Bà Nữ, 73 tuổi, ngưng tim đột ngột, được bác sĩ hồi sức qua cơn nguy kịch rồi cấy máy phá rung, sau đó thay van động mạch chủ qua ống thông phòng đột tử.

Bà Nữ bị hẹp van động mạch chủ nặng, suy tim nặng (độ 4), tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, bệnh thận mạn tính, suy chức năng thượng thận do hội chứng Cushing. Một tháng trước, bà khó thở nhiều, chỉ nằm tại chỗ, ăn uống kém, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết bệnh nhân có nguy cơ cao đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đột tử. Phương pháp điều trị tối ưu là cấy van động mạch chủ qua ống thông (TAVI), không cần mổ mở, giảm nguy cơ biến chứng nặng của phẫu thuật.

Trước khi thay van, bà được điều trị nội khoa tích cực, kiểm soát bệnh nền. Tuy nhiên hai ngày sau nhập viện, bà Nữ bất ngờ ngưng tim, ngưng thở do có cơn rối loạn nhịp nguy hiểm (rung thất), được bác sĩ hồi sức cấp cứu nên thoát qua cơn nguy kịch.

Một ngày sau, tình trạng bệnh ổn định, êkíp can thiệp cấy máy phá rung (ICD) vào lồng ngực người bệnh nhằm phòng ngừa đột tử. Loại máy này phát ra xung điện để kích thích tim đập lại trong trường hợp tim đột ngột ngừng đập hoặc tạo ra những cú sốc điện giúp đồng bộ hóa nhịp tim khi phát hiện nhịp nhanh thất, rung thất.

Sau khi cấy máy phá rung tim, êkíp kiểm tra chuyên sâu để chuẩn bị kế hoạch thay van động mạch chủ. Kết quả siêu âm tim ghi nhận vách liên thất dày, lá trước của van hai lá bị hút vào đường thoát thất trái gây hẹp thêm vùng dưới van động mạch chủ. Đây là tình trạng hẹp vùng chuyển tiếp nằm giữa buồng thất trái, van động mạch chủ, làm giảm khả năng bơm máu giàu oxy từ tim đi nuôi cơ thể.

BS.CKII Nguyễn Văn Dương, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết bệnh nhân bị hẹp van động mạch chủ kèm buồng thoát thất trái (hẹp tại van và hẹp dưới van). Hai điểm nghẽn nằm nối tiếp nhau khiến thất trái co bóp quá sức để tạo ra áp suất cực lớn, tống máu qua khe hẹp. Tình trạng này kéo dài là nguyên nhân gây suy tim nặng, rung thất dẫn đến đột tử.

GS Nhân cho biết, hẹp cùng lúc hai tầng van động mạch chủ là trường hợp ít gặp, hiện y văn thế giới chưa có hướng dẫn điều trị cụ thể, nguy cơ tử vong rất cao nếu không phát hiện và xử trí kịp thời, làm tăng tính phức tạp cũng như tăng nguy cơ thủ thuật khi cấy van qua ống thông (TAVI).

Giáo sư đánh giá thách thức lớn nhất lúc này là nguy cơ xảy ra hội chứng “trái tim tự sát” khiến bệnh nhân tử vong ngay sau khi thay van động mạch chủ. Điều này có nghĩa là van mới hoạt động tốt, song trái tim tự bóp nghẹt chính nó do hẹp buồng thoát thất trái, khiến máu không thể thoát ra ngoài đi nuôi cơ thể, đồng thời cắt đứt nguồn máu nuôi cơ tim.

“Thay van hay không, lựa chọn nào cũng đối diện nguy cơ tử vong cao”, GS Nhân nói. Êkíp đã quyết định điều trị dự phòng hội chứng “trái tim tự sát” cho bệnh nhân để tăng tính an toàn khi thực hiện thủ thuật cấy van, sau khi nghiên cứu nhiều tài liệu và trao đổi với đồng nghiệp quốc tế để đưa ra phương án phù hợp cho bà Nữ.

Trước can thiệp, bác sĩ phải truyền dịch tích cực cho bệnh nhân trên nền suy tim nặng và bệnh thận mạn nên cũng phải đồng thời phòng ngừa phù phổi cấp do tăng dịch. Êkíp cũng đặt một đầu dây điện cực của máy tạo nhịp tạm thời ở mỏm thất phải, nối với máy tạo nhịp tạm thời bên ngoài cơ thể người bệnh, để giảm sức co bóp của vách liên thất phì đại, mở rộng đường thoát thất trái, giảm nguy cơ bị nghẽn nặng thêm vùng dưới van sau thay van, có thể dẫn tới hội chứng “trái tim tự sát”.

Sau khi kiểm soát tất cả yếu tố nguy cơ, GS Nhân đưa van nhân tạo với công nghệ nong van bằng bóng vào đúng vị trí tổn thương. Quá trình can thiệp, bệnh nhân được gây tê tại chỗ, tỉnh táo hoàn toàn. Bác sĩ sử dụng lượng thuốc cản quang phù hợp nhằm bảo vệ chức năng thận cho bà Nữ. Êkíp Hồi sức tích cực theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, sẵn sàng chạy máy tim phổi nhân tạo (ECMO) trong trường hợp người bệnh ngưng tim. Kết quả thủ thuật tốt và bệnh nhân không bị hội chứng “trái tim tự sát”.

Hậu phẫu, sức khỏe bà Nữ cải thiện tích cực và bà xuất viện sau 5 ngày, tái khám định kỳ, tuân thủ uống thuốc. Hiện bà hết khó thở, vận động nhẹ nhàng, tự vệ sinh cá nhân, ăn uống tốt.

Hẹp van động mạch chủ xảy ra khi van không thể mở ra hoàn toàn, làm giảm hoặc chặn lưu lượng máu từ tâm thất trái đi nuôi cơ thể. Tim phải làm việc nhiều hơn để đưa đủ lượng máu đến cơ quan khác, lâu ngày dẫn đến phì đại cơ tim thất trái và suy tim.

Kỹ thuật thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) là bước tiến đột phá trong y học, phù hợp với người mắc nhiều bệnh nền, lớn tuổi, sức khỏe yếu, không thể phẫu thuật.