Béo phì là bệnh lý nên không thể đợi khi có biến chứng mới điều trị cũng như đừng chờ cho đến lúc bàn chân hoại tử mới đi kiểm soát chỉ số đường huyết.
Hôm nay (4/3) là ngày Thế giới Phòng chống béo phì. Thông điệp chính của năm nay: Changing system – healthier lives (tạm dịch: Thay đổi hệ thống – Cuộc sống khỏe mạnh hơn).
Thông điệp từ Liên đoàn Béo phì thế giới (WOF) cũng một lần nữa nhấn mạnh: “Béo phì cần được công nhận là một bệnh lý phức tạp, mạn tính, đồng thời là tác nhân dẫn đến hàng loạt bệnh nguy hiểm khác. Việc hành động để kiểm soát béo phì chính là bước đi chiến lược nhằm giảm thiểu gánh nặng toàn cầu của các bệnh mạn tính khác, bao gồm đái tháo đường, bệnh lý tim mạch và ung thư”.
Công nhận béo phì là bệnh lý không phải quyết định mới đây của cơ quan y tế. Ngay từ năm 1997, WHO đã tuyên bố béo phì là “đại dịch toàn cầu”. Tuy nhiên, TS.BS Lê Bá Ngọc, Bệnh viện Tâm Anh, nhận định không phải ai cũng nghĩ béo phì là bệnh lý cần được quan tâm và điều trị.
Như trường hợp ông Nguyễn Hữu Nghĩa (51 tuổi, trú tại Hà Nội) đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khám sức khỏe tổng quát, khi được chỉ định đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, ông bất ngờ vì nghĩ rằng mình hoàn toàn bình thường. Đến gặp bác sĩ tại bệnh viện, ông khẳng định bản thân “rất khỏe, ngày nào cũng tập thể dục”, đi khám chỉ vì… vợ bảo đi. Tuy nhiên, kết quả thăm khám cho thấy chỉ số BMI là 34,53 – ngưỡng béo phì độ II, rối loạn chuyển hóa lipid, nguy cơ cao đột quỵ vì tình trạng hẹp động mạch vành lên đến 80-90%.
Thực tế, tình trạng béo phì gây tác động bất lợi lên toàn cơ thể, làm giảm tuổi thọ và là thủ phạm của 200 bệnh khác nhau như bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường, thoái hóa khớp, gan nhiễm mỡ và nhiều bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa.
“Do đó, nếu cộng đồng không nhận thức được béo phì cũng là bệnh lý mạn tính giống đái tháo đường, tim mạch…, việc chờ đến lúc có biến chứng mới đến bệnh viện điều trị chắc chắn sẽ rất phổ biến. Điều đó giống như người bệnh đái tháo đường không kiểm soát chỉ số đường huyết cho đến khi bàn chân hoại tử hay bỏ qua điều trị tăng huyết áp cho đến khi người bệnh đột quỵ. Khi rơi vào tình huống này, người bệnh vừa phải gánh chịu nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng vừa làm tăng chi phí điều trị”, bác sĩ Ngọc nhấn mạnh.
Tại Bệnh viện Tâm Anh, phần lớn người bệnh khi đến thăm khám đều được phát hiện đã có biến chứng lên tim mạch, cơ xương khớp, nội tiết, gan… Bởi vậy, việc điều trị cần có sự phối hợp đa chuyên khoa nhằm mục đích giúp người bệnh không chỉ giảm cân mà sức khỏe tổng thể cũng được cải thiện như giảm tình trạng gan nhiễm mỡ, máu nhiễm mỡ, đau khớp, tỷ lệ mỡ nội tạng về ngưỡng an toàn…
Không chỉ là hậu quả của sự kết hợp giữa chế độ ăn uống kém lành mạnh và lười vận động, nhiều nguyên nhân phức tạp khác cũng gây bệnh béo phì như di truyền, rối loạn nội tiết hay thậm chí đến từ chính việc sử dụng thuốc. Bởi vậy, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì của Bộ Y tế cũng nêu rõ: Tự chữa béo phì là không hiệu quả, thậm chí dẫn đến nhiều biến chứng nặng, gây tốn kém cho người bệnh.
Theo ghi nhận từ các bác sĩ, phần lớn người bệnh đến Bệnh viện Tâm Anh, đều chia sẻ họ từng thất bại với nhiều phương pháp giảm cân phổ biến như nhịn ăn, tập luyện cường độ cao, sử dụng viên uống giảm cân các loại, thuốc dân gian hoặc thuốc tây để “xổ”, sử dụng các loại máy mát xa, chiếu các loại “tia” khác nhau; thậm chí nhiều trường hợp đã hút mỡ, phẫu thuật cắt mỡ… nhưng đều thất bại.
TS.BS Lê Bá Ngọc cho biết hiện nay các cơ sở điều trị cho người thừa cân béo phì khá nhiều nhưng thường điều trị ở từng khoa đơn lẻ, chưa có sự phối hợp khoa học cùng nhau. Các biện pháp này sẽ khó đem lại hiệu quả giảm cân bền vững, đặc biệt rất khó giảm được mỡ nội tạng, loại mỡ nguy hiểm gây nhiều bệnh lý nghiêm trọng. Đặc biệt, việc điều trị không khoa học có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như suy kiệt, suy gan thận, teo mật, sốc phản vệ, thậm chí tử vong.
“Điều trị giảm cân là hoạt động phức tạp phải có kiến thức, kinh nghiệm để phối hợp nhiều chuyên khoa như nội tiết, dinh dưỡng, y học vận động, tư vấn tâm lý, cơ xương khớp, tim mạch, phối hợp nội – ngoại khoa nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả điều trị lâu dài cho người bệnh”, bác sĩ Ngọc nhấn mạnh.
Đại dịch béo phì đang trở thành vấn nạn trên toàn cầu, là yếu tố nguy cơ liên quan đến khoảng 3,71 triệu ca tử vong mỗi năm. Năm 2020, toàn cầu có 2,6 tỷ người thừa cân, béo phì (chỉ số BMI từ 25kg/m2 trở lên). Ước tính con số này sẽ tăng lên hơn 4 tỷ người vào 2035. Điều này đồng nghĩa với việc 10 năm nữa, hơn một nửa dân số trên thế giới bị thừa cân, béo phì.
Riêng tỷ lệ béo phì (BMI ≥30 kg/m²) được dự báo sẽ tăng từ 14% lên 24% dân số trong cùng giai đoạn, ảnh hưởng đến gần 2 tỷ người trưởng thành, trẻ em và thanh thiếu niên vào năm 2035.
Đối với gánh nặng kinh tế, năm 2019, tác động kinh tế của thừa cân và béo phì ước tính lên tới 3,69 tỷ USD, tương đương 38 USD/người và chiếm 1,1% GDP toàn thế giới. Đến 2060, dự báo sẽ tăng lên gấp 28 lần (103,1 tỷ USD, tương đương 943 USD/người và chiếm 2,8% GDP).
Trên bản đồ béo phì thế giới, may mắn, Việt Nam vẫn là nước có tỷ lệ người thừa cân, béo phì thấp. Tuy nhiên, chúng ta cần xem xét thêm một vài số liệu đáng báo động khác.
Năm 2010 tỷ lệ béo phì tại Việt Nam khoảng 2,6% đến 4 năm sau, năm 2014 con số này là 3,6%. Như vậy tương đương tốc độ tăng trưởng khoảng 38%. Đây cũng là yếu tố nguy cơ liên quan đến khoảng 19.000 ca tử vong mỗi năm.
Ước tính đến năm 2025, chi phí y tế phải chi trả liên quan đến béo phì là hơn 14 nghìn tỷ đồng, tác động kinh tế nói chung là 163 nghìn tỷ. Con số này có thể tăng lên 460 nghìn tỷ vào năm 2035.
Ngoài ra, Việt Nam còn là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới, theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA). Trong khi đó, chế độ ăn lại nhiều đường, nhiều muối. Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế, cảnh báo trung bình người Việt Nam tiêu thụ khoảng 46,5g đường tự do/người/ngày, cao gần gấp đôi so với mức có lợi cho sức khỏe (dưới 25g/người/ngày).
Quay trở lại với thông điệp nhân ngày Thế giới phòng chống béo phì, Liên đoàn Béo phì Thế giới cũng nhận định trong suốt thời gian dài, các biện pháp ứng phó với khủng hoảng béo phì chỉ tập trung vào từng cá nhân. Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận lại vấn đề này. Chỉ khi cùng nhau hành động từ chính phủ, các chuyên gia y tế đến toàn thể cộng đồng mới có thể thay đổi hệ thống, xây dựng một tương lai khỏe mạnh hơn cho tất cả mọi người.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
