thường gặp sau phẫu thuật truyền thống trên người bệnh béo phì.

Anh Hoàng là bệnh nhân đầu tiên được phẫu thuật bằng hệ thống robot Da Vinci Xi thứ hai vừa được đưa vào hoạt động tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Sau một năm triển khai hệ thống robot đầu tiên, bệnh viện đã thực hiện thành công hơn 400 ca phẫu thuật robot thuộc nhiều chuyên khoa, trong đó khoảng 45% là các ca ung thư, 40% là bệnh lý lành tính phức tạp và 15% là các ca kỹ thuật cao nhằm tái tạo, bảo tồn chức năng cơ quan.

U thận dạng nang là nhóm tổn thương chứa dịch xuất hiện trong thận, thường được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc chụp CT khi khám sức khỏe định kỳ hay điều trị bệnh lý khác. Phần lớn các u thận dạng nang không gây triệu chứng khi còn nhỏ. Khi phát triển lớn, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như đau âm ỉ vùng thắt lưng, tiểu máu, sờ thấy khối bất thường ở bụng hoặc tăng huyết áp. Khi có các dấu hiệu bất thường này, người bệnh cần khám chuyên khoa tiết niệu ngay.

Theo bác sĩ Cương, khi phát hiện u thận dạng nang, cần xác định tổn thương thuộc nhóm Bosniak nào để đánh giá nguy cơ và định hướng điều trị. Các nang lành tính thường chỉ cần theo dõi định kỳ; những nang có nguy cơ ác tính cao – như trường hợp của anh Hoàng – cần được chỉ định phẫu thuật sớm.

Bác sĩ Cương khuyến cáo mọi người duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, hạn chế thuốc lá, tránh lạm dụng thuốc giảm đau và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường ở thận – như trường hợp anh Hoàng, chính việc khám định kỳ đã giúp phát hiện khối u ngay khi chưa có triệu chứng, tạo điều kiện can thiệp kịp thời và bảo toàn chức năng thận.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi